Çocuk Acil — Klinik Protokoller

Kırmızı alan Ezilme Sendromu / Rabdomiyoliz (afet) Enkaz altında/uzun süre bası altında kalmış hastada ezilme sendromu ve reperfüzyon hiperkalemisi riski nedeniyle rabdomiyoliz protokolü düşünülmelidir.

Yeşil alan Akut Ürtiker / Alerjik Reaksiyon (anaflaksi dışı) Yaygın kaşıntılı döküntü/ürtikeri olan hastada, anaflaksi bulguları dışlandıktan sonra akut ürtiker/alerjik reaksiyon düşünülmelidir. Yeşil alan Alerjik Rinit Hapşırma, burun-göz-damak kaşıntısı, sulu akıntı ve tıkanıklık yakınması olan hastada alerjik rinit düşünülmelidir. Kırmızı alan Anaflaksi (acil — IM adrenalin) Alerjen sonrası cilt bulgusuyla birlikte solunum güçlüğü, hipotansiyon veya çoklu sistem tutulumu olan hastada anaflaksi düşünülmeli ve gecikmeden IM adrenalin uygulanmalıdır. Kırmızı alan Anjioödem (alerjik / bradikinin) Dil, dudak, ağız tabanı veya larinks ödemi gelişen; ürtiker eşlik ediyorsa histaminerjik, ACE-i kullanımı/HAE öyküsüyle ürtikersiz ise bradikinin kaynaklı anjioödem düşünülmelidir. Değişken Herediter Anjioödem (C1-İnhibitör Eksikliği) — Akut Atak Ürtiker/kaşıntı eşlik etmeyen, adrenalin-antihistaminik-steroide yanıtsız yüz-dudak-dil-larenks ödemi veya şiddetli karın ağrısı olan hastada herediter anjioödem atağı düşünülmelidir. Değişken Sistemik Mastositoz / Mast Hücre Aktivasyon Krizi İlaç, venom, ısı veya egzersiz gibi tetikleyicilerle tekrarlayan anafilaksi-benzeri ataklar (flushing, hipotansiyon, ürtiker pigmentoza) yaşayan hastada mast hücre aktivasyonu/sistemik mastositoz düşünülmelidir.

Kırmızı alan Malign Hipertermi Halojenli anestezik veya süksinilkolin sonrası açıklanamayan yükselen ETCO2, taşikardi ve kas rijiditesi gelişen hastada malign hipertermi düşünülmelidir.

Değişken Refeeding (Yeniden Besleme) Sendromu — Önleme ve Yönetim Uzun açlık/malnütrisyon sonrası hızlı beslenmeye başlanan hastada hipofosfatemi, hipokalemi ve hipomagnezemi gelişirse refeeding sendromu düşünülmelidir. Kırmızı alan Tiamin (B1) Eksikliği / Beriberi — Yaş (Wet) ve Shoshin Formu Açıklanamayan yüksek-debili kalp yetmezliği veya dirençli şok+laktik asidozu olan riskli (alkol, malnütrisyon) hastada beriberi/Shoshin düşünülmelidir.

Değişken DRESS Sendromu (İlaç Reaksiyonu — Eozinofili + Sistemik Semptomlar) Sorumlu ilaç başlangıcından 2-8 hafta sonra uzamış ateş, yaygın döküntü, lenfadenopati ve eozinofili birlikte gelişen hastada DRESS sendromu düşünülmelidir. Sarı alan Eritroderma / Eksfoliyatif Dermatit Vücut yüzeyinin ≥%90'ını tutan yaygın eritem ve deskuamasyonu olan hastada eritroderma/eksfoliyatif dermatit düşünülmelidir. Yeşil alan Güneş Yanığı ve Minör Termal (1. Derece) Yanık UV maruziyeti sonrası ağrılı eritem, sıcaklık ve ödemi olan, sistemik semptomu ya da derin/geniş tutulumu bulunmayan hastada güneş yanığı/minör termal yanık düşünülmelidir. Yeşil alan İmpetigo Özellikle çocukta, yüz/ekstremitede bal renginde kabuklu erozyon veya gevşek büllü lezyonlarla başvuran hastada impetigo düşünülmelidir. Değişken Kimyasal Cilt Yanığı (Asit / Alkali) Asit veya alkali madde ile cilt teması sonrası yanık bulgusu olan hastada gecikmesiz dekontaminasyon gerektiren kimyasal cilt yanığı düşünülmelidir. Yeşil alan Kontakt Dermatit ve Akut Egzama Alevlenmesi Bir maddeyle temas sonrası kaşıntılı, eritemli, veziküllü ve sulanan deri döküntüsü olan hastada kontakt dermatit/egzama alevlenmesi düşünülmelidir. Yeşil alan Paronişi ve Tırnak Yatağı Enfeksiyonu Tırnak kıvrımında ağrılı, kırmızı, şiş bir alan (± apse) olan hastada paronişi/tırnak yatağı enfeksiyonu düşünülmelidir. Kırmızı alan Stevens-Johnson Sendromu / Toksik Epidermal Nekroliz (SJS/TEN) Yeni başlanan ilaç (allopurinol, antikonvülzan, sülfonamid) sonrası ağrılı döküntü, epidermal ayrılma (Nikolsky pozitif) ve mukoza tutulumu olan hastada SJS/TEN düşünülmelidir. Yeşil alan Tinea / Dermatofit (Mantar) Deri Enfeksiyonu Halka şeklinde kabarık kenarlı kaşıntılı deri lezyonu, kasık/ayak veya saçlı deri tutulumu olan hastada tinea (dermatofitoz) düşünülmelidir.

Yeşil alan Aftöz Stomatit (Tekrarlayan Aft) Ağız mukozasında ağrılı, yuvarlak/oval, gri-beyaz zeminli tekrarlayan ülseri olan hastada aftöz stomatit düşünülmeli; iyileşmeyen tek ülser veya sistemik bulguda altta yatan hastalık araştırılmalıdır. Kırmızı alan Dental Avülsiyon (Diş Yerinden Çıkması) Travma sonrası kalıcı veya süt dişinin soketten tam çıktığı, zamanla yarışılan hastada dental avülsiyon düşünülmeli, kalıcı dişte derhal reimplantasyon denenmelidir. Sarı alan Diş Ağrısı ve Odontojenik Enfeksiyon Diş ağrısı, periapikal apse veya yüz/boyun şişliği ile başvuran hastada odontojenik enfeksiyon düşünülmeli, ağız tabanı şişliği/trismus/disfaji varsa Ludwig anjini açısından acil değerlendirme yapılmalıdır.

Kırmızı alan Akut Porfiri Atağı (akut hepatik porfiri / AIP) Genç-orta yaş hastada açıklanamayan şiddetli karın ağrısı + nöropsikiyatrik/otonomik bulgular + koyu idrar varlığında akut porfiri atağı düşünülmelidir.

Değişken Adrenal İnsidentaloma — Rastlantısal Böbrek Üstü Bezi Kitlesine Yaklaşım Yanıtlanacak yalnızca iki soru var: hormon üretiyor mu, kötü huylu mu? Feokromositoma dışlanmadan asla biyopsi yapılmaz; iğne ölümcül krizi tetikleyebilir ve biyopsi bu bezde ayrım sağlamaz. Sessiz kortizol üretimi sıktır ve "işlevsiz" demek değildir. Kırmızı alan Adrenal Kriz (akut adrenal yetmezlik) Bilinen adrenal yetmezliği veya kronik steroid kullanımı olan hastada stres/steroid kesilmesi sonrası sıvıya dirençli hipotansiyon, bulantı-kusma ve bilinç bozukluğu varsa adrenal kriz düşünülmelidir. Değişken Adrenokortikal Karsinom — Kuşkuyu Doğuran Bulgular, Ameliyat Öncesi Değerlendirme ve İzlem En güçlü kuşku birden çok hormonun aynı anda fazlalığıdır; kadında hızla gelişen tüylenme ve seste kalınlaşma iyi huylu kitleyle açıklanamaz. ACC kuşkusu bulunan erişkinde rezektabl adrenal kitleye biyopsi yapılmaz. İstisna: cerrahiyi olanaksız kılan metastatik hastalık ve onkolojik yönetim için gerekli histopatolojik kanıt; feokromositoma dışlandıktan sonra karar deneyimli multidisipliner ekipçe verilir. Ameliyat öncesi hormon değerlendirmesi hem izlem göstergesi hem sonrası destek planı için zorunludur. Değişken Akromegali — Tanıma, Doğru Test Seçimi ve Eşlik Eden Hastalıkların Yönetimi Değişim her gün biraz olduğundan kimse fark etmez; en değerli araç eski fotoğraflar ve yüzük, ayakkabı, diş gibi dolaylı değişikliklerdir. Rastgele büyüme hormonu tanı koydurmaz; tarama yaşa göre IGF-1 ile yapılır ancak kontrolsüz diyabet bu değeri düşürüp tabloyu gizler. Hava yolu güçlüğü her girişim öncesi bildirilmelidir. Değişken Çocukta Boy Kısalığı — Büyüme Hızının Önceliği ve Atlanan Sistemik Nedenler En değerli bilgi o andaki boy değil büyüme hızıdır; boyu normal ama uzaması yavaşlamış çocuk tek ölçümle gözden kaçar. Boy kısalığı çoğu zaman hormon sorunu değil, çölyak gibi başka bir hastalığın belirtisidir. Boyu kısa ve kilolu çocuk obez sayılmamalıdır. Büyüme yavaşlaması ile baş ağrısı birlikteliği beyin tümörünü düşündürür. Değişken Cerrahi Çevresinde Diyabet ve İnsülin Yönetimi — Aç Kalan Hastada İlaç Kararları Hasta aç kalacak diye tüm insülini kesmek en tehlikeli hatadır; tip 1 diyabette bazal insülin hiçbir koşulda kesilmez çünkü vücut açken de şeker üretir. İdrarla şeker attıran ilaçlar kan şekeri normalken bile asit birikmesi yapar ve bu yüzden gözden kaçar. Anestezi altında şeker düşüklüğü belirti vermez; korunma yalnızca düzenli ölçümdür. Değişken Cushing Sendromu — Tanıma, Tarama ve Tedavi Sonrası Yönetim En sık neden hekim tarafından verilen kortizondur; soru yalnızca hap olarak sorulursa eksik kalır. Düşük dozda solunum yolu kortizonuna enzim baskılayan ilaç eklendiğinde doz değişmeden belirgin tablo çıkar. Alkol, depresyon ve kontrolsüz diyabet testleri yanlış pozitif yapar. Tedaviden sonra hasta aylarca adrenal yetmezlik durumundadır. Değişken D Vitamini Eksikliği — Kimde Bakılır, Nasıl Düzeltilir ve Aşırı Kullanımın Zararları Bu test herkese bakılmaz; toplumun çoğunda değer düşük çıkar ama sorun yoktur ve gereksiz ölçüm kendini besleyen bir tetkik zinciri kurar. Daha yüksek doz daha iyi değildir; uzun aralıklı çok yüksek dozlar düşme ve kırığı artırır. Yağda çözünüp biriktiğinden reçetesiz yüksek dozlar böbrek yetmezliği yapabilir. Değişken Diferansiye Tiroid Kanseri — Tedavi Sonrası İzlem ve Uzun Dönem Yönetim Tiroglobulin her zaman antikoruyla birlikte istenmelidir; antikor pozitifse değer yanlış düşük çıkar ve yineleyen hastalığı gizler. TSH baskılama zararsız değildir, riske göre ayarlanır ve risk azaldıkça gevşetilir. Radyoaktif iyot her hastaya gerekmez. İzlem ömür boyudur ve beş yıl temiz izlem iyileşme anlamına gelmez. Değişken Diyabette Komplikasyon Taraması — Göz, Böbrek, Sinir ve Ayak Değerlendirmesi Yakınma yokluğu komplikasyon olmadığını değil, henüz belirti vermediğini gösterir. Göz hastalığı merkezi bölgeden uzakta başlar; hasta iyi gördüğünü söylerken ilerler. Böbrekte kan değerleri yedek kapasite nedeniyle geç bozulur, idrar testi atlanmamalıdır. Asıl tehlike hissetmeyen ayaktadır ve muayene çorap çıkarılarak yapılır. Kırmızı alan Diyabetik Ketoasidoz / HHS Bilinen veya yeni tanı diyabetik hastada yüksek glukoz, keton/asidoz (DKA) ya da belirgin hiperglisemi ve yüksek osmolarite (HHS) ile başvuruda bu tablolar düşünülmeli, sıvı-potasyum-insülin sırası izlenmelidir. Değişken Erken Ergenlik — Gerçek Erken Ergenliğin Ayrılması, Beyin Görüntülemesi ve İlerleme Hızı Tek başına meme gelişimi ya da killanma çoğu zaman gerçek ergenlik değildir ve tedavi gerektirmez; ayrım ancak izlemle yapılır. Erkek çocukta gerçek erken ergenlik çok daha sık beyin kaynaklıdır ve görüntüleme eşiği düşüktür. Testisler küçükken erkekleşme kaynağın beyin dışında olduğunu gösterir. Dışarıdan hormon maruziyeti sorulmadıkça anlaşılmaz. Değişken Feokromositoma ve Paraganglioma — Tanı, Ameliyat Hazırlığı ve Uzun Dönem İzlem Ölümcül sıralama hatası: hazırlıkta önce damar genişletici blokaj, kalp hızını yavaşlatan ilaç ancak ondan sonra; ters çevrilirse kan basıncı ölümcül düzeye fırlar. Klasik üçlünün yokluğu dışlamaz. Hafif yüksek değerler sıklıkla ilaç ve test koşullarına bağlıdır. Biyopsi yapılmaz, izlem ömür boyudur. Değişken Gecikmiş Ergenlik — Yapısal Gecikmenin Kalıcı Eksiklikten Ayrılması ve Koku Duyusunun Değeri Yapısal gecikme ile kalıcı eksiklik başlangıçta birebir aynı görünür; ayrım izlem gerektirir ancak bekleme sınırsız olmamalıdır. Koku duyusu en değerli ve en sık atlanan bulgudur; hasta bunu normal sandığından kendiliğinden söylemez. Uyarıcı hormonlar yüksekse beklemenin yararı yoktur. Açıklama yapılmadan verilen bekleme önerisi ergende önemsenmeme duygusu yaratır. Değişken Graves Hastalığı ve Hipertiroidi — Tanı, Tedavi ve İzlem Antitiroid ilaçlar yalnızca bez üretim yapıyorsa işe yarar; tiroiditte ve dışarıdan hormon alımında tümüyle etkisizdir. Bu ilaçların agranülositozu ateş ve boğaz ağrısı ile başlar ve sıradan enfeksiyon sanılırsa öldürücüdür. Göz tutulumu hormondan bağımsız ilerler; sigara en güçlü risktir. Yaşlıda tek bulgu atriyal fibrilasyon olabilir. Değişken Hiperkalsemi Kemik ağrısı, böbrek taşı, kabızlık/karın ağrısı ve konfüzyon üçlüsüyle başvuran, düzeltilmiş kalsiyumu yüksek hastada hiperkalsemi düşünülmelidir. Değişken Hiperprolaktinemi ve Prolaktinoma — Ölçüm Tuzakları, Ayırıcı Tanı ve Tedavi İlk düşünülecek şey tümör değildir; ilaçlar, gebelik, hipotiroidi ve böbrek yetmezliği çok daha sıktır. İki ters yönlü ölçüm tuzağı vardır: etkisiz büyük moleküllü prolaktin yanlış yüksek, doyma etkisi ise büyük tümörde yanlış düşük gösterir ve gereksiz ameliyata yol açar. Tedavi cerrahi değil ilaçtır. Kırmızı alan Hipofizer Apopleksi (Pituiter Apopleksi) — Yatak-Başı Acil Yönetim Ani-şiddetli baş ağrısı + görme alanı defekti/oftalmopleji + sella kitle kuşkusu olan hastada hipofizer apopleksi düşünülmeli ve akut adrenal yetmezlik varsayılmalıdır. Değişken Hipokalsemi Perioral/ekstremite parestezi, Chvostek/Trousseau, tetani, nöbet veya uzun QT bulgusu olan hastada hipokalsemi düşünülmelidir. Değişken Hipopituitarizm — Tanı Sırası, Yerine Koyma Tedavisi ve Uzun Dönem Tarama Hayati sıra: önce kortizon, sonra tiroid hormonu; ters çevrilirse adrenal kriz tetiklenir ve hekim doğru ilacı başlatmış olduğundan bağlantı kurulamaz. TSH burada güvenilir değildir, serbest T4 kullanılır. Işın tedavisi sonrası eksiklikler on yıllar sonra çıkabilir. Kortizon başlayınca gizli su kaybı hastalığı ortaya çıkar. Değişken Hipotiroidi — Tanı, Tedavi Başlangıcı ve İzlem TSH tek başına her durumda güvenilir değildir; merkezi hipotiroidide TSH normal ya da düşük bulunur ve hasta sağlıklı sanılır. Merkezi hipotiroidide böbrek üstü bezi yetmezliği önce ele alınmazsa tiroid hormonu adrenal krizi tetikler. Yaşlı ve kalp hastasında düşük dozla başlanır. Yanıtsız hastada önce emilim sorgulanır. Değişken Hormon Testi Yorumlama Tuzakları — Ölçüm Girişimleri, Zamanlama ve Akut Hastalıkta Yanıltıcı Sonuçlar Klinikle uyuşmayan hormon sonucu, tanı konmadan önce doğrulanmalıdır. Yüksek doz vitamin takviyesi tutarlı görünen sahte bir hastalık tablosu yaratır ve hasta bunu ilaç saymadığından söylemez. Akut hastalıkta değişen değerler uyum tepkisidir; yatan hastada rutin tarama yıllarca sürecek gereksiz tedavi üretir. Gebelikte toplam değer yanıltıcıdır. Değişken İlaca Bağlı Tiroid İşlev Bozukluğu — Amiodaron, Lityum, Kontrol Noktası Baskılayıcıları ve Test Girişimleri Yüksek doz biyotin tiroidi hiç etkilemeden ölçüme karışır ve Graves'i birebir taklit eder; hasta bunu ilaç saymadığından söylemez. Amiodaron iki farklı mekanizmayla tirotoksikoz yapar ve tedaviler birbirinin yerine geçmez; ilaç kesilse bile aylarca etkilidir. Kontrol noktası baskılayıcıları hipofizi tutarsa tiroid hormonu önce başlanınca adrenal kriz tetiklenir. Değişken Jinekomasti — Gerçek Meme Dokusunun Ayrılması, İlaç Sorgusu ve Tümör Taraması Gerçek meme dokusu yağdan muayeneyle ayrılır; ayrım yapılmazsa iki yönlü hata doğar. İlaç sorgusu en verimli adımdır ve reçetesiz ürünler ayrıca sorulmalıdır. Testis muayenesi atlanmaz; jinekomasti hormon salgılayan bir tümörün tek bulgusu olabilir. Sert, tek taraflı ve deriye yapışık kitle meme kanserini düşündürür. Değişken Uzun Süreli Kortizon Kullanımı — Eksen Baskılanması, Gizli Kaynaklar ve Güvenli Kesme Hasta yalnızca hapı ilaç sayar; eklem içi iğneler, kremler ve spreyler sorulmadıkça öğrenilmez ancak ekseni baskılar. Azaltmada alevlenme ile kortizon eksikliği karıştırılmamalıdır. Stres döneminde doz artırılmalı, kusan hasta ağızdan ememeyeceğinden iğne biçimi evde bulunmalıdır. İlaç kesildikten sonra da risk aylarca sürer. Değişken Kraniofarenjiom ve Parasellar Kitleler — Ayırıcı Tanı, Hipotalamus Tutulumu ve Susuzluk Hissi Kayıplı Su Kaybı Bu kitleler hipotalamusu da tutar; en tehlikeli tablo susuzluk hissinin kaybıdır çünkü hasta su kaybederken susamadığı için içmez. Sıvı alımı susama hissine değil planlı çizelgeye ve günlük tartıya göre yürütülür. Anevrizma kitleyi taklit eder ve girişim öncesi dışlanmalıdır. Çocukta ilk bulgu büyüme duraklamasıdır. Değişken Kronik Adrenal Yetmezlik — Tanı, İdame Tedavisi ve Hasta Eğitimi En sık neden bağışıklık kaynaklı harabiyet değil, kortizon kullanımına bağlı baskılanmadır ve ilaç bırakıldıktan sonra aylarca sürer. Bez kaynaklı yetmezlikte tuz tutucu hormon da eksiktir. Tedavinin en hayati parçası ilaç değil eğitimdir: hastalık günü kuralları, kusmada iğne ve taşınan uyarı kartı. Değişken Medüller Tiroid Kanseri — Tanı, Genetik Değerlendirme ve İzlem Bu kanser farklı bir hücreden köken alır; iyot tutmaz ve TSH ile uyarılmaz, bu nedenle radyoaktif iyot ve TSH baskılama işe yaramaz. Ameliyattan önce feokromositoma mutlaka dışlanmalıdır, aksi hâlde anestezi ölümcül bir kan basıncı krizini tetikleyebilir. Genetik inceleme aile öyküsü olmasa da her hastaya yapılır. Değişken Multipl Endokrin Neoplazi Tip 1 — Tanının Akla Gelmesi, Aile Taraması ve Ömür Boyu İzlem Tümörler yıllara yayıldığından bağlantı kurulmaz; genç yaşta paratiroid fazlalığı, dört bezin etkilenmesi ve cerrahi sonrası yineleme ipucudur. Paratiroid cerrahisi sıradan olgudan farklıdır. Ölüm nedeni paratiroid değil, pankreas ve sindirim sistemi tümörleridir; bunların bir bölümü hormon salgılamaz ve yalnızca görüntülemeyle yakalanır. Aile taraması zorunludur. Değişken Multipl Endokrin Neoplazi Tip 2 — Genetik Tanı, Ameliyat Sırası ve Önleyici Tiroid Cerrahisi Tiroid ameliyatından önce feokromositoma mutlaka dışlanmalıdır; atlandığında anestezi ve cerrahi uyarı ölümcül kan basıncı yükselmesi yapar ve ameliyat sırası değişir. Medüller kanser iyot tutmaz, radyoaktif iyot işe yaramaz ve ilk ameliyatın yeterliliği belirleyicidir. Genetik test önleyici ameliyatın yaşını belirler; tarama hastalığın hiç ortaya çıkmamasını sağlar. Değişken Nonfonksiyone Sellar Kitle — Değerlendirme, Cerrahi Kararı ve Ameliyat Sonrası İzlem Üç soru birlikte yanıtlanır: gerçekten hormonsuz mu, ne eksilmiş, görme etkilenmiş mi? Büyük kitlede normal prolaktin ölçüm doyması olabilir ve gereksiz ameliyata yol açar. Görme kaybını hasta fark etmez, kaba muayene göstermez. Ameliyattan sonra hasta evdeyken sodyum düşebilir. Değişken Osteomalazi ve Fosfat Kaybettiren Tablolar — Osteoporozdan Ayrılması ve Nedene Göre Tedavi Osteoporoz kırık oluşana dek ağrısızdır; yaygın kemik ağrısı ve bastırmakla hassasiyet osteomalaziyi düşündürür. Ayrım yapılmadan kemik ilacı başlanırsa ağır kalsiyum düşüklüğü gelişir. Fosfata mutlaka bakılmalıdır; fosfat kaybında yalnızca D vitamini işe yaramaz ve erişkinde küçük bir tümör aranmalıdır. Değişken Osteoporoz — Risk Değerlendirmesi, Tedavi Başlangıcı, İlaç Kesme Tuzakları ve Uzun Dönem Yönetim En büyük sorun tanı değil, kırık sonrası hastanın tedavisiz kalmasıdır; risk ilk yıl en yüksektir. Altı ayda bir yapılan iğne plansız kesilirse kemik yıkımı geri teper ve art arda omurga kırıkları çıkar; bırakılacaksa yerine ilaç konmalıdır. Tedaviden önce D vitamini ve kalsiyum düzeltilmelidir. Değişken Ötiroid Hasta Sendromu — Ağır Hastalıkta Tiroid Testi Yorumu Ağır hastalıkta bozulan tiroid testleri hastalık değil koruyucu bir uyum yanıtıdır; zorunlu olmadıkça test istenmemelidir. İyileşme döneminde TSH geçici yükselir ve taburculuğa denk geldiğinden hipotiroidi sanılır. Tiroid hormonu vermek yarar sağlamaz ve zararlı olabilir; ancak bu tanı gerçek tiroid hastalığını gizleyen bir kolaylık olmamalıdır. Değişken Primer Hiperaldosteronizm — Kimler Taranmalı, İlaç Girişimi ve Alt Tip Ayrımı Tarama için potasyum düşüklüğü beklenmez; hastaların çoğunda potasyum normaldir. Aranma gerekçesi yalnızca tansiyon değil, aynı tansiyon düzeyindekilerden fazla olan kalp ve damar hasarıdır. En sık hata ilaç girişimidir; bazı ilaçlar testi geçersiz kılar, bazıları yanlış normal gösterip tanıyı dışlatır. Değişken Primer Hiperparatiroidi — Tanı, Ailesel Tablonun Dışlanması, Cerrahi Kararı ve İzlem Ameliyattan önce idrar kalsiyumuna bakılmalıdır; kalıtsal ailesel tablo bu hastalığı birebir taklit eder ve o hastalarda ameliyat işe yaramaz. Görüntüleme tanı için değil bezi bulmak içindir; normal olması tanıyı dışlamaz. Kemik ölçümüne önkol eklenmelidir. Kalsiyum alımı aşırı kısıtlanmamalıdır. Değişken Tip 1 Diyabet Ayaktan Yönetim — Bazal-Bolus Mantığı, Hastalık Günü Kuralları ve Teknoloji Bazal-bolus ayrımı sapmanın kaynağını gösterir; ayrım yapılmadan toplam doz değiştirilmemelidir. Bazal insülin hiçbir koşulda kesilmez, hasta kussa bile. Ateşli hastalıkta gereksinim artar, azalmaz. Düşüklüğü fark etme yetisi sinsice kaybolur ve sorulmadıkça anlaşılmaz. Pompada koruyucu depo bulunmaz. Kırmızı alan Tiroid Fırtınası (tirotoksik kriz) Bilinen/şüpheli tirotoksikoz zemininde yüksek ateş, taşikardi ve ajitasyon-deliryum-koma tablosu olan hastada tiroid fırtınası düşünülmelidir. Değişken Tiroid Nodülü ve Guatr — Değerlendirme ve Yönlendirme İlk test biyopsi değil TSH'dir; aşırı çalışan nodüller neredeyse hiç kanser değildir ve biyopsi gerektirmez. Biyopsi kararını büyüklük değil ultrasonografideki kuşkulu özellikler belirler. Tiroid nodülü olan hastada yeni ses kısıklığı larenjit sayılamaz, ses teli siniri tutulumudur. Değişken Tiroiditler — Ayırıcı Tanı ve Yönetim Tiroiditte bez üretim yapmaz, yıkılarak depolanmış hormonu salar; bu nedenle antitiroid ilaçlar tümüyle etkisizdir. Radyoaktif iyot tutulumu azalmıştır ve bu tek bulgu Graves'ten ayırır. Seyir üç evrelidir; tirotoksik dönemde kalıcı karar verilmez, hipotiroid dönemde başlanan tedavi yeniden değerlendirilir.

Yeşil alan Akut Farenjit / Tonsillit Boğaz ağrısı, yutma güçlüğü ve tonsiller bulgularla başvuran hastada akut farenjit/tonsillit düşünülmeli; McIsaac/Centor ile streptokok olasılığı değerlendirilmelidir. Kırmızı alan Bakteriyel Menenjit (ampirik) Ateş + ense sertliği + bilinç değişikliği olan, baş ağrısı/fotofobi/peteşi eşlik edebilen hastada bakteriyel menenjit düşünülmelidir. Değişken Boğmaca (Pertussis) Paroksismal öksürük nöbetleri, inspiratuar 'whoop' veya süt çocuğunda apne-siyanoz-beslenme güçlüğü olan hastada boğmaca düşünülmelidir. Kırmızı alan Botulizm Bilinç açık ve ateşsiz olup akut simetrik inen flask paralizi, diplopi-pitozis-disfaji gösteren hastada botulizm düşünülmelidir. Değişken Bruselloz (Malta Humması) Çiğ süt/peynir tüketimi veya hayvan temas öyküsü olan hastada dalgalı ateş, gece terlemesi, artralji ve bel ağrısı varsa bruselloz düşünülmelidir. Değişken Clostridioides difficile Enfeksiyonu — Tanı ve Tedavi Antibiyotik sonrası ishali olan hastada Clostridioides difficile düşünülmelidir; yalnızca ishalli hasta test edilir ve tedavi sonrası kontrol testi yapılmaz. İlk atakta fidaksomisin ya da ORAL vankomisin kullanılır — damar yolundan vankomisin etkisizdir; fulminan hastalıkta cerrahi erken çağrılır. Değişken Dang ve Arboviral Ateş (Dengue / Chikungunya) Endemik bölge (Asya, Latin Amerika, Afrika) seyahati dönüşü ani yüksek ateş, retro-orbital ağrı ve miyalji olan hastada dang/chikungunya gibi arboviral ateş düşünülmelidir. Kırmızı alan Gaz Gangreni (Klostridiyal Miyonekroz) Yaraya orantısız şiddetli ağrı, krepitasyon, bronz-mor cilt değişikliği ve sistemik toksisitesi olan hastada gaz gangreni (klostridiyal miyonekroz) düşünülmelidir. Kırmızı alan Herpes Simpleks Ensefaliti (HSE) Ateş + değişmiş bilinç + fokal (temporal) nörolojik bulgu/nöbet olan hastada herpes simpleks ensefaliti düşünülmeli ve tanı beklemeden asiklovir başlanmalıdır. Sarı alan Enfeksiyöz Mononükleoz Adolesan/genç erişkinde ateş, eksüdatif farenjit, servikal lenfadenopati ve belirgin yorgunlukla başvuran hastada enfeksiyöz mononükleoz düşünülmelidir. Değişken İnsan ve Hayvan Isırığı Yara Yönetimi Köpek, kedi, insan veya diğer memeli ısırığı ile başvuran, yara enfeksiyonu/derin doku hasarı riski olan hastada bu yönetim yaklaşımı düşünülmelidir. Kırmızı alan Jeneralize Tetanoz — Klinik Hastalık Yönetimi Trismus, risus sardonicus, boyun/sırt sertliği ve uyaranla tetiklenen jeneralize spazmlarla başvuran hastada jeneralize tetanoz düşünülmelidir. Değişken Kene Isırığı — Yatak-Başı Yaklaşım ve Zoonoz Riski Kene ısırığı ile başvuran, endemik bölgede yaşayan/seyahat eden hastada güvenli kene çıkarma ve KKKA açısından izlem gerekliliği düşünülmelidir. Değişken Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA) Endemik bölgede kene teması/ısırığı sonrası ani ateş, miyalji ve ardından peteşi-kanama gelişen hastada KKKA düşünülmelidir. Değişken Kist Hidatik (Kistik Ekinokokkoz) — Rüptür ve Anafilaksi Endemik bölgede karaciğer/akciğer kist hidatik öyküsü olan hastada travma/spontan rüptür sonrası anafilaksi ve peritoneal yayılım riski açısından düşünülmelidir. Değişken Kuduz — Temas Sonrası Proflaksi (PEP) Isırık, tırmık veya salya ile açık yara/mukoza teması olan hastada kuduz temas sonrası proflaksi ihtiyacı değerlendirilmelidir. Değişken Leishmaniazis (Kutanöz Şark Çıbanı / Visseral Kala-azar) Endemik bölgede (Şanlıurfa, Çukurova, Ege/Akdeniz) kronik ağrısız cilt ülseri ya da uzun ateş + splenomegali + pansitopeni olan hastada leishmaniazis düşünülmelidir. Kırmızı alan Nekrotizan Yumuşak Doku Enfeksiyonu (Nekrotizan Fasiit) Fizik bulguyla orantısız şiddetli ağrı, hızla yayılan eritem, sistemik toksisite ve krepitasyon olan hastada nekrotizan fasiit düşünülmelidir. Değişken Şarbon (Anthrax) — Kütanöz / İnhalasyon / Gastrointestinal Hayvancılık/deri-yün işi öyküsü olup ağrısız kaşıntılı papül-vezikül-siyah eskar ve çevresinde jelatinöz ödemi olan hastada kütanöz şarbon düşünülmelidir. Sarı alan Selülit / Deri-Yumuşak Doku Enfeksiyonu Eritem, ödem ve ağrılı deri lezyonu olan, apse/püy varlığına göre pürülan/non-pürülan ayrımı yapılması gereken hastada selülit/deri-yumuşak doku enfeksiyonu düşünülmelidir. Değişken Sıtma (Malaria) Endemik bölgeye (özellikle Sahra-altı Afrika) seyahat öyküsü olan ve ateşli, düzensiz ateş-titreme-terleme tablosu gösteren hastada sıtma düşünülmelidir. Yeşil alan Soğuk Algınlığı / Üst Solunum Yolu Enfeksiyonu (Viral) Burun akıntısı/tıkanıklık, boğaz ağrısı, öksürük ve hafif ateş ile seyreden, kendini sınırlayan hastalarda soğuk algınlığı/viral ÜSYE düşünülmelidir. Değişken Tifo / Enterik Ateş — Yatak-Başı Protokol Seyahat/su-gıda kaynaklı basamaklı ateş, rölatif bradikardi ve karın ağrısı olan hastada tifo/enterik ateş düşünülmelidir. Kırmızı alan Toksik Şok Sendromu (Stafilokokal + Streptokokal) Ateş + hipotansiyon + diffüz eritrodermi + çok-organ tutulumu olan, tampon/yara/nekrotizan doku enfeksiyonu ile ilişkili hastada toksik şok sendromu düşünülmelidir. Sarı alan Toplum Kökenli Pnömoni (ayaktan) Öksürük, ateş ve solunum bulguları olan, ayaktan tedavi kararının CURB-65/PSI ile değerlendirildiği toplum kökenli pnömoni şüphesindeki hastada bu protokol düşünülmelidir. Değişken Tularemi (Tavşan Ateşi) Streptokokal tedaviye yanıtsız eksüdatif tonsillofarenjit + servikal lenfadenit veya kene/kemirgen teması sonrası glandüler tabloda tularemi düşünülmelidir. Yeşil alan Üriner Sistem Enfeksiyonu (sistit / piyelonefrit) Dizüri, sık idrara çıkma veya yan ağrısı/ateş ile başvuran erişkin, gebe veya febril çocuk hastada sistit/piyelonefrit düşünülmeli, ampirik tedavi lokal direnç profiline göre seçilmelidir.

Kırmızı alan Akut Budd-Chiari Sendromu (Hepatik Venöz Çıkış Tıkanıklığı) Protrombotik bir zeminde (miyeloproliferatif hastalık, gebelik, Behçet) hızlı gelişen asit, hepatomegali, sağ üst kadran ağrısı ve sarılık olan hastada akut Budd-Chiari sendromu düşünülmelidir. Yeşil alan Akut Kabızlık (Konstipasyon) Haftada üçten az dışkılama, sert/zor çıkan dışkı yakınması olan hastada akut kabızlık düşünülmeli, malignite/mekanik tıkanıklık gibi kırmızı bayraklar dışlanmalıdır. Değişken Akut Viral Hepatit — Tanı ve Yönetim Akut hepatitte ağırlığı transaminaz değil sentez işlevi gösterir — her hastada INR, bilirubin ve ensefalopati değerlendir; transaminaz düşerken bilirubin ve INR yükseliyorsa hasta kötüleşiyordur. Parasetamol aşırı dozunu ve bitkisel ürün öyküsünü mutlaka sorgula; hepatit E'yi özellikle gebede ve ileri yaşta atlama. Değişken Alt GİS Kanama (Akut) Ağrısız hematokezya ile başvuran, Treitz ligamanı distalinden kaynaklı kanama şüphesi olan hastada akut alt GİS kanama düşünülmelidir. Değişken Bulantı ve Kusmaya Yaklaşım Acil serviste bulantı-kusma ile başvuran hastada hayatı tehdit eden nedenleri (obstrüksiyon, kafa içi basınç artışı, MI, DKA) dışlamak için sistematik yaklaşım düşünülmelidir. Yeşil alan Çölyak Hastalığı — Tanı ve Yönetim Tedaviye dirençli demir eksikliği anemisi, açıklanamayan transaminaz yüksekliği ya da erken osteoporozu olan hastada çölyak düşünülmelidir; klasik ishal tablosu artık azınlıktadır. Testlerden önce hastanın gluten almayı sürdürdüğünü doğrula ve tTG-IgA'yı her zaman toplam IgA ile birlikte iste. Sarı alan Eozinofilik Gastroenterit Eozinofilik gastroenteritte klinik görünüm tutulan duvar katmanına göre değişir; malabsorpsiyon, tıkanıklık ya da asit tablosu olarak çıkabilir. Mukoza normal görünse bile biyopsi alınmalı ve mide ile ince bağırsaktan çoklu örnekleme yapılmalıdır. Kan eozinofil sayısının normal olması tanıyı dışlamaz. Derin tutulumda endoskopik biyopsi yetersiz kalır. Yeşil alan Eozinofilik Özofajit — Tanı ve Yönetim Disfaji ve gıda takılması olan hastada eozinofilik özofajit düşünülmelidir; endoskopik görünüm normal olsa bile proksimal ve distalden çoklu biyopsi alınmalıdır. Tanı için asit baskılamaya yanıtsızlık artık aranmaz. Tedavi yanıtı belirtiyle değil endoskopiyle doğrulanır — belirtiler düzelirken süren inflamasyon darlık yapar. Değişken Gastroparezi — Tanı ve Yönetim Gastroparezi tanısı konmadan önce ilaçlar (özellikle opiyoid ve GLP-1 reseptör agonistleri) sorgulanmalı ve mekanik tıkanıklık endoskopiyle dışlanmalıdır. Sintigrafi öncesi kan şekeri düzeltilmezse sonuç yanlış pozitif çıkar. Tedavinin temeli beslenme düzenlemesidir; ağrı için opiyoid verilmesi kısır döngü yaratır. Yeşil alan Hemoroid ve Anal Fissür Defekasyonla ağrısız parlak kırmızı kanama, prolapsus veya keskin yırtılma ağrısı ile başvuran, alarm bulgusu olmayan hastada hemoroid veya anal fissür düşünülmelidir. Kırmızı alan Hepatik Ensefalopati Siroz/karaciğer yetmezliği zemininde bilinç değişikliği veya kognitif bozulma gelişen hastada, tetikleyici arayışı ile birlikte hepatik ensefalopati düşünülmelidir. Değişken İlaca Bağlı Karaciğer Hasarı (DILI) — Tanı ve Yönetim Açıklanamayan karaciğer testi bozukluğunda ilaca bağlı hasar düşünülmelidir; ilaç öyküsünü reçeteli ilaçlarla sınırlama — bitkisel ürünler, zayıflama ve spor takviyeleri kategori kategori sorulmalıdır. Transaminaz yüksekliğine bilirubin yüksekliği eklenmişse (Hy yasası) seyir ciddidir ve hasta ayaktan izlenmez. Yeşil alan İnce Bağırsakta Bakteriyel Aşırı Çoğalma İnce bağırsakta bakteriyel aşırı çoğalma bir tanı değil bir sonuçtur; altta yatan neden araştırılmadan verilen antibiyotik tabloyu yineletir ve hastayı tekrarlayan kürlere bağımlı kılar. Yineleme beklenen bir gelişmedir, yeni kür vermeden önce neden yeniden değerlendirilmelidir. Nefes testi sonucu klinik bağlamdan bağımsız yorumlanmamalıdır. Sarı alan İnce Bağırsak Kaynaklı (Obskur) Gastrointestinal Kanama Obskur kanamada en yüksek getirili adım yeni bir yönteme geçmek değil ilk endoskopileri yinelemektir; kaynak sıklıkla üst ya da alt sistemde gözden kaçmıştır. Darlık kuşkusu varsa kapsül takılıp tıkanıklık yapabilir, önce geçiş gösterilmelidir. Aktif kanama dönemi kaynağın bulunması için en verimli zamandır. Demir replasmanı kaynak araştırmasının yerine geçmez. Değişken İnflamatuar Bağırsak Hastalığı — Akut Alevlenme Yönetimi Kanlı ishali artan inflamatuar bağırsak hastasında önce enfeksiyonu dışla (C. difficile, ağır olguda sitomegalovirüs) — enfeksiyon dışlanmadan immünsupresyonu artırma. Ağır kolitte yatış, damar yolundan steroid, VTE profilaksisi ve erken cerrahi konsültasyonu standarttır; üçüncü günde yanıt yoksa kurtarma tedavisi ya da kolektomi kararı geciktirilmemelidir. Yeşil alan İrritabl Bağırsak Sendromu — Tanı ve Yönetim Dışkılamayla ilişkili yineleyen karın ağrısı ve dışkı düzeninde değişiklik olan, alarm belirtisi bulunmayan hastada irritabl bağırsak sendromu POZİTİF olarak tanınır — dışlama tanısı değildir. Asgari tetkik: tam kan sayımı, dışkı kalprotektini ve çölyak serolojisi; kısıtlayıcı diyetten önce çölyak testini al. Sarı alan Karaciğer Nakli Sonrası İzlem — Genel Hekim İçin Karaciğer nakilli hastada en büyük tehlike sessiz ilaç etkileşimidir; immünosupresif düzeyi doz değişmediği hâlde yükselip toksisite ya da düşüp rejeksiyon yaratabilir. Enfeksiyon silik seyreder, hafif tablo ağır enfeksiyonu gizleyebilir. Karaciğer testi yükselmesi her zaman rejeksiyon değildir; safra yolu darlığı ve enfeksiyonda immünosupresyonu artırmak zararlıdır. Yeşil alan Karbonhidrat Malabsorpsiyonu ve Laktoz İntoleransı Laktoz malabsorpsiyonu yaygın bir laboratuvar bulgusudur; intolerans ise buna yakınmanın eşlik etmesidir. Bu ayrım yapılmazsa yaygın bir bulgu yakınmaların nedeni sanılır ve gerçek tanı araştırılmaz. Çölyak hastalığında süt ürünlerini kesince görülen kısmi düzelme yanıltıcıdır. Tam kısıtlama genellikle gerekmez ve kalsiyum ile D vitamini eksikliğine yol açar. Değişken Karın Ağrısına Yaklaşım Akut karın ağrısı ile başvuran, benign nedenlerle hayatı tehdit eden cerrahi/vasküler acillerin ayrımı gereken her hastada bu yaklaşım kullanılmalıdır. Sarı alan Kısa Bağırsak Sendromu ve İntestinal Yetmezlik Kısa bağırsak sendromunda belirleyici olan çıkarılan uzunluk değil geriye kalanın niteliğidir. Terminal ileum çıkarıldığında B12 emilim yolağı kalmaz ve ağızdan replasman etkisizdir. Kalan bağırsak aylar-yıllar boyunca uyum sağladığından erken beslenme kararları kalıcı sayılmamalıdır. Parenteral beslenme alan hastada ateş kateter enfeksiyonu kabul edilmelidir. Yeşil alan Kronik Hepatit B — Değerlendirme, Tedavi Endikasyonu ve İzlem Bağışıklık baskılayıcı tedavi planlanan her hastada HBsAg ile birlikte anti-HBc bakılmalıdır — yalnız HBsAg bakmak geçirilmiş enfeksiyonu kaçırır ve reaktivasyon ölümcül olabilir. Tedavi kararı tek teste değil viral yük, ALT-fibrozis ve HBeAg üçlüsüne dayanır; sirozda saptanabilir viral yük tek başına tedavi gerektirir. Yeşil alan Kronik Hepatit C — Tarama, Tanı ve Tedavi Anti-HCV pozitifliği yalnızca maruziyeti gösterir; aktif enfeksiyon HCV RNA ile doğrulanmalıdır. Güncel yaklaşımda tedavi için fibrozis derecesi beklenmez — hemen her hasta adaydır; ancak tedavi öncesi hepatit B taraması ve ilaç etkileşimi kontrolü zorunludur ve sirozu olan hastada kür sonrası kanser gözetimi ömür boyu sürer. Sarı alan Kronik Hepatit D (Delta) — Tarama, Tanı ve İzlem Hepatit D yalnızca hepatit B taşıyıcılarında görülür ve özgül bulgu vermediğinden aranmadıkça bulunmaz; HBsAg pozitif her hastada en az bir kez bakılmalıdır. Bu birliktelik kronik viral hepatitin en ağır biçimidir. Hepatit B antivirallerinin delta üzerinde etkisi yoktur; tedavi altında testleri düzelmeyen hastada delta akla gelmelidir. Değişken Kronik Pankreatit — Tanı, Ağrı ve Yetmezlik Yönetimi Normal tomografi kronik pankreatiti dışlamaz; kalsifikasyon ve kanal genişlemesi geç bulgulardır. Ekzokrin yetmezlik ishal olmadan da sürer çünkü hasta yağdan kaçınarak bulguyu gizler. Enzim replasmanına yanıtsızlıkta önce kullanım biçimi sorgulanmalı; pankreatojenik diyabette glukagon da eksik olduğundan hipoglisemi riski yüksektir. Yeşil alan Metabolik İlişkili Yağlı Karaciğer Hastalığı Yağlı karaciğer hastalığında prognozu yağlanmanın varlığı değil fibrozis derecesi belirler. Karaciğer enzimlerinin normal olması ileri fibrozisi ve hatta sirozu dışlamaz. Ultrasonografide görülen yağlanma fibrozis hakkında bilgi vermez; bu rapor değerlendirmenin sonu değil başlangıcıdır. Bu hastalarda en sık ölüm nedeni karaciğer değil kalp-damar hastalığıdır. Sarı alan Otoimmün Hepatit — Tanı ve Tedavi Otoimmün hepatit yakınmasız enzim yüksekliğinden akut karaciğer yetmezliğine kadar çok farklı biçimlerde çıkar; bu yüzden tanı gecikir. Otoantikor negatifliği hastalığı dışlamaz. İlaca bağlı hasar bu tabloyu birebir taklit edebilir, bitkisel ürünler tek tek sorulmalıdır. En zararlı hata, transaminazlar normalleşince tedaviyi erken kesmektir; dokudaki inflamasyon sürüyor olabilir. Kırmızı alan Özofagus Varis Kanaması Sirotik/portal hipertansiyonlu hastada akut üst gastrointestinal kanama varsa endoskopi beklenmeden özofagus varis kanaması düşünülmeli ve vazoaktif tedavi başlanmalıdır. Değişken Özofagus Yabancı Cisim / Gıda Bolusu İmpaksiyonu Ani disfaji, tükürüğü yutamama, drooling veya retrosternal ağrı ile başvuran hastada özofagus yabancı cismi/gıda bolusu impaksiyonu düşünülmelidir; çocukta düğme pil özellikle acildir. Sarı alan Peptik Ülser Hastalığı ve Helicobacter pylori Yönetimi Peptik ülserde başarı ölçütü iyileşme değil yinelememektir; asit baskılama neredeyse tüm ülserleri iyileştirdiği için neden araştırılmadığında sorun ele alınmamış olur. Her mide ülserinden biyopsi alınmalı ve iyileşme endoskopik doğrulanmalıdır. Eradikasyon başarısı doğrulanmalı, test öncesi asit baskılayıcı ve antibiyotik kesilmelidir. Sarı alan Kalıtsal Polipozis Sendromları — Tanıyı Düşünme ve Yönlendirme Polipler teker teker çıkarılırken arkadaki sendrom sorgulanmalıdır; tanının asıl değeri risk altındaki akrabaların korunmasıdır. Ailesel adenomatöz polipoziste üst sistem gözetimi ihmal edilmemelidir çünkü duodenum ve ampuller bölge tümörleri kolon çıkarıldıktan sonra önde gelen ölüm nedenlerindendir. Polip sayısına bakılarak kalıtsal risk dışlanamaz. Sarı alan Primer Sklerozan Kolanjit — Tanı, İzlem ve Kanser Gözetimi Primer sklerozan kolanjitte seyri değiştiren kanıtlanmış ilaç yoktur; ursodeoksikolik asitin yüksek dozu zararlı bulunmuştur ve primer biliyer kolanjitteki yaklaşım buraya aktarılmamalıdır. Tanı konan her hastaya bağırsak yakınması olmasa bile kolonoskopi yapılmalıdır. Yeni sarılık ya da hızlı kötüleşme doğal seyre bağlanmadan baskın darlık ve kolanjiokarsinom açısından araştırılmalıdır. Sarı alan Protein Kaybettiren Enteropati Karaciğer, böbrek ve beslenme nedenleri dışlandıktan sonra araştırma durmamalıdır; proteinin dördüncü kayıp yolu sindirim sistemidir ve görünür iz bırakmadığından akla gelmedikçe saptanmaz. Düşük albümin ile lenfopeni birlikteliği lenfatik nedeni düşündürür. Kalp kaynaklı nedenler en sık gözden kaçanlardır ve bu hastalarda sindirim sistemi normal görünebilir. Yeşil alan Safra Asidi İlişkili İshal Safra asidi ilişkili ishal sık görülür ama neredeyse hiç akla gelmez; ishal baskın irritabl bağırsak sendromu tanısıyla izlenenlerin bir bölümünde altta bu durum vardır ve tedaviye hızlı yanıt verir. Sabah ve öğün sonrası yoğunlaşma ile gece dışkılama kuşkuyu artırır. Bağlayıcılar diğer ilaçların emilimini bozar ve zamanlama ayrı planlanmalıdır. Değişken Safra Taşı Hastalığı — Asemptomatik Taş, Biliyer Kolik ve Koledok Taşı Rastlantısal saptanan asemptomatik safra taşı ameliyat endikasyonu değildir. Her üst karın yakınması taşa bağlanmamalıdır; taş yaygın olduğu için birliktelik nedensellik göstermez ve ameliyat sonrası yakınmalar sürer. Biliyer ağrı atak biçimindedir ve ataklar arasında hasta iyidir. Safra kesesinin alınması koledok taşını çözmez. Kırmızı alan Spontan Bakteriyel Peritonit (SBP) Asitli sirotik hastada ateş, karın ağrısı, ensefalopati veya açıklanamayan klinik kötüleşme varsa spontan bakteriyel peritonit düşünülmeli ve parasentez yapılmalıdır. Kırmızı alan Toksik Megakolon İBH, C. difficile koliti veya iskemik/enfeksiyöz kolit zemininde kolon dilatasyonu (>6 cm) + sistemik toksisite bulguları olan hastada toksik megakolon düşünülmelidir. Kırmızı alan Üst GİS Kanama Hematemez veya melena ile başvuran hastada üst GİS kanama düşünülmeli; siroz öyküsü varis kanamasını, ülser öyküsü nonvarisel kanamayı akla getirmelidir. Sarı alan Wilson Hastalığı — Tanı ve Tedavi Wilson hastalığında tanı büyük ölçüde akla gelmesine bağlıdır; genç hastada açıklanamayan karaciğer hastalığı, hareket bozukluğu ya da psikiyatrik tabloda düşünülmelidir. Normal seruloplazmin ve Kayser-Fleischer halkasının yokluğu hastalığı dışlamaz. Akut karaciğer yetmezliği ile Coombs negatif hemoliz birlikteliği acildir. Tedavi ömür boyudur ve kesilmesi ölümcül olabilir.

Sarı alan Akut Karın Ağrısı / Apandisit Triyajı Akut karın ağrısıyla başvuran, özellikle sağ alt kadrana lokalize olan hastada apandisit düşünülmeli; önce peritonit/instabilite dışlanıp Alvarado/Pediatrik Apandisit Skoru ile risklendirilmelidir. Sarı alan Akut Kolesistit / Kolanjit Sağ üst kadran ağrısı, ateş ve sarılıkla (Charcot triadı) başvuran hastada akut kolesistit veya kolanjit düşünülmeli, kolanjitte erken safra drenajı gerekliliği değerlendirilmelidir. Değişken İnkarsere / Strangüle Herni Ağrılı, gergin, indirgenemeyen fıtık şişliği ± bağırsak obstrüksiyon bulguları olan hastada inkarsere/strangüle herni düşünülmelidir. Değişken Akut Mekanik Bağırsak Obstrüksiyonu Kramp tarzı karın ağrısı, distansiyon, kusma ve gaz-gaita kesilmesi olan hastada akut mekanik bağırsak obstrüksiyonu düşünülmelidir. Kırmızı alan Akut Mezenter İskemi Fizik muayene bulgusuyla orantısız şiddetli karın ağrısı olan hastada akut mezenter iskemi aksi kanıtlanana dek düşünülmelidir. Sarı alan Perianal Apse ve Anal Fistül Perianal apsede tedavi drenajdır; antibiyotik kapalı boşluğa ulaşmadığı için yerini tutmaz ve geçen her gün doku kaybını artırır. Derin apselerde dıştan şişlik olmayabilir, muayene normal diye tanı dışlanmamalıdır. Ağrı ile muayene bulgusu arasındaki uyumsuzluk nekrotizan enfeksiyonun erken işaretidir. Fistül cerrahisinde sfinkter ilişkisi kontinansı belirler.

Kırmızı alan Akut Mediastinit Ateş + göğüs/retrosternal ağrı + ciltaltı amfizem (veya sternotomi sonrası sternal instabilite/pürülan akıntı) olan hastada akut mediastinit düşünülmelidir. Kırmızı alan Özofagus Perforasyonu / Boerhaave Sendromu Zorlu kusma/öğürme sonrası ani şiddetli göğüs/epigastrik ağrı ve ciltaltı amfizem gelişen hastada özofagus perforasyonu (Boerhaave sendromu) düşünülmelidir.

Sarı alan Akut Astım Alevlenmesi Nefes darlığı, hırıltı ve konuşma güçlüğü ile başvuran, SpO2 düşük veya yardımcı solunum kası kullanan hastada (erişkin veya çocuk) akut astım alevlenmesi düşünülmeli, hayati tehdit bulguları taranmalıdır. Değişken Aspirasyon Pnömonisi ve Pnömoniti Bilinç bozukluğu/anestezi sonrası ani hipoksemi ile ya da disfaji/inme zemininde sinsi başlayan bağımlı segment infiltratıyla başvuran hastada aspirasyon pnömoniti veya pnömonisi düşünülmelidir. Sarı alan Astım Uzun Dönem Yönetimi — Yalnızca Kurtarıcı İlaçla Tedavi Terk Edilmiştir ve Doz Artırmadan Önce Dört Şey Kontrol Edilir Yalnızca kurtarıcı ilaçla tedavi terk edilmiştir; en hafif hastada bile iltihap giderici içeren şema gerekir. Yılda kaç kutu bitirdiği en güçlü risk göstergesidir. Doz artırmadan önce cihaz tekniği, düzenli kullanım, eşlik eden durumlar ve tanı kontrol edilmelidir. Cihaz tekniği sorulmaz, kullandırılarak izlenir. Kırmızı alan Ayrışmamış Nefes Darlığına (Dispne) Yaklaşım Tanısı henüz netleşmemiş, akut nefes darlığıyla başvuran ve gerekirse eş zamanlı stabilizasyon gerektiren hastada düşünülmelidir. Sarı alan Bronşektazi — Yıllarca "Tekrarlayan Bronşit" Sanılır ve Tedavinin Temeli Antibiyotik Değil Balgam Temizliğidir Ayırt edici soru şudur: iyi olduğunuz günlerde de balgam çıkarıyor musunuz? Bronşit ataklarla gelir ve arada hasta temizdir, bronşektazide balgam her gün vardır. Akciğer grafisi yetersizdir, tanı yüksek çözünürlüklü tomografi gerektirir. Tedavinin temeli antibiyotik değil her gün yapılan balgam temizliğidir. Kan tükürme hiçbir zaman olağan sayılmaz. Değişken Hava Yolu Yabancı Cisim Obstrüksiyonu (Boğulma) Yeme/oyun sırasında ani öksürük, ses kaybı veya siyanoz gelişen, boğulma işareti gösteren hastada hava yolu yabancı cisim obstrüksiyonu düşünülmelidir. Sarı alan Kronik Öksürük — Üç Tedavi Edilebilir Neden Çoğunu Açıklar ve Tansiyon İlacına Bağlı Öksürük Yıllar Sonra Başlayabilir Sekiz haftadan uzun öksürükte önce ciddi hastalık dışlanır; her hastada akciğer grafisi çekilmelidir. Tansiyon ilacına bağlı öksürük yıllar sonra başlayabilir ve ilaç kesildikten sonra düzelme haftalar alır. Üç neden çoğunu açıklar ve bir arada bulunabilir; kısmi yanıt başarısızlık sayılmaz. Astımda öksürük tek bulgu olabilir ve solunum testi normal çıkabilir. Kırmızı alan Masif (Hayatı Tehdit Eden) Hemoptizi Hava yolunu tehdit eden veya hemodinamiği bozan miktarda kanlı balgam/hemoptizi olan hastada masif hemoptizi düşünülmeli ve hava yolu önceliklendirilmelidir. Kırmızı alan Parapnömonik Efüzyon ve Plevral Ampiyem Pnömoniyle birlikte inatçı ateş, plevritik göğüs ağrısı ve antibiyotiğe yanıt vermeyen plevral efüzyonu olan hastada parapnömonik efüzyon/ampiyem düşünülmelidir. Kırmızı alan Pnömotoraks (spontan / tansiyon) Ani dispne, hipotansiyon, distandü boyun venleri, trakeal deviasyon ve tek taraflı ses yokluğu olan hastada tansiyon pnömotoraks düşünülmeli, görüntüleme beklenmeden iğne dekompresyonu yapılmalıdır. Değişken Pulmoner Emboli — Yönetim (Risk-uyarlı) Doğrulanmış akut pulmoner embolisi olan hastada, risk sınıflamasına (hemodinamik durum, RV disfonksiyonu, sPESI) göre tedavi düşünülmelidir. Kırmızı alan Pulmoner Hipertansiyon — Ekokardiyografi Tarama Testidir ve Grup Belirlenmeden Verilen İlaç Zarar Verir Nefes darlığı muayene ve temel tetkik bulgularıyla orantısızsa bu tanı düşünülmelidir; egzersizle bayılma ağır hastalık göstergesidir. Ekokardiyografi tarama testidir, kesin tanı ve grup ayrımı kateterizasyon gerektirir. Grup belirlenmeden verilen ilaç zarar verir: sol kalp grubunda akciğer ödemi, akciğer hastalığı grubunda oksijen düşmesi yapar. Kronik pıhtı grubu cerrahiyle iyileştirilebilir ve mutlaka dışlanmalıdır. Kırmızı alan Reekspansiyon Pulmoner Ödemi (RPÖ) Uzun süre kollabe kalmış akciğerin hızlı drenajından sonra aynı tarafta öksürük, dispne ve hipoksi gelişen hastada reekspansiyon pulmoner ödemi düşünülmelidir. Sarı alan Tüberküloz — Akla Gelmedikçe Tanınamaz, Kinolon Vermek Tabloyu Maskeler ve Rifampisin Diğer İlaçların Düzeyini Çökertir İki üç haftadan uzun öksürükte akciğer filmi ve balgam istenmelidir; tanı gecikmesinin en sık nedeni hastalığın akla gelmemesidir. Zatürre tanısıyla kinolon başlamak tabloyu maskeler, tanıyı geciktirir ve direnç hazırlar. Örnek tedaviden önce alınmalıdır ve normal akciğer filmi hastalığı dışlamaz. Rifampisin doğum kontrol hapını etkisizleştirir ve nakil ilaçlarının düzeyini çökertir. Sarı alan Obstrüktif Uyku Apnesi — Hasta Ana Belirtisini Anlatamaz Çünkü O Sırada Uykudadır Hasta ana belirtisini anlatamaz çünkü o sırada uykudadır; solunum duraklamalarını gören kişi yatak arkadaşıdır ve sorulmadıkça ortaya çıkmaz. Hastalık yalnızca uykululukla değil dirençli tansiyon, gece idrara kalkma ve çökkünlüğe benzer tabloyla da karşımıza çıkar. Anketler tanı koymaz. Tedavi ancak kullanıldığında işe yarar ve cihazı bıraktıran sorunlar çoğunlukla çözülebilirdir.

Kırmızı alan Akut Graft-versus-Host Hastalığı (aGVHD) Allojeneik kök hücre nakli sonrası döküntü, kolestatik karaciğer bulguları veya bol sulu/kanlı ishal gelişen hastada akut graft-versus-host hastalığı düşünülmelidir. Değişken Akut Hemolitik Kriz (G6PD / Otoimmün / Mikroanjiyopatik) Ani gelişen anemi, sarılık/koyu idrar ve yüksek LDH-düşük haptoglobin bulguları olan hastada akut hemolitik kriz düşünülmeli, şistosit varlığında mikroanjiyopati acil olarak ele alınmalıdır. Kırmızı alan Akut Transfüzyon Reaksiyonları Transfüzyon sırasında/sonrasında ateş, ürtiker, dispne veya hipotansiyon gelişen hastada akut transfüzyon reaksiyonu düşünülmeli ve transfüzyon derhal durdurulmalıdır. Değişken Allojeneik Kök Hücre Nakli — Endikasyonlar, Hazırlama Rejimi ve Donör Seçimi Nakil kararını hastalık riski ile nakil riskini karşılaştırarak ver; uygunlukta yaşa değil komorbiditeye (HCT-CI) ve performans durumuna bak. Nakil olasılığı doğduğu anda kardeş tiplemesi ve akraba dışı kayıt aramasını başlat — arama haftalar-aylar sürer ve gecikme nakil şansını yitirtir. Kırmızı alan Antikoagülan-İlişkili Major Kanama ve Geri Çevirme (Warfarin / DOAK) Warfarin veya DOAK kullanan hastada intrakraniyal, GİS veya retroperitoneal gibi majör kanama ya da geciktirilemez acil cerrahi gerektiğinde ajana özgü geri çevirme düşünülmelidir. Kırmızı alan APL Diferansiyasyon Sendromu (ATRA/Arsenik Trioksit Sendromu) APL indüksiyon tedavisi (ATRA/ATO) alan hastada yeni ateş, dispne, akciğer infiltratı, kilo alımı veya hipotansiyonda DS düşün. Enfeksiyonun dışlanması veya görüntüleme sonucu beklenmeden DS şüphesinde tedavi başlatılır; enfeksiyon değerlendirmesi eşzamanlı yürütülür. Değişken Asplenik / Hiposplenik Hasta Yönetimi Asplenik/hiposplenik hastada ateş kanıtlanana dek OPSI (fulminan sepsis) acilidir — kan kültürü mümkünse önce alınarak, ancak kültür alınması veya sonucu beklenmeden GECİKMEDEN geniş spektrumlu parenteral antibiyotik ver; koruyucu üç eksen: kapsüllü bakteri aşıları (pnömokok, meningokok ACWY+B, Hib, grip), penisilin V/amoksisilin profilaksisi ve hasta eğitimi + evde acil antibiyotik + 'dalağı olmayan' kart; elektif splenektomide aşı en az 2 hafta önce, acilde en az 2 hafta sonra; Howell-Jolly hiposplenizmi doğrular. Değişken Bağışıklığı Baskılanmış Hastada Enfeksiyon Riski, Profilaksi ve Aşılama Riski öngörmek için "hangi bağışıklık kolu bozuk" diye sor: nötropeni bakteri/mantar, T hücre Pneumocystis ve virüsler, antikor eksikliği ile aspleni kapsüllü bakteriler demektir. Bulgular siliktir, eşiği düşük tut. İmmünosupresyondan önce hepatit B (HBsAg VE anti-HBc), tüberküloz ve Strongyloides tara; canlı aşı verme. Değişken Blastik Plazmasitoid Dendritik Hücreli Neoplazi (BPDCN) Morumsu-kahverengi, çürük benzeri ve hızla yayılan deri plak/nodülleri olan hastada BPDCN düşün, gecikmeden biyopsi al ve CD4/CD56/CD123 ile plazmasitoid dendritik hücre belirteçlerini iste. Yalnız deri tutulumu görünse bile kemik iliği ve merkezi sinir sistemini değerlendir. Değişken İmmün Efektör Hücre Toksisitesi (CRS / ICANS) — Yönetim CAR-T/bispesifik sonrası ateşle başlayan hastada CRS (ateş-hipotansiyon-hipoksi) ve nörolojik bozulmada ICANS (ICE skoru) ayrı derecelendirilmeli; CRS'de tosilizumab, ICANS'ta kortikosteroid esastır çünkü tosilizumab kan-beyin bariyerini geçmez — ateşte sepsis/enfeksiyon her zaman dışlanmalıdır. Değişken Demir Yükü — Kalıtsal Hemokromatoz ve Transfüzyonel Demir Birikimi Transferrin satürasyonu >%45 ve ferritin yüksekliğinde demir yükünü düşün; hasta anemik değilse kalıtsal hemokromatoz için HFE genotiplemesi yap; C282Y homozigotluğu dışındaki HFE genotiplerinde yüksek TSAT ve ferritin tek başına hemokromatoz tanısı için yeterli değildir; karaciğer demir yükü MRI veya karaciğer biyopsisiyle gösterilmelidir (EASL 2022). Tanı doğrulanınca flebotomi planla, transfüzyon bağımlıysa şelasyon ve kardiyak MR T2* izlemi kur. Ferritin tek başına tanı koydurmaz. Kırmızı alan Dissemine İntravasküler Koagülasyon (DİK) Sepsis, travma, malignite veya obstetrik acil zemininde eş zamanlı kanama ve mikrovasküler tromboz bulguları olan hastada DİK düşünülmelidir. Değişken Epstein-Barr Virüsü ve İlişkili Lenfoproliferatif Durumlar (EMN, PTLD, Kronik Aktif EBV) EBV vücuttan temizlenmez, T hücre denetimiyle baskılanır; denetim zayıfladığında lenfoproliferatif hastalık çıkar. Mononükleozda dalak rüptürü uyarısını yazılı ver ve aminopenisilin verme. Nakil hastasında PTLD'de ilk basamak immünosupresyonu azaltmaktır, ancak doku tanısı şarttır. Değişken Eritrosit Enzimopatileri (G6PD ve Piruvat Kinaz Eksikliği) — Tanı ve Uzun Dönem Yönetim Tetikleyici (ilaç, enfeksiyon, bakla, naftalin) sonrası epizodik hemoliz ve yaymada ısırık/kabarcık hücresi görülen erkek hastada G6PD eksikliğini; tetikleyicisiz, doğuştan süren ve sferosit göstermeyen kronik hemolizde piruvat kinaz eksikliğini düşün. G6PD düzeyini akut atakta ölçme. Değişken Eritrosit Membran Bozuklukları (Herediter Sferositoz) — Tanı ve Yönetim Anemi, sarılık ve splenomegali üçlüsü, erken yaşta safra taşı ya da aile öyküsü olan hastada eritrosit membran bozukluğunu düşün; yaymada sferosit görürsen önce direkt antiglobulin testiyle otoimmün hemolizi dışla, sonra eozin-5-maleimid testi veya ektasitometri ile doğrula. Değişken Eritrosit Transfüzyonu — İlkeler, Eşikler ve Ürün Seçimi Stabil, kanamayan hastada transfüzyon eşiği 7 g/dL (AABB 2023: kardiyak cerrahide 7,5 g/dL, ortopedik cerrahi veya kardiyovasküler hastalıkta 8 g/dL seçilebilir); tek ünite ver ve yeniden değerlendir. Aktif kanamada eşik kuralı geçersizdir. Işınlama gerektiren hastayı atlama — lökosit filtresi TA-GVHD'yi önlemez. Değişken Eritrositoza Yaklaşım (Sekonder ve Konjenital Eritrositoz) Önce gerçek mi göreceli mi diye sor — sıvıyı düzelt, ölçümü yinele. Sonra eritropoetin: düşükse polisitemia vera, normal/yüksekse sekonder. En çok atlanan iki neden sigara ve uyku apnesidir; testosteron kullanımını da sor. Aile öyküsü ve genç yaşta başlangıçta P50 ile yüksek oksijen afiniteli hemoglobini ara — bu hastalar siyanotik değildir. Sekonderde rutin flebotomi yapma. Değişken Fagosit İşlev Bozuklukları (Kronik Granülomatöz Hastalık, LAD, Chediak-Higashi) Nötrofil sayısı normalken ağır ve yineleyen derin apseler varsa fagosit işlev bozukluğunu düşün. İrin oluşmaması + göbek kordonunun geç düşmesi + yüksek lökosit → lökosit adezyon eksikliği. Katalaz pozitif bakteriler ve Aspergillus → kronik granülomatöz hastalık; dihidrorodamin testi iste. Canlı aşı, özellikle BCG verme. Değişken G6PD Eksikliği — Akut Hemolitik Kriz Oksidan ilaç, fava baklası veya enfeksiyon sonrası 24-72 saatte ani solukluk, sarılık ve koyu idrarı olan hastada G6PD eksikliğine bağlı hemolitik kriz düşünülmelidir. Değişken Graft Mühendisliği ve Hücre İşleme — Klinik Karşılıkları Graftteki T hücreleri hem GVHH yapar hem graft-versus-lösemi etkisi sağlar; deplesyon GVHH'yi azaltırken nüks ve enfeksiyonu artırır — izlemi buna göre kur. ABO uyumsuz nakilde transfüzyon ürünü dönemsel değişir, hastanın kayıtlı grubuna bakarak isteme. İnfüzyon yan etkilerinin çoğu koruyucu maddeden kaynaklanır. Değişken Haploidentik Hematopoietik Kök Hücre Nakli Uyumlu donörü olmayan ya da hızlı nakil gereken hastada haploidentik nakli düşün — hemen her hastanın aile donörü vardır ve nakil sonrası siklofosfamid platformu sonuçları uyumlu nakle yaklaştırmıştır. Donöre özgü HLA antikoru (DSA) taramasını atlama; pozitifse DSA-negatif donöre geç. Değişken Hematolojide Ağrı Yönetimi ve Kemoterapiye Bağlı Bulantı-Kusma (KBBK) Ağrıyı nedenine göre tedavi et: nöropatik ağrı opioidlere zayıf yanıt verir. Orak hücre krizinde analjeziyi geciktirme ve hastanın kendi bildirdiği şiddeti esas al. Bulantıda önleme tedaviden üstündür — profilaksiyi kemoterapiden önce ver ve gecikmiş dönemi kapsa; ilk kürdeki kontrol antisipatuvar kusmayı önler. Değişken Hematolojide Farmakogenomik ve Tedavi Öncesi Genetik Tarama (TPMT/NUDT15, DPYD, UGT1A1) Tiyopurin öncesi TPMT ile birlikte NUDT15 de bak — yalnız TPMT yanlış güvence verir. Floropirimidin öncesi DPYD değerlendir; ilk kürde beklenmedik ağır toksiste bu varyantı düşündürür. Rasburikaz G6PD eksikliğinde kontrendikedir. Tarama negatifliği kan sayımı izleminin yerine geçmez. Yeşil alan Hematolojide Gen Tedavisi — İlkeler, Aday Seçimi ve Danışmanlık Gen tedavisi tek doz ilaç değil, otolog nakil benzeri bir süreçtir: kemik iliği boşaltıcı hazırlık rejimi gerektirir ve riskler büyük ölçüde bundan doğar. Fertilite korumayı tedaviden önce konuş. Orak hücrede toplama dönemi risklidir. Uzun dönem güvenlik verileri sınırlıdır — belirsizliği açıkça anlat ve yaşam boyu izlem planla. Değişken Hematolojide Palyatif Bakım ve Yaşam Sonu Kararları Palyatif bakım tedaviyi bırakmak değildir; küratif tedaviyle eş zamanlı yürütülür ve erken devreye girmesi yaşam süresini kısaltmaz. Hematolojide gidiş öngörülemez ve ölüm ani olabilir — bu, hedef konuşmalarını ertelemenin değil erken yapmanın gerekçesidir. Transfüzyon kararını sayıya değil hastanın yakınmasına ve hedeflerine göre ver. Değişken Hematolojik Hastalıklarda Psikososyal Değerlendirme ve Destek Psikososyal yakınmalar sorulmadıkça bildirilmez; özgül soru sor. Yorgunluk ve iştahsızlıkta önce anemi ile hipotiroidiyi tara, ancak her şeyi hastalığa bağlayıp depresyonu atlama — umutsuzluk ve zevk kaybı tıbbi nedenlerle açıklanamaz. Yeni bilinç değişikliğinde deliryumu düşün ve önce tıbbi nedeni ara. Değişken Hematolojik Hastalıklarda Radyoterapi İlkeleri Mümkünse steroid ya da ışınlamadan önce biyopsi al; tanısal verim azalabilir. Erişkinde nörolojik bulgulu malign spinal kord basısında deksametazon ve acil tedavi biyopsi için geciktirilmez. Radyoterapide eğilim daha az alan ve daha düşük dozdur çünkü asıl sorun geç etkilerdir. Işınlanan alan, doz ve tarihi tedavi özetine yaz; göğüs ışınlaması alan kadında erken meme kanseri taraması planla. Yeşil alan Hematolojik Tedavilerin Geç Etkileri ve Sağkalan İzlemi Geç etkiler yıllar sonra çıkar ve hasta genç olduğu için akla gelmez: genç erişkinde açıklanamayan kalp, endokrin ya da kan bulgusunda çocukluk çağı kanser öyküsünü sorgula. Fertilite korumayı tedaviden önce konuş; her sağkalana kümülatif dozları ve ışınlama alanlarını içeren yazılı tedavi özeti ver. Değişken Hemofagositik Lenfohistiyositoz (HLH) / Makrofaj Aktivasyon Sendromu (MAS) Dirençli ateş, ≥2 seride sitopeni, splenomegali ve belirgin ferritin yüksekliği olan hastada hemofagositik lenfohistiyositoz (HLH)/makrofaj aktivasyon sendromu düşünülmelidir. Değişken Hemofagositik Lenfohistiyositoz (HLH) — ACİL Yaklaşım Antibiyotiğe yanıtsız inatçı ateş + iki seride sitopeni + splenomegali + ÇOK yüksek ferritin varsa HLH düşünülmeli; sepsisi taklit eden bu tablo hayati acildir. Tanı HLH-2004 kriterleri/HScore ile konur, tetikleyici (EBV, malignite/lenfoma, romatolojik-MAS) eş zamanlı aranır, tedavi (deksametazon + etoposid) geciktirilmez. Değişken Hemofili A ve B — Tanı ve Uzun Dönem Yönetim Eklem/kas kanaması olan erkek hastada (veya düşük faktör düzeyli taşıyıcıda) aPTT uzun, PT/trombosit normalse hemofili düşün; faktör VIII ve IX aktivitesiyle tip ve şiddeti belirle, ağır hastada erken profilaksiye geç ve her replasman altında inhibitör (Nijmegen-Bethesda) izle. Emisizumab altında aPCC yerine rFVIIa, ölçümde sığır kromojenik test. Değişken Hemofili — Akut Kanama Yönetimi Bilinen hemofili A/B tanılı hastada hayatı veya uzvu tehdit eden ya da majör/minör kanama geliştiğinde acil faktör replasmanı gerektiren hemofili atağı düşünülmelidir. Değişken Hipersplenizm ve Splenomegaliye Bağlı Sitopeniler Splenomegali ile birlikte orta derecede sitopeni (en sık trombositopeni) gördüğünde hipersplenizmi düşün ama etiketi yapıştırıp durma — dalağın neden büyüdüğünü araştır. Çok derin sitopeni hipersplenizmle açıklanmaz; sirozda gereksiz trombosit transfüzyonundan kaçın. Değişken Hodgkin Lenfoma — Yaklaşım ve Yönetim Genç erişkinde ağrısız lenfadenopati/mediastinal kitlede eksizyonel biyopsi ile Hodgkin lenfoma doğrulanmalı; tedaviden önce PET evrelemesi, risk sınıflaması ve fertilite koruma danışmanlığı planlanmalıdır. Değişken İmmün Trombositopeni (ITP) — Akut Yönetim Hb/lökosit ve yayması normal, izole trombositopeni ve/veya kanama bulgusu ile başvuran hastada ITP düşünülmelidir. Değişken Kalıtsal Kemik İliği Yetmezliği Sendromları — Tanı ve Yaklaşım Sitopeniye boy kısalığı, doğumsal anomali, kafe-au-lait lekesi, tırnak distrofisi, oral lökoplaki, pankreas yetmezliği veya aile öyküsü eşlik ediyorsa ya da "aplastik anemi" immünsupresif tedaviye yanıtsızsa kalıtsal kemik iliği yetmezliğini düşün; kromozom kırık testi ve telomer uzunluğu iste. Donör adayı kardeşleri de tara. Değişken Kan Grubu Antijenleri, Uygunluk Testi ve Alloimmünizasyon Akut hemolitik reaksiyonların neredeyse tümü kimlik/etiket hatasıdır — tüpü hasta başında etiketle, ürün öncesi kimliği yeniden doğrula. Antikor taramasının negatif olması alloimmünize hastada güvence değildir; antikor geçmişini kaydet ve hastaya yazılı kart ver. Transfüzyondan günler sonra hemoglobin düşerse gecikmiş hemolitik reaksiyonu düşün. Değişken Şüpheli Kanama Bozukluğuna Yaklaşım Şüpheli kanamada önce öykü ve kanama paterni (mukokutanöz → birincil hemostaz; derin/eklem/gecikmiş → ikincil hemostaz) ile kusuru yerelleştir; ilk basamak tam kan sayımı + yayma, PT, aPTT, fibrinojen iste, uzamış PT/aPTT'de karışım testi yap. Normal testler von Willebrand hastalığını, trombosit işlev bozukluğunu ve faktör XIII eksikliğini DIŞLAMAZ. Değişken Hematopoietik Kök Hücre Mobilizasyonu ve Toplanması Kök hücre toplaması planlarken yetersiz mobilizasyon risk etmenlerini (yoğun önceki kemoterapi, özellikle lenalidomid, ileri yaş, kemik iliği tutulumu) önceden değerlendir; hedef en az 2×10⁶ CD34+/kg, tercihen 4-6×10⁶/kg. Periferik CD34+ izlemiyle toplama gününü belirle ve gerekiyorsa preemptif pleriksafor ekle. Değişken Konjenital Lenfosit İşlev Bozuklukları (Primer İmmün Yetmezlikler) Süt çocuğunda ağır enfeksiyon + kronik ishal + büyüme geriliği + lenfopeni → SCID, bu bir acildir. Kuşku anında canlı aşı yapma, kan ürünü verilecekse ışınlanmış ve CMV güvenli olsun. Normal lenfosit sayısı antikor eksikliğini dışlamaz; tekrarlayan sinopulmoner enfeksiyonda immünoglobulin düzeylerine bak ve bronşektazi yerleşmeden replasmanı başlat. Değişken Kordon Kanı Nakli (Umbilikal Kord Kanı Hematopoietik Hücre Nakli) Uygun donörü olmayan ya da acil nakil gereken hastada kordon kanını düşün: ürün hemen ulaşılabilir ve daha fazla HLA uyumsuzluğu tolere edilir, ancak hücre dozu sınırlıdır. Ünite seçiminde hücre dozu ile HLA uyumunu birlikte değerlendir; engraftmanın yavaş olacağını öngörerek destek planla. Değişken Kronik Graft-Versus-Host Hastalığı — Yönetim Allojenik nakil sonrası deride poikiloderma/sklerozis, ağızda liken benzeri değişiklik, kuru göz, kolestaz ya da spirometride obstrüktif düşüş görüldüğünde kronik GvHD düşünülmeli; tanı zamana değil NIH bulgularına dayanır. Orta/ağır hastalıkta ilk basamak sistemik steroiddir (~1 mg/kg/gün); steroide dirençli hastalıkta ruksolitinib öne çıkar. Enfeksiyon profilaksisi ve düzenli spirometri (BOS taraması) ihmal edilmemelidir. Yeşil alan Kutanöz Porfiriler (Porfiria Kutanea Tarda ve Diğer Deri Porfirileri) Güneş gören deride kolay yaralanma, gergin bül ve milya → porfiria kutanea tarda; tanı konduğunda hepatit C, HIV ve demir yükünü tara çünkü PKT bunların ilk işareti olabilir ve tedavi edilebilir. Güneşe çıkınca dakikalar içinde yakıcı ağrı ama bulgu silikse eritropoietik protoporfiriyi düşün — psikolojik sayma. Sorumlu görünür ışıktır; sıradan güneş kremi yetmez. Değişken Langerhans Hücreli Histiyositoz (LHH) Litik kemik lezyonu (özellikle kafatası), süt çocuğunda dirençli seboreik dermatit benzeri döküntü, kronik akıntılı otit, poliüri-polidipsi ya da erişkin sigara içicisinde kistik akciğer hastalığında LHH düşün; biyopside CD1a ve CD207 ile BRAF V600E iste, risk organı tutulumunu değerlendir. Değişken Lenfositoz, Lenfositopeni ve Gammaglobulin Bozukluklarına Yaklaşım Lenfositozda reaktif-klonal ayrımını yayma ve zamanla yap: kalıcıysa akım sitometrisi iste. Süregelen lenfositopenide HIV testi iste. Hipogammaglobulinemide önce ikincil nedenleri (KLL, miyelom, rituksimab, protein kaybı) dışla. Hipergammaglobulinemide poliklonal-monoklonal ayrımı için elektroforez ve immünofiksasyon şarttır. Değişken Lizozomal Depo Hastalıkları ve Gaucher Hastalığı Açıklanamayan splenomegali ve trombositopenide Gaucher hastalığını akla getir: tablo lösemi/lenfomayı taklit eder ama tanı basit bir enzim testiyle konur ve tedavi etkilidir. Kemik iliğinde Gaucher hücresi görmek tanı koydurmaz. Splenektomiden kaçın — kemik ve akciğer tutulumunu ağırlaştırır. Değişken Lökositoz, Nötrofili, Monositoz ve Monositopeniye Yaklaşım Lökositozda reaktif-klonal ayrımını yayma, klinik bağlam ve zamanla yap; asemptomatik olguda önce kan sayımını yinele. Bazofili ve splenomegali varsa BCR::ABL1 iste. Süregelen monositozda tüberküloz ve KMML'yi düşün; monositopeniyi göz ardı etme (saçlı hücreli lösemi, GATA2). Ateşli hastada normal lökosit enfeksiyonu dışlamaz. Kırmızı alan Lökostaz / Hiperlökositoz Lökostaz için güvenilir bir alt lökosit eşiği yoktur; özellikle AML hastasında 100 ×10⁹/L altındaki değerler lökostazı dışlamaz ve uyumlu organ bulgularında acil değerlendirme/sitoredüksiyon geciktirilmez. Değişken Nadir Histiyositik Bozukluklar (Erdheim-Chester, Rosai-Dorfman, Jüvenil Ksantogranülom) Erişkinde uzun kemiklerde simetrik sklerotik lezyon Erdheim-Chester'i düşündürür; tanı konduğunda BRAF/MAPK mutasyonu ara çünkü hedefe yönelik tedavi seçeneği doğurur. Rosai-Dorfman'da çoğu olgu kendiliğinden geriler — gereksiz agresif tedaviden kaçın. Ateş + sitopeni + splenomegali + yüksek ferritinde önce HLH'yi dışla. Değişken Nadir Pıhtılaşma Faktörü Eksiklikleri — Yaklaşım Hemofili/vWH dışı kalıtsal kanamada eksik faktörü ve düzeyi belirle; mümkünse spesifik konsantre kullan. İki tuzağı unutma: FXI'de kanama düzeyle ölçülmez (öyküye bak), FXIII rutin testlerde görünmez ve yüksek intrakraniyal kanama riski nedeniyle profilaksi gerektirir. Değişken Alloimmün Trombositopeniler: Neonatal Alloimmün Trombositopeni (NAIT) ve Transfüzyon Sonrası Purpura (PTP) Sağlıklı görünen term yenidoğanda ağır izole trombositopeni ve normal maternal trombosit sayısı varsa NAIT düşün, gecikmeden trombosit ver (antijen-negatif yoksa rastgele donör). Erişkinde transfüzyondan 5-10 gün sonra ani derin trombositopenide transfüzyon sonrası purpura düşün ve IVIG ver. Değişken Nakil Hastasında Destekleyici Bakım ve Erken Komplikasyonlar (VOD/SOS dahil) Nakil sonrası sorunda önce evreyi belirle (nötropenik / erken engraftman sonrası / geç) — bu, olası etkenleri doğrudan daraltır. Kilo artışı, ağrılı hepatomegali ve bilirubin yükselmesinde SOS/VOD düşün ve defibrotidi geciktirme. Tüm kan ürünleri ışınlanmış olmalıdır. Değişken Nötropeniye Yaklaşım Nötropeni saptanan hastada önce sonuç periferik yayma ile doğrulanmalı, MNS şiddeti sınıflanmalı ve seyir (akut/kronik) ile kapsam (izole/pansitopeni) değerlendirilmelidir; ateş varsa ayrı febril nötropeni acil protokolüne geçilir. Değişken Onko-Kardiyoloji: Hematolojik Tedavilerin Kardiyak Komplikasyonları Antrasiklin hasarı kalıcıdır: önlemi tedaviden önce al, bazal ekokardiyografi yap ve kümülatif dozu kayıt altına al. Kontrol noktası inhibitörü miyokarditi nadir ama ölümcüldür — troponin yüksekliğinde ilacı kes, normal ejeksiyon fraksiyonu tanıyı dışlamaz. Çocuklukta tedavi görmüş genç erişkinde kalp yetmezliği yıllar sonra çıkabilir. Kırmızı alan Orak Hücre Akut Göğüs Sendromu (AGS) Orak hücre hastalığı olan, yeni pulmoner infiltrat ile birlikte göğüs ağrısı, ateş, takipne veya hipoksemi gelişen hastada akut göğüs sendromu düşünülmelidir. Değişken Orak Hücre Hastalığı — Genel Yönetim Orak hücre hastalığında ateş kanıtlanana dek sepsis acilidir (fonksiyonel aspleni) — kan kültürü sonrası GECİKMEDEN ampirik antibiyotik ver; temel tedavi hidroksiüre, çocukta penisilin profilaksisi + aşı + yıllık transkraniyal Doppler; basit transfüzyonda Hb'yi ~10 g/dL üzerine çıkarma; voxelotor 2024'te geri çekildi. Değişken Orak Hücre Hastalığında Transfüzyon ve Aferez Desteği Orak hücre hastasında transfüzyon endikasyonunu doğrula (akut inme, ağır akut göğüs sendromu, TCD yüksek riskli çocukta inme önlemesi, cerrahi hazırlık) ve yöntemi seç; hemoglobini 10-11 g/dL üzerine çıkarma. Transfüzyon sonrası hemoglobin başlangıçtan düşükse hiperhemoliz düşün — ek transfüzyon yapma. Değişken Otoimmün Hemolitik Anemi (AIHA) — Yaklaşım ve Yönetim Anemi + hemoliz kanıtı (retikülositoz, LDH ↑, indirekt bilirubin ↑, haptoglobin ↓) olan hastada direkt antiglobulin testi (DAT) çalış: IgG pozitif → sıcak AIHA (steroid ± rituksimab); izole güçlü C3d + yüksek titreli soğuk aglütinin → soğuk aglütinin hastalığı (soğuktan koruma, rituksimab ± bendamustin, sutimlimab). Steroid/splenektomi soğuk tipte genellikle etkisizdir; her hastada sekonder neden ara. Değişken Paraziter Hastalıkların Hematolojik Yönleri (Sıtma, Leishmaniasis, Eozinofili) Ateş, sitopeni ya da eozinofilide seyahat ve yaşam öyküsünü sor. Seyahat öyküsünde sıtmayı dışla; tek negatif yayma yetmez. Ateş + splenomegali + pansitopeni üçlüsünde visseral leishmaniasis hematolojik maligniteyi taklit eder. Steroid vermeden önce uygun öyküde Strongyloides tara. Değişken Plazma ve Plazma Türevleri — Taze Donmuş Plazma, Kriyopresipitat ve Konsantreler Plazma istemeden önce sor: çoklu faktör eksikliği var mı, hasta kanıyor mu, daha iyi bir ürün var mı? Varfarin geri çevirmede dört faktörlü PCC + IV K vitamini; hipofibrinojenemide kriyopresipitat. Kanamayan hastada yalnız INR için plazma verme. Değişken Saf Eritroit Aplazi ve Ekstrinsik Nonimmün Hemolitik Anemiler Ağır anemi + retikülositopeni + normal lökosit/trombosit üçlüsü saf eritroit aplaziyi düşündürür; erişkinde toraks görüntülemesi ile timomayı, bağışıklığı baskılanmışta PCR ile parvovirüs B19'u ara — ikincisi tedavi edilebilir. Coombs negatif hemolizde yaymaya bak: şistosit varsa mekanik/mikroanjiyopatik, yoksa toksik ve enfeksiyöz nedenleri düşün. Değişken Sideroblastik Anemiler — Tanı ve Yaklaşım Demir tedavisine yanıt vermeyen, ferritin ve transferrin satürasyonu yüksek mikrositer/dimorfik anemide sideroblastik anemiyi düşün ve kemik iliğinde Prusya mavisi boyaması iste; önce geri dönüşlü nedenleri (bakır eksikliği, çinko, ilaç, alkol, kurşun) tara. Değişken Splenomegaliye Tanısal Yaklaşım ve Splenektomi Kararı Splenomegali tanı değil bulgudur; beş mekanizmayı (konjesyon, enfeksiyon, infiltrasyon, immün, artmış yıkım) sırayla değerlendir. Masif splenomegali listeyi daraltır. Ülkemizde ateş+splenomegali+pansitopenide visseral leishmaniasis, splenomegali+trombositopenide Gaucher hastalığını düşün. Splenektomi geri döndürülemez — önce hastalığı tedavi et, öncesinde aşıla. Değişken Talasemi Sendromları — Yaklaşım ve Yönetim Mikrositer anemide talasemiyi demir eksikliğinden ayır (Mentzer <13, ferritin normal/yüksek); körlemesine demir verme, transfüzyon-bağımlı hastada demir şelasyonu ve kardiyak demir yükü izlemini unutma. Değişken Terapötik Aferez (Hemaferez) — Plazma Değişimi, Eritrosit Değişimi ve Sitaferez Dolaşımdaki bir maddenin (patojenik antikor, paraprotein, orak eritrosit, aşırı lökosit) hastalığa yol açtığı durumlarda aferezi düşün; ASFA kategorisini ve yerine koyma sıvısını belirle. TTP kuşkusunda plazma değişimini geciktirme ve albümin değil PLAZMA kullan. Değişken Transfüzyonla Bulaşan Enfeksiyonlar ve Septik Transfüzyon Reaksiyonu Transfüzyon sırasında yüksek ateş ve hipotansiyon gelişirse septik transfüzyon reaksiyonu düşün: transfüzyonu durdur, hem üründen hem hastadan kültür al, gecikmeden antibiyotik başla ve kan bankasını bilgilendir. En riskli ürün oda sıcaklığında saklanan trombosittir. Değişken Trombosit Transfüzyonu — Eşikler, Kontrendikasyonlar ve Refrakterlik Trombosit transfüzyonunu bağlama göre ver: 2025 AABB/ICTMG'de kanamayan kemoterapi/allojenik nakilde <10.000/µL, komprese edilebilir santral kateterde <10.000/µL, LP'de <20.000/µL, majör non-nöraksiyel cerrahide <50.000/µL; TTP ve HIT'te profilaktik transfüzyondan kaçın, ITP'de verilen trombositler hızla yıkılır. Kırmızı alan Trombotik Trombositopenik Purpura (TTP) Açıklanamayan şistositli mikroanjiyopatik hemolitik anemi + trombositopeni olan hastada TTP düşünülmeli ve tedaviden önce ADAMTS13 örneği alınmalıdır. Değişken von Willebrand Hastalığı — Tanı ve Yönetim Mukokutanöz kanama (burun/diş eti kanaması, kolay morarma, ağır menoraji, girişim sonrası uzamış kanama) olan hastada von Willebrand hastalığını düşün; VWF antijeni, VWF aktivitesi ve faktör VIII ile tara, aktivite/antijen oranı <0,7 ise Tip 2 alt tiplemesi yap. Tip 2B'de desmopressin kontrendikedir.

Kırmızı alan Akut Karaciğer Yetmezliği (ALF) — Yatak-başı Protokol Önceden bilinen karaciğer hastalığı olmayan, koagülopati (INR≥1,5) ile birlikte ensefalopati gelişen hastada akut karaciğer yetmezliği düşünülmeli, parasetamol öyküsü sorgulanmalıdır.

Sarı alan Akut Mastoidit Ateşli çocukta kulak arkasında ağrı/eritem/şişlik ve kulak kepçesinin öne-aşağı itilmesi (AOM zemininde) akut mastoidit düşündürür. Yeşil alan Akut Rinosinüzit (Erişkin ve Çocuk) Burun tıkanıklığı + pürülan akıntı + yüz ağrısı olan hastada, 10 günü aşan/şiddetli başlangıçlı/çift-kötüleşen seyirde akut bakteriyel rinosinüzit düşünülmelidir. Sarı alan Akut Süpüratif Parotit Dehidrate, yaşlı veya postoperatif hastada ani tek taraflı parotis şişliği/ağrı ve Stensen kanalından pürülan akıntı varlığında akut süpüratif parotit düşünülmelidir. Kırmızı alan Ani Sensörinöral İşitme Kaybı (SSNHL) — Yatak-Başı Acil Yönetim 72 saat içinde gelişen, Weber testinde sağlam kulağa lateralize olan tek/çift taraflı işitme kaybı olan hastada ani sensörinöral işitme kaybı düşünülmelidir. Sarı alan Epistaksis (burun kanaması) Burun kanamasıyla başvuran hastada anterior/posterior ayrımı yapılarak epistaksis yönetimi düşünülmelidir. Kırmızı alan Ludwig Anjini (Submandibular Sellülit) Odontojenik kaynaklı, ağız tabanı yükselmesi + trismus + disfaji + submandibular tahta-sert şişlikle başvuran hastada Ludwig anjini düşünülmeli ve hava yolu önceliklendirilmelidir. Kırmızı alan Malign (Nekrotizan) Otitis Eksterna Diyabetik veya immünsüpresif yaşlı hastada topikal tedaviye yanıtsız gece artan otalji, otore ve granülasyon dokusu varsa malign (nekrotizan) otitis eksterna düşünülmelidir. Yeşil alan Akut Otitis Eksterna (Dış Kulak Yolu İltihabı / Yüzücü Kulağı) Traguza baskı veya aurikula çekilmesiyle artan kulak ağrısı, kaşıntı ve dış kulak yolu ödemi/eritemi olan hastada akut otitis eksterna düşünülmelidir. Kırmızı alan Peritonsiller Abse (Quinsy) Tek taraflı şiddetli boğaz ağrısı, trismus, sıcak patates sesi ve uvula deviasyonu olan hastada peritonsiller abse düşünülmelidir. Kırmızı alan Post-Tonsillektomi Kanama Tonsillektomi sonrası orofarengeal kanaması olan hastada (kanlı tükürük dahil) acil KBB değerlendirmesi gerektiren post-tonsillektomi kanama düşünülmelidir. Değişken Retrofaringeal Abse (Derin Boyun Enfeksiyonu) ÜSYE sonrası ateş, boğaz ağrısı, boyun sertliği/tortikollis ve tükürük biriktirme olan küçük çocukta retrofaringeal abse düşünülmelidir. Yeşil alan Serumen Tıkanıklığı ve Dış Kulak Yabancı Cismi Kulakta dolgunluk, işitme azlığı veya yabancı cisim şikayeti olan hastada serumen tıkanıklığı ya da dış kulak yolu yabancı cismi düşünülmelidir.

Değişken Anormal Uterin Kanama (Gebe Olmayan) Gebe olmayan doğurgan yaştaki kadında anormal miktar, süre veya zamanlamada uterin kanamada, önce gebelik dışlanarak anormal uterin kanama düşünülmelidir. Kırmızı alan Gebeliğin Akut Yağlı Karaciğeri (AFLP) 3. trimesterde bulantı-kusma, sağ üst kadran ağrısı, sarılık, hipoglisemi ve koagülopatisi olan gebede gebeliğin akut yağlı karaciğeri (AFLP) düşünülmelidir. Kırmızı alan Over (Adneksiyal) Torsiyon Üreme çağındaki kadında ani başlangıçlı tek taraflı pelvik ağrı ve bulantı-kusma varsa, Doppler normal olsa dahi over torsiyonu düşünülmelidir.

Kırmızı alan Akut Ekstremite İskemisi (Arteriyel) Ani başlayan ağrı, solukluk, nabızsızlık, parestezi ve soğuk ekstremite bulguları olan hastada akut arteriyel ekstremite iskemisi düşünülmelidir. Kırmızı alan Akut Kalp Yetmezliği / Pulmoner Ödem Nefes darlığı, ortopne ve akciğerde raller ile başvuran hastada akut kalp yetmezliği/pulmoner ödem düşünülmeli, hasta 'sıcak-ıslak' mı 'soğuk-ıslak' mı ayrımı yapılmalıdır. Kırmızı alan Akut Mitral Yetmezliği — Acil Yaklaşım ve Cerrahi Köprüleme Ani gelişen pulmoner ödem + kardiyojenik şok tablosunda (üfürüm sessiz olsa bile) akut mitral yetmezlik düşünülmeli ve acil cerrahiye köprülenmelidir. Kırmızı alan Akut Perikardit (tanı + NSAİİ/kolşisin + risk katmanlama) Plöritik göğüs ağrısı + perikardiyal frotman + tipik EKG değişiklikleri/efüzyon bulgularından en az ikisi olan hastada akut perikardit düşünülmelidir. Değişken Çarpıntıya Yaklaşım Kalbin hızlı/düzensiz attığını hisseden hastada, iyi huylu nedenlerle yaşamı tehdit eden aritmiyi ayırt etmek için çarpıntı yaklaşımı düşünülmelidir. Sarı alan DVT / Pulmoner Emboli Ön-Test Değerlendirme Bacak şişliği/ağrısı veya nefes darlığı/göğüs ağrısıyla başvuran erişkinde klinik olasılık skoru ve D-dimer ile DVT/pulmoner emboli ön-test değerlendirmesi düşünülmelidir. Kırmızı alan Fulminan Miyokardit (yatak-başı yönetim) Bu tanı, viral prodrom sonrası ani kardiyojenik şok veya aritmi gelişen hastalarda düşünülmelidir. Kırmızı alan Geniş-QRS Taşikardi / Ventriküler Taşikardi (VT) QRS süresi ≥120 ms olan taşikardik hastada, özellikle yapısal kalp hastalığı/iskemi öyküsü varsa, aksi kanıtlanana dek ventriküler taşikardi düşünülmelidir. Değişken Hipertansif Aciller (acil vs ivedi durum) KB ≥180/120 ile birlikte akut hedef-organ hasarı (ensefalopati, AKS, akut KY, diseksiyon, inme, eklampsi) bulguları olan hastada hipertansif acil durum düşünülmelidir. Kırmızı alan İnfektif Endokardit Ateş + kardiyak risk faktörü (protez kapak, önceki IE, kapak hastalığı, İV ilaç kullanımı) veya ateş + yeni/değişen üfürüm olan hastada infektif endokardit düşünülmelidir. Kırmızı alan Erişkin Kardiyak Arrest — İleri Kardiyak Yaşam Desteği (ACLS) — Yatak-Başı Protokol Nabızsız, yanıtsız erişkin kardiyopulmoner arrest hastasında ACLS protokolü (ritme göre defibrilasyon/adrenalin) düşünülmelidir. Kırmızı alan Kardiyak Tamponad Şok tablosu + boyun venöz dolgunluğu + boğuk kalp sesleri veya pulsus paradoksus olan hastada kardiyak tamponad düşünülmelidir. Kırmızı alan Kardiyojenik Şok (yatak-başı yönetim) Hipotansiyon + soğuk-nemli ekstremite + oligüri + bilinç bulanıklığı olan, düşük kardiyak debili hastada kardiyojenik şok düşünülmelidir. Kırmızı alan Preeksite Atriyal Fibrilasyon (WPW + AF) Bilinen WPW zemininde düzensiz, değişken morfolojili geniş-QRS taşikardi (>200/dk) olan hastada preeksite atriyal fibrilasyon düşünülmelidir. Değişken Prostetik (Mekanik) Kapak Trombozu Mekanik kalp kapağı olan, kapak klik sesi azalmış/kaybolmuş veya yeni üfürümü olan, özellikle yetersiz antikoagülasyon öyküsü bulunan hastada prostetik kapak trombozu düşünülmelidir. Kırmızı alan Semptomatik Bradikardi / Bradiaritmi Nabız <50/dk ile birlikte hipotansiyon, bilinç değişikliği veya şok bulguları olan hastada semptomatik bradikardi düşünülmelidir. Sarı alan Senkop (geçici bilinç kaybı) Ani, spontan ve tam düzelen geçici bilinç kaybı yaşayan hastada senkop düşünülmeli ve kardiyak yüksek risk bulguları dışlanmalıdır. Sarı alan SVT / Dar-QRS Taşikardi Ani başlayan, dar-QRS düzenli taşikardisi olan hastada SVT düşünülmeli ve önce hemodinamik stabilite değerlendirilmelidir. Kırmızı alan Torsades de Pointes / Uzun QT — Yatak-Başı Yönetim Erişkinde devam eden polimorfik VT: nabız bulunsa da derhal senkronize edilmemiş şok. Uzun QT zeminli tekrarlar için IV magnezyum değerlendir; ilaç şoku geciktirmez.

Sarı alan Akut Diz Yaralanması Dönme/burkulma veya direkt darbe sonrası hızlı gelişen şişlik, 'pop' hissi ve yük taşıyamama olan hastada akut diz yaralanması (bağ/menisküs/kırık) düşünülmeli, önce nörovasküler acil dışlanmalıdır. Kırmızı alan Akut Kompartman Sendromu Kırık/travma sonrası yaralanmayla orantısız şiddetli ağrı ve pasif germede artan ağrı olan hastada akut kompartman sendromu düşünülmeli, ivedi cerrahi konsültasyon istenmelidir. Yeşil alan Akut Bel Ağrısı (mekanik / non-spesifik) Kırmızı bayrağı olmayan, aktif kalabilen erişkinde akut bel ağrısı çoğunlukla non-spesifik mekanik nedenlidir ve görüntüleme gerektirmez. Değişken Akut Omuz Ağrısı ve Yaralanması Travma/ağrı sonrası omuz şikayeti olan hastada, önce omuza yansıyan kardiyak/torasik acilleri sonra çıkık-kırık-tendinopati ayrımı düşünülmelidir. Değişken Akut Osteomiyelit — Yatak-Başı Protokolü Ateş + lokalize kemik hassasiyeti/topallama olan çocukta veya diyabetik ayak/protez/travma öyküsü olan erişkinde akut osteomiyelit düşünülmelidir. Yeşil alan Akut Tortikolis / Mekanik Boyun Ağrısı Kırmızı bayrağı olmayan, ağrılı ve kısıtlı boyun hareketi ile başvuran hastada akut tortikolis/mekanik boyun ağrısı düşünülmelidir. Yeşil alan Akut Ayak Bileği Burkulması İnversiyon travması sonrası ayak bileğinde ağrı/şişlik olan, Ottawa kurallarına göre kırık şüphesi taşıyan hastada düşünülmelidir. Sarı alan Akut El ve Parmak Yaralanması Laserasyon, kırık, çıkık veya tendon-sinir-damar yaralanması şüphesiyle başvuran el/parmak travmasında akut el ve parmak yaralanması değerlendirmesi düşünülmelidir. Yeşil alan Akut Kas-İskelet Zorlanması (Yumuşak Doku Strain/Sprain) Burkulma/zorlanma sonrası lokalize ağrı, hassasiyet ve şişlik olan, nörovasküler muayenesi normal hastada akut kas-iskelet zorlanması düşünülmelidir. Kırmızı alan Septik Artrit (Native Eklem) — Yatak-Başı Protokolü Ateş ve akut monoartrit (tek eklemde şişlik-ağrı-hareket kısıtlılığı) olan hastada aksi ispatlanana kadar septik artrit düşünülmelidir.

Sarı alan Akut Böbrek Hasarı (AKI) 48 saatte kreatinin ≥0,3 mg/dL artışı veya idrar çıkışı azalması olan hastada akut böbrek hasarı düşünülmeli, prerenal/renal/postrenal ayrımı ve nefrotoksik ilaç kesilmesi yapılmalıdır. Değişken Akut Glomerülonefrit (Nefritik Sendrom / Poststreptokokal) Kola/çay renkli idrar, ödem ve hipertansiyonla başvuran, özellikle yakın zamanda boğaz/deri enfeksiyonu öyküsü olan çocukta akut glomerülonefrit (nefritik sendrom) düşünülmelidir. Değişken Akut İnterstisyel Nefrit (AİN) Yakın zamanda yeni ilaç (antibiyotik, PPİ, NSAİİ) başlanmış ve subakut kreatinin yükselmesi olan hastada akut interstisyel nefrit düşünülmelidir. Sarı alan Böbrek Biyopsisi: Endikasyon, Hazırlık ve İzlem Biyopsinin tedaviye etkisini belirle; kanama ve tromboz riskini birlikte değerlendir. Tek böbrek otomatik kontrendikasyon değildir. Gözlem ve yazılı geri başvuru planını risk düzeyine göre düzenle. Kırmızı alan Böbrek Nakli Alıcısında Yaklaşım İmmünsüpresanı plansız kesme; BKPyV ve seçilmiş ağır enfeksiyonlarda kontrollü azaltma gerekebilir. Yeni ilaçta etkileşimi, ilaç düzeyinde örnekleme zamanını doğrula. Yeni greft disfonksiyonunu hızla değerlendir; acil tedaviyi nakil merkezi yanıtını beklerken geciktirme. Sarı alan Böbrek Taşında Uzun Dönem Yönetim ve Tekrarın Önlenmesi — Taşı Süzdürmek En Ucuz Tetkiktir, Kalsiyumu Kesmek Taşı Artırır Hastaya idrarını süzmesi ve taşı getirmesi söylenmelidir; taş analizi en ucuz ve en belirleyici tetkiktir. Ürik asit taşı eritilebilen tek türdür ve düz filmde görünmez. Beslenme kalsiyumunu kısıtlamak taşı artırır çünkü bağlanmayan oksalat emilir. Sıvı hedefi alınan su değil çıkarılan idrardır. Ateş ile tıkanıklıkta belirleyici adım antibiyotik değil boşaltmadır. Sarı alan Böbrek Yetmezliğinde İlaç Güvenliği: Renal Doz Ayarı ve Toksisite Birçok ilaçta yükleme dozu değişmez, idame dozu düşer; yükleme dozunu gereksiz düşürmek ağır enfeksiyonda zararlıdır. Çoğu stabil hastada valide eGFR dozlama için uygundur; istisnalar ve ürün etiketindeki ölçüt kontrol edilir. Üçlü darbe önlenebilir bir böbrek hasarı nedenidir. Bazı ilaçlar böbreğe zarar vermeden kreatinini yükseltir ve bu ayrım yapılmazsa etkili tedavi gereksiz kesilir. Sarı alan Diyabetik Böbrek Hastalığı — Şeker Hastasındaki Her Böbrek Bozukluğu Şekere Bağlı Değildir Tarama iki testle yapılır: albümin-kreatinin oranı ve süzme işlevi; yalnızca albümine bakmak bir grup hastayı kaçırır. Şeker hastasındaki her böbrek bozukluğu diyabete bağlı değildir ve göz dibinin temiz olması güçlü bir ipucudur. Böbrek bozuldukça insülin birikir; şekeri iyileşen hastada böbrek işlevi kontrol edilmelidir. Kırmızı alan Diyaliz Hastasında Acil Yaklaşım ABCDE, ağır hiperkalemi, pulmoner ödem ve erişim kanamasını önceliklendir. Ciddi kanamada yaşamı korumak erişimden önce gelir. Bulanık PD sıvısında örneklemeden sonra tedaviyi geciktirme. Sarı alan Fokal Segmental Glomerüloskleroz: Sınıflama, Tedavi ve Nakil Sonrası İzlem Biyopsi lezyonunu primer, sekonder, genetik ve FSGS-UC olarak klinikle sınıflandır. Albümin tek başına ayırıcı değildir; sekonder/UC olguda immünsupresyon verme. Primer nefrotik FSGS, tedavi yanıtı ve transplant yinelemesi ayrı değerlendirilir. Kırmızı alan Gebelikte Böbrek Hastalığı Gebe olmayan erişkin için olağan kabul edilen kreatinin gebede yüksektir; laboratuvarın normal işareti yanıltıcıdır ve hesaplama formülleri geçerli değildir. Proteinüri her zaman preeklampsi değildir ve ayrım için erken dönem bazal değerleri belirleyicidir. Gebelik öncesi danışmanlık sonucu en çok değiştiren adımdır. Belirtisiz bakteri varlığı gebede tedavi edilir. Kırmızı alan Hemolitik Üremik Sendrom (HÜS) Kanlı ishal sonrası çocukta veya nörolojik bulguları olan erişkinde mikroanjiyopatik hemolitik anemi, trombositopeni ve akut böbrek hasarı triadı ile hemolitik üremik sendrom düşünülmelidir. Kırmızı alan Hiperkalemi (acil yönetim) Erişkinde serum K+ ≥5,5 veya EKG'de sivri T/geniş QRS gibi bulgular olan hastada acil hiperkalemi yönetimi düşünülmelidir. Değişken Hipernatremi — Akut/Kronik Düzeltme (Yatak-Başı Protokolü) Serum Na >145 mmol/L olan, serbest su kaybı veya yetersiz su alımı öyküsü olan hastada hipernatremi düşünülmeli ve volüm/akut-kronik ayrımına göre düzeltilmelidir. Değişken Hipokalemi Serum K+ <3,5 mEq/L olan, kas güçsüzlüğü/ileus veya EKG'de U dalgası/T düzleşmesi gibi bulguları olan hastada hipokalemi düşünülmelidir. Değişken Hipomagnezemi ve Hipofosfatemi (Ağır/Semptomatik) Torsades de pointes/ventriküler aritmi, dirençli hipokalemi-hipokalsemi veya refeeding sendromu bağlamında kas güçsüzlüğü/solunum yetmezliği olan hastada ağır hipomagnezemi veya hipofosfatemi düşünülmelidir. Kırmızı alan Hiponatremi Na <135 mEq/L olan, özellikle nöbet, koma, kusma veya bilinç bozukluğu gibi ağır nörolojik semptomlarla başvuran hastada hiponatremi düşünülmelidir. Sarı alan IgA Nefropatisi: Tanı, Risk Sınıflaması ve Hedefe Yönelik Tedavi Biyopsiyle tanı, proteinüri/eGFR ile risk izlemi; KDIGO 2025'e göre eş zamanlı nefroproteksiyon ve hastalığa yönelik tedavi. Nefecon, sistemik steroid ve sparsentanın endikasyonları farklıdır; RPGN acilen ayrılır. Sarı alan Kronik Böbrek Hastalığında Kemik-Mineral Bozukluğu — Bir Kemik Hastalığı Değil Sistemik Bir Bozukluktur Bu bir kemik hastalığı değildir; klinik sonucu damar kireçlenmesi belirler ve hastalar kırıktan değil kalp-damar nedenlerinden kaybedilir. Tek bir laboratuvar değeri kovalanmaz, üç değer birlikte ve eğilim olarak değerlendirilir. Paratiroid hormonunun aşırı baskılanması da zararlıdır. Fosforun asıl kaynağı gıda katkı maddeleridir ve bağlayıcılar yemekle alınmalıdır. Değişken Kontrast-İlişkili Akut Böbrek Hasarı (KI-ABH) İntravasküler iyotlu kontrast uygulaması sonrası 48-72 saat içinde kreatinin artışı olan, özellikle yüksek riskli hastada KI-ABH düşünülmelidir. Sarı alan Kronik Böbrek Hastalığı — İki Eksenli Evreleme, Albüminüri ve Asıl Sonlanımın Diyaliz Değil Kalp Olması Değerlendirme iki eksenlidir: süzme işlevi ve albüminüri. Ham kreatinin kas kütlesine bağlıdır ve yaşlı ile zayıf hastada normal görünür. Albüminüri yakınma yaratmaz, aranmadıkça bulunmaz. Asıl sonlanım diyaliz değil kalptir; hastaların çoğu diyalize ulaşmadan kalp-damar nedenleriyle kaybedilir. Kırmızı alan Lupus Nefriti — Sessizdir ve İdrar Bakılmadıkça Bulunmaz, Tedaviyi Klinik Değil Biyopsi Sınıfı Belirler Lupus nefriti sessizdir ve yakınmayla değil idrar tetkikiyle bulunur; lupus tanısı olan her hastada her görüşmede idrar, proteinüri ve tansiyon değerlendirilmelidir. Tedaviyi klinik tablo değil biyopsi sınıfı belirler ve yara dokusu baskın hastada yoğun tedavi yalnızca zarar verir. Gecikme genellikle tanının konulmamasından değil acil sayılmamasından doğar. Sarı alan Nefrotik Sendrom: Tanı, Komplikasyonlar ve Destek Tedavisi Proteinüriyi nicel doğrula; tromboz, enfeksiyon, AKI ve ciddi sıvı yükünü birlikte değerlendir. Tromboz tedavisi ile profilaksi farklıdır; histoloji, albümin analiz yöntemi ve kanama riski kararın parçasıdır. Sarı alan Otozomal Dominant Polikistik Böbrek Hastalığı — Yalnızca Bir Böbrek Hastalığı Değildir ve Ağrı Üç Farklı Nedenden Gelir Yalnızca bir böbrek hastalığı değildir; karaciğer, beyin damarları, kalp kapakları ve karın duvarı da etkilenir. Ağrı üç farklı nedenden gelir: kist kanaması, kist enfeksiyonu ve taş. Kist enfeksiyonunda idrar tetkiki temiz çıkabilir çünkü kist idrar yollarıyla bağlantısını kaybetmiştir. Yüksek tansiyon süzme işlevi azalmadan yıllar önce ortaya çıkar. Sarı alan Proteinüri ve Hematüriye Yaklaşım Mikroskopiyle doğrula, proteini nicel ölç, acil bulguları ayır. Glomerüler bulgular eşzamanlı ürolojik risk değerlendirmesini dışlamaz. Antitrombotik kullanımı araştırmayı iptal ettirmez. Sarı alan Renovasküler Hastalık ve Dirençli Hipertansiyon Tek ad altında iki farklı hastalık vardır. Damar sertliğine bağlı darlıkta stent varsayılan tedavi değildir çünkü böbrek zaten kalıcı hasar almıştır. Genç kadındaki yapısal darlık ise balonla genişletmeyle iyileşebilir ve atlanması ömür boyu ilaç demektir. Tekrarlayan ani akciğer ödemi çift taraflı darlığı düşündürür ve girişimin gerçekten yararlı olduğu ender durumlardandır.

Kırmızı alan Akut Dissemine Ensefalomiyelit (ADEM) Son 1-6 haftada enfeksiyon öyküsü olan çocukta, ateşle açıklanamayan ensefalopati + multifokal nörolojik defisit varsa ADEM düşünülmelidir. Kırmızı alan Akut distonik reaksiyon (ilaca bağlı) Antipsikotik veya antiemetik (metoklopramid gibi) kullanımı sonrası bilinç açık kalarak ani okülojirik kriz, tortikollis veya çene-dil spazmı gelişen hastada akut distonik reaksiyon düşünülmelidir. Değişken Akut Serebellit (Serebellar Ataksi) Viral enfeksiyon (özellikle suçiçeği) sonrası akut gövde/ekstremite ataksisi gelişen çocukta akut serebellar ataksi/serebellit düşünülmelidir; bilinç değişikliği fulminan seyri düşündürür. Kırmızı alan Akut Transvers Miyelit Saatler-günler içinde gelişen bilateral motor/duyu kaybı + belirgin duyu seviyesi + mesane/barsak disfonksiyonu olan hastada akut transvers miyelit düşünülmelidir. Değişken Baş Ağrısına Yaklaşım (Kırmızı Bayraklar / Sekonder Baş Ağrısı Ayrımı) Ani/gök gürültüsü başlangıçlı, ateş+ense sertlikli, fokal nörolojik defisitli veya yeni başlangıçlı (>50 yaş) baş ağrısıyla başvuran hastada sekonder neden düşünülmelidir. Değişken Baş Dönmesi / Vertigoya Yaklaşım (Santral–Periferik Ayrımı) Baş dönmesi/vertigo ile başvuran, santral (inme) ile periferik nedenin ayırt edilmesi gereken hastada, zamanlama ve tetikleyiciye göre değerlendirme düşünülmelidir. Sarı alan BPPV / Akut Vestibüler Sendrom (vertigo) Pozisyonla tetiklenen kısa süreli veya sürekli spontan vertigo/nistagmus gösteren, santral-periferik ayrımı gereken hastada düşünülmelidir. Kırmızı alan Guillain-Barré Sendromu (GBS) — Yatak-başı Yönetim Önceki enfeksiyon sonrası simetrik, distalden proksimale ilerleyen güçsüzlük ve arefleksi gelişen hastada Guillain-Barré sendromu düşünülmelidir. Değişken İdiyopatik İntrakraniyal Hipertansiyon (Psödotümör Serebri) Genç obez kadında papilödem + günlük baş ağrısı + geçici görme kararmaları + pulsatil tinnitus varsa idiyopatik intrakraniyal hipertansiyon düşünülmeli ve önce venöz sinüs trombozu dışlanmalıdır. Yeşil alan Migren / Primer Baş Ağrısı Kırmızı bayrak (SNNOOP10) bulgusu olmayan, hafif-şiddetli baş ağrısıyla başvuran hastada primer migren/baş ağrısı düşünülmelidir. Kırmızı alan Miyastenik Kriz (± Kolinerjik Kriz Ayrımı) Myastenia gravisli hastada seri FVC/NIF düşerken, istirahatte solunum sıkıntısı veya bulber tutulum varsa miyastenik kriz (kolinerjik kriz ayrımıyla) düşünülmelidir. Değişken Non-Konvülzif Status Epileptikus (NKSE) Açıklanamayan uzamış bilinç değişikliği veya konvülzif nöbetten sonra ≥10 dk uyanamayan hastada non-konvülzif status epileptikus düşünülmelidir. Değişken Optik Nörit Genç erişkinde saatler-günler içinde gelişen tek taraflı görme kaybı, göz hareketiyle ağrı, diskromatopsi ve RAPD olan hastada optik nörit düşünülmelidir. Kırmızı alan Osmotik Demiyelinizasyon Sendromu (Santral Pontin Miyelinoliz) Hiponatremi hızlı düzeltildikten 2-6 gün sonra yeni ensefalopati, dizartri, disfaji veya kuadriparezi gelişen hastada osmotik demiyelinizasyon sendromu düşünülmelidir. Kırmızı alan Otonomik Disrefleksi (Spinal Kord Yaralanması) — Yatak-Başı Acil Protokolü T6 ve üzeri spinal kord yaralanması olan hastada ani şiddetli baş ağrısı ve ağır hipertansiyon (lezyon üstünde terleme, altında soğukluk) gelişirse otonomik disrefleksi düşünülmelidir. Kırmızı alan Spinal Epidural Abse (SEA) Sırt/boyun ağrısı ile birlikte ateş ve/veya nörolojik defisit (güçsüzlük, duyu kaybı, sfinkter bozukluğu) olan, özellikle IV ilaç kullanımı veya bakteriyemi öyküsü olan hastada spinal epidural abse düşünülmelidir. Kırmızı alan Konvülziyon / Status Epileptikus 5 dakikadan uzun süren veya arada bilinç dönmeden tekrarlayan nöbeti olan hastada status epileptikus düşünülmeli ve hemen tedavi başlanmalıdır.

Kırmızı alan Akut Hidrosefali / VP Şant Malfonksiyonu (Artmış Kafa İçi Basıncı — Acil Yönetim) Baş ağrısı, kusma, letarji ve bilinç değişikliği olan, özellikle VP şantı olan veya bebekte fontanel kabarıklığı/baş çevresi artışı gösteren hastada akut hidrosefali/şant malfonksiyonu düşünülmelidir. Değişken Beyin Absesi Günler-haftalar içinde ilerleyen baş ağrısı, artmış kafa içi basınç bulguları veya fokal nörolojik defisiti olan hastada beyin absesi düşünülmelidir. Kırmızı alan Kauda Equina Sendromu (KES) Yeni sele tarzı hissizlik, idrar retansiyonu/inkontinans veya bilateral bacak bulgusu olan hastada kauda equina sendromu düşünülmelidir. Kırmızı alan Subdural Ampiyem (Dura-Araknoid Aralığında Pü — Nöroşirürjik Acil) Frontal sinüzit veya otit öyküsü olan, ateş + şiddetli baş ağrısı + meningismus + hızla kötüleşen bilinç/nöbet gösteren hastada subdural ampiyem düşünülmelidir.

Kırmızı alan Açık Glob (Göz Küresi) Yaralanması Göze künt/penetran travma sonrası tam-kat kornea/skleral laserasyon, deforme pupilla veya göz içi içerik prolapsusu olan hastada açık glob yaralanması düşünülmelidir. Kırmızı alan Akut Açı Kapanması Glokomu Ani şiddetli tek taraflı göz/baş ağrısı, bulanık görme, ışık halosu ve bulantı-kusma ile başvuran, dilate fikse pupil ve taş sertliğinde göz olan hastada akut açı kapanması glokomu düşünülmelidir. Kırmızı alan Akut Görme Kaybına Yaklaşım Ani başlayan, ağrılı veya ağrısız, tek ya da çift taraflı görme kaybı ile başvuran hastada zaman-kritik ayırıcı tanı gerektiren akut görme kaybı düşünülmelidir. Sarı alan Akut Konjonktivit (Pembe Göz) Kızarıklık, sulanma veya pürülan akıntı ile başvuran, görme kaybı/şiddetli ağrı olmayan hastada akut konjonktivit (pembe göz) düşünülmelidir. Kırmızı alan Endoftalmit (İntraoküler Enfeksiyon) — Acil Yönetim Göz cerrahisi/enjeksiyon veya travma sonrası ani görme azalması, ağrı, kırmızı göz ve hipopiyon olan hastada endoftalmit düşünülmelidir. Kırmızı alan Kimyasal (Kimyevi) Göz Yaralanması Göze kimyasal madde teması sonrası ağrı, kızarıklık ve görme bulanıklığı olan hastada derhal irrigasyon gerektiren kimyasal göz yaralanması düşünülmelidir. Değişken Kırmızı Göze Yaklaşım Kırmızı göz yakınmasıyla başvuran, görme keskinliği ve görme-tehdit eden bulguların ayrımı gereken her hastada bu yaklaşım kullanılmalıdır. Sarı alan Kornea Abrazyonu ve Göz Yabancı Cismi Ani göz ağrısı, yabancı-cisim hissi, sulanma, fotofobi ve kırmızı gözle başvuran hastada kornea abrazyonu/yabancı cismi düşünülmelidir. Kırmızı alan Orbital Sellülit (Postseptal) Sinüzit zemininde göz çevresinde şişlik olan hastada proptozis, ağrılı/kısıtlı göz hareketi, görme azalması veya RAPD varsa postseptal orbital sellülit düşünülmelidir. Sarı alan Akut Retina Dekolmanı — Yatak-Başı Acil Protokolü Ani başlayan floaterlar, ışık çakmaları ve ilerleyici perde şeklinde görme alanı defekti olan hastada retina dekolmanı düşünülmelidir. Kırmızı alan Retrobulber Hematom / Orbital Kompartman Sendromu — Yatak-Başı Acil Yönetim Travma veya orbital cerrahi sonrası ağrılı gergin proptozis, akut görme kaybı ve RAPD gelişen hastada retrobulber hematom/orbital kompartman sendromu düşünülmelidir. Değişken Travmatik Hifema (Ön Kamara Kanaması) Künt/penetran göz travması sonrası ön kamarada kan seviyesi (hifema) saptanan hastada bu acil yönetim protokolü düşünülmelidir.

Kırmızı alan Febril Nötropeni (FN) Bu tanı, onkoloji hastasında nötropenik dönemde ateş gelişen hastalarda düşünülmelidir. Sarı alan Kanser Ağrısı Yönetimi — Engel Bilgi Değil Korku, Tolerans-Bağımlılık Ayrımı ve Kabızlık Profilaksisi Engel bilgi değil korkudur; ilk adım doz seçmek değil çekinceleri açığa çıkarmaktır. Tolerans ve fiziksel bağımlılık beklenen yanıtlardır, bağımlılık anlamına gelmez. Sabit doz ile atak dozu birlikte planlanmalı; ağrın olunca al biçiminde bırakılan tedavi yetersiz kalır. Kabızlık profilaksisi ilaçla birlikte başlar çünkü kabızlığa tolerans gelişmez. Kırmızı alan Karsinoid Kriz (nöroendokrin tümör vazoaktif mediyatör krizi) Bilinen nöroendokrin tümörü olan hastada girişim/anestezi sonrası dirençli hipotansiyon, flushing ve bronkospazm gelişiminde karsinoid kriz düşünülmelidir. Kırmızı alan Malign Spinal Kord Kompresyonu (MSKK) Kanserli hastada ilerleyici sırt/bel ağrısına güçsüzlük, duyu seviyesi veya sfinkter disfonksiyonu eklenirse malign spinal kord kompresyonu düşünülmelidir. Değişken Metotreksat (MTX) Toksisitesi Yüksek-doz veya yanlışlıkla günlük alınan metotreksat sonrası mukozit, miyelosupresyon, hepatotoksisite veya böbrek hasarı gelişen hastada MTX toksisitesi düşünülmelidir. Kırmızı alan Nötropenik Enterokolit (Tiflit) Ağır nötropenik hastada ateş + karın (sıklıkla sağ alt kadran) ağrısı + ishal üçlüsü varsa nötropenik enterokolit (tiflit) düşünülmelidir. Değişken Superior Vena Kava Sendromu (SVKS) — Yatak-Başı Acil Protokolü Yüz-boyun-kol ödemi, yüzde pletore, boyunda ven dolgunluğu ve dispnesi olan (özellikle malignite öyküsü olan) hastada SVKS düşünülmelidir. Kırmızı alan Tümör Lizis Sendromu (TLS) Hızla lize olan malignitesi olan (özellikle Burkitt/ALL, bulky yüksek-LDH lenfoma) hastada hiperürisemi, hiperkalemi, hiperfosfatemi ve hipokalsemi ile tümör lizis sendromu düşünülmelidir.

Değişken Adölesan Jinekolojik Acil Yaklaşımı Menarş sonrası adölesan pelvik ağrı veya anormal kanama ile başvurduğunda önce gebelik (özellikle ektopik) ekarte edilmeli, ardından torsiyon/PID gibi nedenler düşünülmelidir. Değişken Akut Gastroenterit + Dehidratasyon Kusma, sulu ishal ve dehidratasyon bulguları (azalmış idrar, turgor kaybı) olan çocukta akut gastroenterit + dehidratasyon düşünülmelidir. Değişken Akut Otitis Media (AOM) Son 48 saatte otalji/eritem ile birlikte timpanik zar bombeleşmesi olan çocukta akut otitis media düşünülmelidir. Değişken Akut Romatizmal Ateş (ARA) GAS farenjitinden 2-4 hafta sonra artrit/kardit/kore bulgularıyla başvuran 5-15 yaş çocukta akut romatizmal ateş düşünülmelidir. Sarı alan Bronşiolit 2 yaş altı (tipik <12 ay) bebekte takipne, hışıltı ve beslenme güçlüğü ile seyreden viral alt solunum yolu enfeksiyonunda bronşiolit düşünülmelidir. Değişken BRUE (Kısa Süreli Açıklanamayan Olay — Süt Çocuğu) 1 yaş altı bebekte ani, kısa süreli ve kendiliğinden düzelen; siyanoz, solunum bozukluğu, tonus değişikliği veya bilinç değişikliği olan açıklanamayan olayda BRUE düşünülmelidir. Değişken Burun Yabancı Cismi (Nazal Foreign Body) 2-5 yaş çocukta tek taraflı burun tıkanıklığı/akıntı ile başvuruda nazal yabancı cisim düşünülmeli, buton pil/mıknatıs şüphesinde acil çıkarım gerekir. Kırmızı alan Buton Pil / Mıknatıs Yutulması Yabancı cisim yutma öyküsü olan çocukta, özofagusta buton pil veya çoklu mıknatıs saptanırsa acil endoskopi/cerrahi gereken bir durum düşünülmelidir. Değişken Non-Kazai Travma / Çocuk İstismarı Taraması Yaşa uygun olmayan yaralanma, tutarsız öykü veya TEN-4-FACESp bölgelerinde morluğu olan çocukta non-kazai travma/çocuk istismarı taraması düşünülmelidir. Değişken Çocukluk Çağı Akut Lenfoblastik Lösemisi (ALL) Solukluk, morarma, kemik ağrısı, ateş ve organomegali ile başvuran çocukta tam kan sayımı ve yayma ile lösemiyi ara; blast ya da sitopenide gecikmeden pediatrik onkolojiye yönlendir. Tümör lizis önlemini tedaviden önce al, mediastinal kitlede sedasyon riskini değerlendir, steroid başlamadan onkolojiye danış. Değişken Çocuklarda Akut Miyeloid Lösemi (AML) ve Down Sendromu İlişkili Miyeloid Lösemi Blast saptanan çocukta akut promiyelositik lösemiyi (kanama, DİK, granüler promiyelositler) ivedi dışla — kuşkuda ATRA'yı beklemeden başla ve lökositaferez yapma. Down sendromlu çocukta azaltılmış yoğunluklu protokol kullan; standart doz aşırı toksiktir. Değişken Çocukluk Çağı Malign Lenfomaları (Hodgkin Dışı ve Hodgkin) Çocukta lenfomaların neredeyse tümü agresiftir ve tanı-tedavi aciliyeti taşır. Tedaviden önce tümör lizis önlemini al ve ön mediastinal kitlede sedasyon riskini değerlendir; tanı için doku örneği almadan kortikosteroid başlama, çünkü tanıyı olanaksızlaştırabilir. Kırmızı alan Duktus-Bağımlı Konjenital Kalp Hastalığı (Yenidoğan) — Prostaglandin E1 İlk gün-haftalardaki yenidoğanda 100% O2'ye yanıtsız ağır siyanoz veya nabız kaybı + şok + metabolik asidoz varsa duktus-bağımlı konjenital kalp hastalığı düşünülmelidir. Kırmızı alan Ateşli Bebek (<90 gün) 90 günden küçük, rektal ateşi ≥38°C olan bebekte, iyi görünse dahi ciddi bakteriyel enfeksiyon riski nedeniyle ateşli bebek değerlendirme protokolü düşünülmelidir. Sarı alan Febril Konvülziyon 6 ay-5 yaş arası çocukta ateşle tetiklenen, SSS enfeksiyonu/metabolik neden dışlanmış nöbette febril konvülziyon düşünülmelidir. Değişken IgA Vasküliti (Henoch-Schönlein Purpurası) Trombosit ve koagülasyonu normal olan bir çocukta bacak/kalça yerleşimli palpabl purpura + artrit + karın ağrısı olduğunda IgA vasküliti (Henoch-Schönlein purpurası) düşünülmelidir. Değişken İlk Afebril Nöbet Değerlendirmesi (Çocuk) Nörolojik muayenesi baseline'a dönmüş, akut provoke neden düşünülmeyen bir çocukta ilk afebril nöbet sonrası değerlendirme yaklaşımı düşünülmelidir. Değişken İnvajinasyon (Çocuk — İntussusepsiyon) 3 ay-3 yaş arası süt çocuğunda ani-aralıklı koliko karın ağrısı, kurşuni-jöle dışkı veya sadece letarji ile başvuruda invajinasyon düşünülmelidir. Değişken Juvenil Miyelomonositer Lösemi (JMML) ve Çocukluk Çağı MDS/MPN Dört yaş altı çocukta hepatosplenomegali, monositoz ve büyüme geriliği varsa JMML düşün; ancak viral taklitçileri (CMV, EBV, HHV-6) dışlamadan ve RAS yolağı genetik incelemesini tamamlamadan nakil kararı verme. CBL ve Noonan ilişkili olgular kendiliğinden gerileyebilir. Sarı alan Kawasaki Hastalığı (Çocukluk Çağı Orta-Damar Vasküliti) 5 yaş altı, ≥5 gün ateş ile birlikte konjonktivit, oral mukoza değişikliği, ekstremite bulgusu, döküntü veya lenfadenopatisi olan çocukta Kawasaki hastalığı düşünülmelidir. Kırmızı alan Konjenital Adrenal Hiperplazi — Tuz Kaybı Krizi (Yenidoğan) Yaşamın 1-4. haftasında kusma, kilo kaybı, dehidratasyon ile birlikte hiponatremi ve hiperkalemisi olan yenidoğanda tuz kaybettiren KAH krizi düşünülmelidir. Kırmızı alan Konjenital Hiperinsülinizm / Persistan Neonatal Hipoglisemi Yenidoğan/süt çocuğunda yüksek glukoz infüzyon hızı gerektiren, dirençli ve tekrarlayan hipoglisemide konjenital hiperinsülinizm düşünülmelidir. Sarı alan Krup (Laringotrakeit) 6 ay-3 yaş arası, havlar tarzda öksürük + inspiratuar stridor + ses kısıklığı olan çocukta krup (laringotrakeit) düşünülmelidir. Değişken Neonatal Abstinens Sendromu (NAS / NOWS) Anne opioid kullanımı öyküsü olan, yoksunluk bulguları (irritabilite, beslenme güçlüğü, tremor) gösteren yenidoğanda NAS/NOWS düşünülmelidir. Değişken Neonatal (Yenidoğan) Hipoglisemi Risk grubundaki veya semptomatik (jitteriness, letarji, apne, nöbet) yenidoğanda düşük kan şekeri saptandığında neonatal hipoglisemi düşünülmelidir. Kırmızı alan Yenidoğanın Metabolik Krizi / Hiperamonyemi (Doğumsal Metabolik Hastalık) İyi doğup saatler-günler içinde kötüleşen, beslenmeyen, letarjik-takipneik yenidoğanda hiperamonyemi/doğumsal metabolik hastalık düşünülmelidir. Değişken Neonatal Nekrotizan Enterokolit (NEK) Beslenme intoleransı, abdominal distansiyon ve kanlı gaita triadı olan prematüre yenidoğanda nekrotizan enterokolit (NEK) düşünülmelidir. Kırmızı alan Neonatal Sepsis (Erken / Geç Başlangıç) Isı instabilitesi, beslenme güçlüğü, letarji veya apne/bradikardi gösteren yenidoğanda erken/geç başlangıçlı neonatal sepsis düşünülmelidir. Sarı alan Nursemaid's Elbow (Radius Başı Subluksasyonu) 1-4 yaş çocukta, elden ani çekme sonrası kolun pronasyonda hareketsiz tutulup şişlik/deformite olmadan kullanılmadığı durumda nursemaid's elbow düşünülmelidir. Değişken Pediatride Kanama ve Pıhtılaşma Bozuklukları (Gelişimsel Hemostaz) Çocukta pıhtılaşma testlerini YAŞA ÖZGÜ referans aralığıyla yorumla — yenidoğanda PT/aPTT fizyolojik olarak uzundur. Açıklanamayan süt çocuğu kanamasında K vitamini profilaksi öyküsünü sorgula; çocukta ITP'de karar kanama durumuna, trombozda ise provoke edici etkene (en sık kateter) odaklanır. Değişken 3-36 Ay Ateşli Çocuğa Yaklaşım (Step-by-Step / PECARN) 3-36 ay arası, kaynağı belirsiz ateşle başvuran çocukta okült bakteremi ve gizli bakteriyel enfeksiyon (özellikle üriner sistem enfeksiyonu) düşünülmelidir. Değişken Pediatrik Diyabetik Ketoasidoz (Serebral Ödem Riski) Bilinen veya yeni tanı diyabeti olan, hiperglisemi ve asidozla başvuran çocukta pediatrik diyabetik ketoasidoz ve serebral ödem riski düşünülmelidir. Değişken Pediatrik Fimozis ve Balanopostit Prepisyum retraksiyonunda zorluk, glans/prepisyum kızarıklığı-şişliği veya retrakte prepisyumun geri döndürülememesi olan erkek çocukta fimozis/balanopostit/paraphimosis düşünülmelidir. Değişken Pediatrik Genel Zehirlenme / Yutma Yaklaşımı (Dekontaminasyon) Bilinmeyen veya belirsiz miktarda madde yutan, asemptomatik veya hafif semptomatik çocukta genel zehirlenme/dekontaminasyon yaklaşımı düşünülmelidir. Değişken Pediatrik Kabızlık (Fonksiyonel Konstipasyon — Rome IV) Seyrek, sert veya ağrılı defekasyon şikayeti olan çocukta, Hirschsprung gibi organik nedenleri düşündüren alarm bulgusu yoksa fonksiyonel konstipasyon düşünülmelidir. Değişken Pediatrik Kafa Travması — PECARN Karar Kuralları Hafif künt kafa travması ile başvuran çocukta BT gerekliliğini belirlemek için PECARN yaş-katmanlı karar kuralı düşünülmelidir. Kırmızı alan Pediatrik Kardiyak Arrest (PALS) Nabızsız/solunumsuz veya ciddi bradikardi+kötü perfüzyonlu çocukta pediatrik kardiyak arrest (PALS) protokolü düşünülmelidir. Değişken Pediatrik Karın Ağrısına Yaklaşım (Apandisit-dışı) Apandisit dışlanmış/düşük olasılıklı karın ağrısı olan çocukta yaşa özgü nedenler (mezenter adenit, konstipasyon, over/testis torsiyonu) düşünülmelidir. Değişken Nefes Tutma Nöbeti (Breath-Holding Spells) 6 ay-4 yaş arası, ağlama/öfke veya ani korku-ağrı sonrası kısa süreli siyanoz/solukluk ve bilinç kaybı yaşayan çocukta nefes tutma nöbeti düşünülmelidir. Değişken Pediatrik ve Neonatal Transfüzyon Tıbbı Çocukta transfüzyon dozunu mL/kg olarak hesapla (eritrosit ~10-15 mL/kg) ve ürün özelliklerini belirle (ışınlama, sitomegalovirüs güvenliği, bölünmüş ünite). Değişim transfüzyonu ve masif transfüzyonda ışınlanmış eski üründeki potasyum kardiyak arrest yapabilir — taze ürün iste. Değişken Pediatrik Onkolojik İlk Başvuru (Lösemi/Kitle Şüphesi) Açıklanamayan solukluk-yorgunluk-kolay morarma, sert/büyüyen lenfadenopati, kilo kaybı-gece terlemesi veya gece ağrısı yapan kemik ağrısı olan çocukta hematolojik malignite/kitle şüphesi düşünülmelidir. Sarı alan Pediatrik Prosedürel Sedasyon ve Analjezi Acil serviste ağrılı veya anksiyete yaratan bir işlem (kırık redüksiyonu, apse drenajı, görüntüleme) uygulanacak çocukta prosedürel sedasyon-analjezi ihtiyacı düşünülmelidir. Kırmızı alan Pediatrik Septik Şok Enfeksiyon zemininde perfüzyon bozukluğu (soğuk/sıcak ekstremite, uzamış kapiller dolum, taşikardi) gösteren çocukta pediatrik septik şok düşünülmelidir. Kırmızı alan Pediatrik Status Epileptikus 5 dakika veya daha uzun süren tek nöbet ya da aralarda tam bilinç kazanımı olmadan tekrarlayan nöbet geçiren çocukta pediatrik status epileptikus düşünülmelidir. Kırmızı alan Pediatrik Zehirlenmede Tek-Doz Ölümcül Ajanlar (One Pill Can Kill) Sülfonilüre, kalsiyum kanal blokeri, opioid, TSA, kamfor veya metilsalisilat içeren tek tablet/yudum alımı şüphesi olan küçük (özellikle <6 yaş) çocukta tek-doz ölümcül ajan zehirlenmesi düşünülmelidir. Kırmızı alan Pediatrik Travma Resüsitasyonu (Broselow Bant) Künt veya penetran travma sonrası başvuran çocukta, hipotansiyon geç ortaya çıktığından erken şok bulguları ve Broselow bant temelli resüsitasyon düşünülmelidir. Sarı alan Pediatrik Üriner Sistem Enfeksiyonu (Febril İYE, 2-24 Ay) 2-24 aylık, kaynağı belirsiz ateşi olan infantta, kateter veya suprapubik aspirasyonla doğrulanacak febril idrar yolu enfeksiyonu düşünülmelidir. Değişken Pediatrik Uzamış / Nedeni Bilinmeyen Ateş (FUO) ≥8 gündür süren, tekrarlayan değerlendirmeye rağmen odağı bulunamayan ateşli çocukta FUO düşünülmelidir. Değişken Viral Ekzantemlere Yaklaşım (Çocuk Döküntüsü) Ateşle birlikte döküntüsü olan, toksik görünmeyen çocukta kendini sınırlayan viral ekzantem düşünülmeli; toksik görünüm veya peteşi varsa bakteriyel neden ekarte edilmelidir. Değişken Pediatrik Yanık Değerlendirmesi (Lund-Browder / TBSA) Yanık yaralanması olan çocukta TBSA hesaplaması yaş oranlarına duyarlı Lund-Browder tablosu ile yapılmalıdır. Sarı alan Hipertrofik Pilor Stenozu (İnfantil) 2-8 haftalık bebekte giderek artan, safrasız projektil kusma ve kilo alamama varsa hipertrofik pilor stenozu düşünülmelidir. Değişken Topallayan Çocuğa Yaklaşım Topallayan, özellikle ateşli ve yük veremeyen kalça ağrılı çocukta septik artriti ekarte etmek için bu yaklaşım düşünülmelidir. Değişken Yenidoğan Beslenme Sorunları / Aşırı Kilo Kaybı Doğum ağırlığına göre %7'den fazla kilo kaybı olan veya yetersiz beslenme/dehidratasyon bulguları gösteren yenidoğanda beslenme sorunu ve aşırı kilo kaybı düşünülmelidir. Kırmızı alan Yenidoğan (Neonatal) Konvülziyonu İlk 28 günde subtil hareketler (göz deviasyonu, çiğneme, pedal-çevirme, apne) gösteren yenidoğanda konvülziyon düşünülmeli; önce hipoglisemi/hipokalsemi dışlanmalıdır. Değişken Yenidoğan Omfaliti (Göbek Kordonu Enfeksiyonu) Göbek güdüğü çevresinde eritem, indürasyon ve pürülan/kötü kokulu akıntı olan yenidoğanda omfalit düşünülmeli; sepsis kapısı olarak ele alınmalıdır. Kırmızı alan Yenidoğan Resüsitasyonu (NRP) Doğumda solunumu yetersiz veya kalp hızı düşük yenidoğanda resüsitasyon (NRP) protokolü düşünülmelidir. Sarı alan Yenidoğan Sarılığı (hiperbilirubinemi) ≥35 haftalık yenidoğanda, özellikle ilk 24 saatte başlayan sarılıkta hiperbilirubinemi düşünülmeli ve TSB saatlik-yaşa göre değerlendirilmelidir.

Sarı alan Akut Ajitasyon / Deliryum Ani bilinç/davranış değişikliği gösteren ajite hastada, altta yatan hipoksi, hipoglisemi, enfeksiyon, ilaç/alkol-sedatif çekilmesi gibi geri döndürülebilir nedenler araştırılarak deliryum düşünülmelidir. Sarı alan Panik Atağı / Akut Anksiyete Dakikalar içinde zirveye ulaşan yoğun korku, çarpıntı, göğüs ağrısı ve hiperventilasyon olan hastada organik nedenler dışlandıktan sonra panik atağı düşünülmelidir.

Sarı alan Ailesel Akdeniz Ateşi — Atak Örüntüsü, Kolşisinin Amaç Değişimi ve Amiloidoz Riski Kolşisin atak kesici değil atak önleyicidir ve her gün kullanılır; asıl amacı atakları azaltmak değil amiloidozu önlemektir. Amiloidoz atak sıklığından bağımsızdır, bu yüzden ataksız hastada da ilaç sürdürülür. İzlemin temeli idrarda proteindir çünkü amiloidoz yakınma vermeden ilerler. Tanı tek atağa değil örüntüye dayanır ve sorulmadıkça öğrenilemez. Sarı alan Akut Gut ve Psödogut (Kristal Artriti) Ani başlayan, tek eklemde şiddetli ağrı, kızarıklık ve şişlik (özellikle 1. metatarsofalangeal eklem veya diz) olan hastada akut gut/psödogut kristal artriti düşünülmeli, önce septik artrit dışlanmalıdır. Kırmızı alan ANCA İlişkili Vaskülit — Erken Tanıma, Böbrek ve Akciğer Tehdidi Tedavisiz aylar içinde ölümcül, zamanında tanındığında tedaviye iyi yanıt verir; sonucu tanı hızı belirler. İnatçı burun ve sinüs bulguları alerji sanılarak aylarca tedavi edilir. Böbrek tutulumu sessizdir ve günler içinde geri döndürülemez; idrar tetkiki ertelenmez. Akciğer kanaması kan tükürmeden gelişebilir ve kan değerlerindeki düşüş ayırt edicidir. Değişken Antinükleer Antikorun Yorumlanması — Testin Ne Zaman İsteneceği ve Pozitifliğin Anlamı Test duyarlıdır ama özgül değildir; dışlama aracı olarak güçlü, tanı aracı olarak zayıftır. Klinik kuşku olmadan istendiğinde pozitif çıkma olasılığı hastalık olasılığından yüksektir ve aylara yayılan bir tetkik zinciri ile kalıcı kaygı üretir. Düşük düzey pozitiflik genellikle anlamsızdır. Negatiflik romatoid artrit, spondiloartrit ve gutu dışlamaz. Değişken Artrite Yaklaşım — Eklem mi Değil mi, Tek mi Çok mu, İltihaplı mı Mekanik mi Tanı listesini daraltan şey tetkik değil üç sorudur: sorun gerçekten eklemde mi, iltihaplı mı mekanik mi, kaç eklem. Etkin ve edilgin hareketin ayrılması birkaç saniye sürer ve tanı yönünü belirler. Akut tek eklem tutulumu aksi gösterilene dek enfeksiyondur; normal belirteç ve ateşsizlik sıvı incelemesinden vazgeçme gerekçesi değildir. Kırmızı alan Behçet Hastalığında Organ Tutulumu — Göz, Damar, Sinir Sistemi ve Bağırsak Prognozu ağız aftı değil organ tutulumu belirler; aft sıklığı üzerinden izlem organ tutulumunu kaçırır. Göz tutulumu ağrısız ve kızarıklıksız olabilir, göz normal görünürken görme kaybı ilerler. Damar tutulumunda pıhtı iltihaptan kaynaklanır ve tedavinin temeli kan sulandırıcı değildir; kan tükürmede akciğer atardamarı anevrizması araştırılmadan kan sulandırıcı başlanmamalıdır. Değişken İnflamatuar Miyopatiler — Gerçek Kas Güçsüzlüğünün Ayrılması, Akciğer Tutulumu ve Kanser Taraması Güçsüzlük ile yorgunluk işlevsel sorularla ayrılır ve bu hiçbir tetkik gerektirmez. Akciğer tutulumu kas bulgusundan önce gelebilir ve hızlı ilerleyebilir. Yutma güçlüğü sorulmadıkça öğrenilmez ve yineleyen akciğer enfeksiyonu olarak çıkar. Kas enzimi yüksekliğinin en sık nedeni ilaçlardır; tedavi altında süren güçsüzlükte kortizonun kendisi sorumlu olabilir. Sarı alan Juvenil İdiyopatik Artrit — Çocukta Eklem Yakınması, Sessiz Göz Tutulumu ve Erişkin Bakıma Geçiş Göz tutulumu tümüyle sessizdir; göz kızarmaz, çocuk yakınmaz ve görme kaybını fark edip anlatamaz, bu yüzden muayene yakınma beklenerek ertelenmez. ANA pozitifliği burada tanı değil göz riski göstergesidir. Çocuk ağrıyı anlatmaz, davranışını değiştirir; sabah aksaması ve hareketle düzelme iltihaplı örüntüdür. Sedimentasyonun düşmesi iyileşme değil, makrofaj etkinleşme sendromu uyarısı olabilir. Kırmızı alan Katastrofik Antifosfolipid Sendromu (CAPS) Kısa sürede (≤1 hafta) çoklu organda hızlı ilerleyen tromboz ve antifosfolipid antikor öyküsü olan hastada CAPS düşünülmelidir. Sarı alan Reaktif Artrit — Geçmiş Enfeksiyonun Sorgulanması, Kültür Negatifliği ve Antibiyotiğin Yeri Eklem enfekte değildir; kültürün negatif çıkması beklenen bulgudur ve tanıyı dışlamaz, eklem için antibiyotik yarar sağlamaz. Tetikleyen enfeksiyon üç nedenle sorulmaz: hasta unutmuştur, bağlantı kurmaz ve genital öyküyü utanma nedeniyle saklar. Bu tanı hekimi rahatlatır ve septik artriti gözden kaçırabilir. Göz tutulumu görme kaybı riski taşır ve her görüşmede sorulmalıdır. Sarı alan Sarkoidoz — Rastlantısal Tanı, Tedavi Etme Kararı ve Sessiz Organ Tutulumları Doku bulgusu tek başına tanı koydurmaz; aynı görünüm tüberkülozda da bulunur ve yanlış tanıyla başlanan tedavi tüberkülozu ağırlaştırır. Hastalığın varlığı tedavi gerekçesi değildir — karar organ işlev kaybına dayanır. Kalp tutulumunun ilk bulgusu bayılma olabilir. D vitamini takviyesi kalsiyum izlenmeden verilmemelidir. Değişken Sistemik Lupus Eritematozus — Tanı, Böbrek Tutulumunun Sessizliği ve İzlem Böbrek tutulumu sessizdir; hasta iyi hissederken hasar görebilir ve her değerlendirmede idrar ile kan basıncı gerekir. Ödem ve köpüklü idrar geç bulgulardır. Ateşte önce enfeksiyon düşünülür çünkü ilaçlar bulguları örter; kortizonun artırılması enfeksiyonu ağırlaştırır. Temel ilaç kesilmez ve güneşten korunma bir tedavi bileşenidir. Değişken Sjögren Sendromu — Kuruluk Yakınmasının Ciddiye Alınması ve Lenfoma Riski Kuruluk yaşam kalitesi sorunu değil organ koruma sorunudur; diş kaybı ve kalıcı görme kaybı riski taşır. Hasta bunu yaşa ya da ilaca bağlayıp söylemez, sorulmalıdır. İlaca bağlı kuruluk bu hastalıktan çok daha sıktır. Lenfoma riski artmıştır ve inatçı tükürük bezi şişliği uyarı bulgusudur.

Kırmızı alan Akrep Sokması (Scorpion Envenomation) Akrep sokması sonrası terleme, hipersalivasyon, taşi/bradikardi, hipertansiyon gibi otonomik bulgular olan hastada (özellikle 6 yaş altı çocukta düşük eşikle) sistemik envenomasyon düşünülmelidir. Değişken Akut Etanol (Alkol) İntoksikasyonu Alkol alımı sonrası bilinç bulanıklığı, ataksi, kusma veya solunum depresyonu olan hastada akut etanol intoksikasyonu düşünülmeli; klinik etkiyle orantısız bilinç bozukluğunda başka neden aranmalıdır. Değişken Akut Radyasyon Sendromu (ARS) Nükleer/radyolojik maruziyet sonrası erken başlayan bulantı-kusma ve hızlı lenfosit düşüşü olan hastada akut radyasyon sendromu düşünülmelidir. Kırmızı alan Alüminyum / Çinko Fosfid Zehirlenmesi (Tahıl Fumiganı — "Pirinç Tableti") Tarımsal fumigant (pirinç/buğday tableti) alımı sonrası sarımsak kokulu nefes, refrakter hipotansiyon ve derin metabolik asidoz gelişen hastada fosfid zehirlenmesi düşünülmelidir. Değişken Antikolinerjik Zehirlenme (Antimuskarinik Toksidrom) Flushing, midriyazis, kuru mukoza, hipertermi, deliryum ve idrar retansiyonu birlikteliği olan hastada antikolinerjik (antimuskarinik) toksidrom düşünülmelidir. Kırmızı alan Akut Arsenik / Ağır Metal Zehirlenmesi Kasıtlı alım veya mesleki maruziyet sonrası kolera-benzeri pirinç-suyu ishal, hipovolemik şok ve QT uzaması gelişen hastada akut arsenik zehirlenmesi düşünülmelidir. Değişken Baklofen Toksisitesi ve İntratekal Baklofen Yoksunluğu Baklofen kullanan/pompası olan hastada bilinç değişikliği-solunum depresyonu (aşırı doz) veya ateş+ağır rijidite+kaşıntı (pompa/kateter yoksunluğu) varsa düşünülmelidir. Değişken Benzodiazepin Doz Aşımı Benzodiazepin alımı sonrası sedasyon-ataksi-konfüzyon gösteren, özellikle ko-injesti dışlanması gereken hastada düşünülmelidir. Kırmızı alan Beta-bloker / Kalsiyum Kanal Blokeri Zehirlenmesi Beta-bloker veya kalsiyum kanal blokeri alımı sonrası bradikardi ve hipotansiyon gelişen hastada düşünülmelidir. Kırmızı alan Bitkisel Kardiyak Glikozit Zehirlenmesi (Zakkum / Yüksükotu) Zakkum, yüksükotu gibi bitkileri yiyen/kaynatma suyuna maruz kalan, bulantı-kusma, aritmi veya hiperkalemi gelişen hastada bu zehirlenme düşünülmelidir. Değişken Böcek Isırığı ve Arı Sokması (Lokal Reaksiyon) Böcek ısırığı veya arı/eşek arısı sokması sonrası lokal ağrı-şişlik-kaşıntı olan, sistemik/anafilaktik reaksiyon açısından da değerlendirilmesi gereken hastada düşünülmelidir. Değişken Borik Asit / Borat Zehirlenmesi Böcek/karınca tuzağı gibi borik asit/borat içeren ürüne maruz kalan, özellikle masif alım sonrası döküntü-kusma-böbrek hasarı gelişen hastada düşünülmelidir. Değişken Cıva (Merkür) Zehirlenmesi Cıva buharına maruziyet, cıva tuzu alımı veya metil cıva içeren gıda öyküsü olan hastada tremor, GİS korozyonu veya gecikmiş nörotoksisite bulgularında cıva zehirlenmesi düşünülmelidir. Kırmızı alan Demir (Iron) Zehirlenmesi Demir tableti alım öyküsü olan, GİS bulguları/şok/metabolik asidoz gelişen (özellikle çocuk) hastada demir zehirlenmesi düşünülmelidir. Kırmızı alan Digoksin (Dijital) Toksisitesi Digoksin kullanan hastada bulantı-kusma, sarı-yeşil görme bozukluğu, konfüzyon ve artmış otomatisite+AV blok birlikteliği gösteren aritmi varsa digoksin toksisitesi düşünülmelidir. Kırmızı alan GHB / GBL Zehirlenmesi Ani derin koma, solunum depresyonu ve bradikardi sonrası saatler içinde kendiliğinden ani uyanma paterni olan hastada GHB/GBL zehirlenmesi düşünülmelidir. Değişken Glifosat-Sürfaktan Herbisit (Roundup vb.) Zehirlenmesi Glifosat bazlı herbisit (Roundup vb.) alımı öyküsü olan, özellikle büyük hacim/konsantre maruziyette GİS irritasyonu ve dolaşım kollapsı gelişen hastada bu zehirlenme düşünülmelidir. Kırmızı alan Hidroflorik Asit (HF) Yanığı ve Sistemik Toksisitesi Görünümüyle orantısız şiddetli ağrılı kimyasal temas/yanık öyküsü olan hastada hidroflorik asit yanığı ve sistemik toksisitesi düşünülmelidir. Kırmızı alan Hidrojen Sülfür (H2S) Zehirlenmesi Kanalizasyon/foseptik/kapalı alanda ani bilinç kaybı, apne veya kollaps gelişen hastada hidrojen sülfür zehirlenmesi düşünülmelidir; koku alınamaması dışlamaz. Değişken İnhalan (Uçucu Madde) Toksisitesi (Tiner / Bali / Yapıştırıcı) Tiner/bali/yapıştırıcı gibi uçucu madde kullanımı sonrası öfori, ataksi, konfüzyon veya ani kardiyak aritmi ile başvuran (özellikle ergen) hastada inhalan toksisitesi düşünülmelidir. Değişken İrritan Gaz İnhalasyonu (Klor / Amonyak / Fosgen) Klor, amonyak veya fosgen gibi irritan gaza maruz kalıp göz/mukoza irritasyonu, solunum sıkıntısı veya gecikmiş pulmoner ödem bulgusu olan hastada bu yaklaşım düşünülmelidir. Kırmızı alan İzoniyazid (INH) Toksisitesi İzoniyazid alımı sonrası dirençli nöbet/status epileptikus + yüksek anyon açıklı metabolik asidoz + koma triadı olan hastada INH toksisitesi düşünülmelidir. Değişken Kâfur (Kamfor) ve Naftalin Zehirlenmesi Güve topu/mentollü ürün alımı sonrası ani nöbet (kâfur) veya solukluk-sarılık-koyu idrar ile hemoliz bulguları (naftalin, özellikle G6PD eksikliğinde) olan çocukta bu zehirlenmeler düşünülmelidir. Kırmızı alan Karbamazepin Toksisitesi Karbamazepin alımı sonrası ataksi, nistagmus, dizartri, bilinç değişikliği veya nöbet ile başvuran hastada KBZ toksisitesi düşünülmelidir. Kırmızı alan Karbonmonoksit (CO) Zehirlenmesi Soba/şofben/mangal/jeneratör kaynaklı kapalı ortamda baş ağrısı, bulantı, baş dönmesi veya senkopla (özellikle aynı ortamda birden fazla kişi) başvuran hastada CO zehirlenmesi düşünülmelidir. Kırmızı alan Kokain Zehirlenmesi (Sempatomimetik + Na-Kanal Toksisitesi) Kokain kullanımı sonrası ajitasyon, hipertansiyon, taşikardi, göğüs ağrısı veya geniş-QRS aritmi olan hastada kokain zehirlenmesi düşünülmelidir. Kırmızı alan Kolşisin Toksisitesi Kolşisin aşırı dozu alan, bulantı-kusma-ishal ile başlayıp çoklu organ yetmezliği riski taşıyan hastada kolşisin toksisitesi düşünülmelidir. Değişken Kostik / Korozif Madde Yutulması Çamaşır suyu, kanal açıcı veya asit içerikli madde yutulması sonrası ses değişikliği, salya veya karın ağrısı olan hastada kostik/korozif yanık düşünülmelidir. Kırmızı alan Kurşun (Lead) Zehirlenmesi / Ensefalopati Karın ağrısı, mikrositer anemi veya periferik nöropati olan erişkinde ya da gelişimsel gerileme/huzursuzluk gösteren çocukta kurşun zehirlenmesi düşünülmelidir. Değişken Lityum Toksisitesi Lityum kullanan hastada bulantı-kusma (akut) veya tremor-ataksi-konfüzyon gibi nörotoksisite bulguları (kronik) varsa lityum toksisitesi düşünülmelidir. Kırmızı alan Lokal Anestezik Sistemik Toksisitesi (LAST) Rejyonel/lokal anestezik enjeksiyonu sırasında veya sonrasında perioral uyuşma, kulak çınlaması, ajitasyon, nöbet veya açıklanamayan aritmi gelişen hastada LAST düşünülmelidir. Kırmızı alan Hepatotoksik Mantar Zehirlenmesi (Amanita / Amatoksin) Mantar yendikten 6-24 saat sonra başlayan şiddetli GİS semptomları (gecikmeli başlangıç) olan hastada amatoksin (Amanita) zehirlenmesi düşünülmelidir. Değişken Metformin-İlişkili Laktik Asidoz (MALA) Kronik metformin kullanan, tetikleyici (AKI, sepsis, dehidratasyon) sonrası geniş anyon açıklı laktik asidoz gelişen hastada MALA düşünülmelidir. Kırmızı alan Methemoglobinemi Oksijene yanıtsız siyanoz, çikolata-kahverengi kan ve pulse oksimetrede takılı ~%85 satürasyonu olan hastada methemoglobinemi düşünülmelidir. Kırmızı alan Nöroleptik Malign Sendrom (NMS) Antipsikotik başlangıcı/doz artışı sonrası hipertermi, kurşun-boru rijidite, bilinç değişikliği ve otonomik instabilite olan hastada NMS düşünülmelidir. Kırmızı alan Opioid Doz Aşımı Bilinç baskısı + solunum depresyonu (SS<12/apne) + miyozis triadı olan hastada opioid doz aşımı düşünülmeli ve nalokson ile birlikte havayolu desteği başlanmalıdır. Kırmızı alan Organofosfat / Karbamat Zehirlenmesi Aşırı sekresyon, miyozis, bradikardi gibi kolinerjik toksidrom bulguları olan, organofosfat/karbamat maruziyeti şüphesi taşıyan hastada bu tanı düşünülmelidir. Değişken Örümcek Isırığı (Loksosel / Latrodektus) Örümcek ısırığı sonrası ağrılı-nekrotik cilt lezyonu (loksoselizm) veya yaygın kas krampı/rijidite ve karın sertliği (latrodektizm) gelişen hastada bu tanılar düşünülmelidir. Kırmızı alan Parakuat (Paraquat) Zehirlenmesi Herbisit (parakuat) alım öyküsü olan, orofarengeal/GİS korozif hasar veya ilerleyici böbrek-karaciğer yetmezliği gelişen hastada parakuat zehirlenmesi düşünülmelidir. Değişken Parasetamol (Asetaminofen) Zehirlenmesi Parasetamol alım öyküsü olan, erken dönemde asemptomatik olabilen ancak sonradan bulantı-kusma veya karaciğer enzim yüksekliği gelişen hastada parasetamol zehirlenmesi düşünülmelidir. Değişken Piretroid / Piretrin İnsektisit Zehirlenmesi İnsektisit maruziyeti sonrası cilt parestezisi, tremor veya nöbet gelişen hastada piretroid zehirlenmesi düşünülmeli, kolinerjik bulgu varsa karışık ürün akılda tutulmalıdır. Kırmızı alan Salisilat (Aspirin) Zehirlenmesi Tinnitus, hiperpne ve karışık asit-baz bozukluğu (erken respiratuar alkaloz, sonra metabolik asidoz) olan hastada salisilat zehirlenmesi düşünülmelidir. Değişken Sempatomimetik Toksisite (Kokain / Amfetamin / Sentetik Kannabinoid) Kokain/amfetamin/sentetik kannabinoid kullanımı sonrası ajitasyon, hipertansiyon, taşikardi ve hipertermi olan hastada sempatomimetik toksisite düşünülmelidir. Değişken Sentetik Kannabinoid (Bonzai/Spice) Zehirlenmesi Bonzai/spice kullanımı sonrası ajitasyon, psikoz, nöbet, hipertermi veya rabdomiyoliz gelişen hastada sentetik kannabinoid zehirlenmesi düşünülmelidir. Kırmızı alan Serotonin Sendromu Serotonerjik ilaç kullanan hastada ajitasyon, klonus, hiperrefleksi ve hipertermi birlikteliğinde serotonin sendromu düşünülmelidir. Kırmızı alan Siyanür Zehirlenmesi Kapalı ortam yangını/duman inhalasyonu sonrası bilinç değişikliği, hipotansiyon ve yüksek anyon açıklı laktik asidoz olan hastada siyanür zehirlenmesi düşünülmelidir. Kırmızı alan Striknin Zehirlenmesi Uyaranla tetiklenen jeneralize kas kasılmaları olan ancak bilinci KORUNAN ve postiktal dönemi olmayan hastada striknin zehirlenmesi düşünülmelidir. Kırmızı alan Sülfonilüre / Glinid İlişkili Hipoglisemi (Antidot: Oktreotid) Sülfonilüre/glinid alımı sonrası tekrarlayan veya dirençli hipoglisemisi olan hastada (dekstroza rağmen nüks) bu tanı düşünülmelidir. Değişken Süperwarfarin (Uzun-Etkili Antikoagülan Rodentisit) Zehirlenmesi (Brodifakum / Bromadiolon / Difenakum) Rodentisit (fare zehiri) alımı sonrası gecikmiş kanama bulguları veya beklenmedik yüksek INR olan hastada süperwarfarin zehirlenmesi düşünülmelidir. Kırmızı alan Talyum Zehirlenmesi GİS bulguları sonrası ağrılı yükselen periferik nöropati gelişen ve gecikmiş alopesi görülen hastada talyum zehirlenmesi düşünülmelidir. Kırmızı alan Teofilin (Teofilin/Aminofilin) Toksisitesi Teofilin kullanan hastada inatçı kusma, taşikardi/aritmi, tremor ve benzodiazepine dirençli nöbet varlığında teofilin toksisitesi düşünülmelidir. Kırmızı alan Toksik Alkol Zehirlenmesi (Metanol / Etilen Glikol) Açıklanamayan yüksek anyon açıklı metabolik asidoz + artmış osmolar açık olan, sahte içki veya antifriz alımı şüphesi taşıyan hastada toksik alkol zehirlenmesi düşünülmelidir. Kırmızı alan Trisiklik Antidepresan (TSA) Zehirlenmesi TSA alımı sonrası EKG'de QRS genişlemesi, hipotansiyon, antikolinerjik bulgular veya nöbeti olan hastada trisiklik antidepresan zehirlenmesi düşünülmelidir. Kırmızı alan Valproat (Valproik Asit) Toksisitesi Valproat alımı sonrası bilinç değişikliği/koma gelişen, düzey normal olsa bile hiperamonyemik ensefalopati kuşkusu taşıyan hastada valproat toksisitesi düşünülmelidir. Değişken Yılan Isırığı (Engerek Envenomasyonu) — Yatak-Başı Protokol Yılan ısırığı sonrası ilerleyici lokal ödem, koagülopati, kanama veya hipotansiyon gelişen hastada sistemik envenomasyon düşünülmeli ve erken antivenom değerlendirilmelidir. Kırmızı alan Yılan Sokması (Envenomasyon) Yılan sokması sonrası koagülopati, kanama, ilerleyen şişlik veya hemodinamik/nörolojik bulgu olan hastada sistemik envenomasyon düşünülmeli ve IV antivenom değerlendirilmelidir.

Değişken Akut Kafa Travması (Travmatik Beyin Hasarı — Yönetim) Kafa travması sonrası bilinç düzeyi değişikliği, kusma veya nörolojik bulgu olan hastada akut kafa travması (travmatik beyin hasarı) düşünülmeli, GKS'ye göre görüntüleme ve yönetim planlanmalıdır. Yeşil alan Basit Laserasyon ve Yara Onarımı Kesici/travmatik yaralanma sonrası laserasyonu olan, kanama kontrolü ve yara onarımı gereken hastada bu yaklaşım düşünülmelidir. Kırmızı alan Hemorajik Şok ve Masif Transfüzyon Protokolü Aktif kanamaya bağlı hemodinamik instabilite ve devam eden kan kaybı olan hastada hasar-kontrol resüsitasyonu ve masif transfüzyon protokolü düşünülmelidir. Değişken Künt Kardiyak Yaralanma (Kardiyak Kontüzyon) Anlamlı künt göğüs travması (trafik kazası, düşme, direksiyon çarpması) sonrası göğüs ağrısı, açıklanamayan taşikardi/aritmi veya hipotansiyonu olan hastada künt kardiyak yaralanma düşünülmelidir. Kırmızı alan Majör Yanık — Erişkin (Akut Yönetim) 2.-3. derece geniş yanıkla başvuran, özellikle kapalı ortam yangınına maruz kalmış erişkin hastada inhalasyon yaralanması ve sıvı resüsitasyonu ihtiyacı değerlendirilmelidir. Sarı alan Yanık (minör / ilk değerlendirme + majör sevk) Termal veya kimyasal yanık ile başvuran, derinlik ve yaygınlığı (TBSA) değerlendirilecek hastada yanık ilk değerlendirme protokolü düşünülmelidir. Kırmızı alan Politravma — Birincil Bakı (ATLS xABCDE) Çoklu yaralanmalı travma hastasında hayatı tehdit eden sorunlar xABCDE sırasıyla saptanıp aynı anda tedavi edilmelidir. Kırmızı alan Travmatik Spinal Kord Yaralanması (Akut) Yüksek-enerji travma sonrası omurga/nörolojik bulgusu olan, özellikle hipotansiyon+bradikardi (nörojenik şok) gösteren hastada travmatik spinal kord yaralanması düşünülmelidir. Kırmızı alan Yabancı Cisim Aspirasyonu / Hava Yolu Tıkanıklığı — Yatak-Başı Yönetim Protokolü Yeme sırasında ani öksürük, öğürme, stridor, konuşamama veya siyanoz gelişen her yaştan hastada yabancı cisim aspirasyonu/hava yolu tıkanıklığı düşünülmelidir. Sarı alan Yara Bakimi + Tetanoz Profilaksisi Kirli, ezik, delici, ısırık veya >6 saatlik yarası olan her yaştan hastada tetanoza-yatkın yara kabul edilip aşı durumuna göre tetanoz profilaksisi düşünülmelidir.

Kırmızı alan Akut Solunum Sıkıntısı Sendromu (ARDS) Pnömoni, sepsis, aspirasyon veya travma sonrası bir hafta içinde gelişen, kalp yetmezliğiyle açıklanamayan bilateral akciğer opasiteleri ve hipoksemisi olan hastada ARDS düşünülmelidir. Değişken Asit-Baz Bozukluklarının Yorumlanması, DİK ve MAHA Ayırıcı Tanısı, Yoğun Bakımda Volüm Değerlendirmesi Kan gazında pH-HCO3-pCO2 yorumu, anyon gap ve delta oranı hesaplanması gereken; ya da şistosit/hemoliz/trombositopeni ile DİK-MAHA ayırıcı tanısı düşünülen; ya da yoğun bakımda sıvı yanıtının klinik+dinamik testlerle değerlendirilmesi gereken hastalarda bu protokol kullanılmalıdır. Değişken Elektrolit ve Mikronutrient Replasmanı (Yoğun Bakım) Yoğun bakımdaki hastada semptomatik/ağır potasyum, magnezyum, fosfat, kalsiyum veya sodyum bozukluğu varlığında elektrolit ve mikronutrient replasman protokolü düşünülmelidir. Kırmızı alan Hava Embolisi (Venöz / Arteriyel) Santral kateter işlemi, oturur pozisyon nöroşirürji veya dalış sonrası ani kardiyorespiratuvar bozulma ya da yeni nörolojik defisit gelişen hastada hava embolisi düşünülmelidir. Kırmızı alan İnhalasyon Hasarı (Duman İnhalasyonu / Hava Yolu Yanığı) Yüz/boyun yanığı, kurumlu balgam, ses kısıklığı-stridor veya kapalı alan yangını öyküsü olan hastada inhalasyon hasarı düşünülmelidir. Değişken NIMV Endikasyonları, Entübasyon Kararı ve Mekanik Ventilatörden Ayırma (Weaning) Solunum sıkıntısı olan hastada NIMV'nin uygun olup olmadığını, entübasyon eşiğinin karşılanıp karşılanmadığını ve ventilatördeki hastanın ne zaman ayrılabileceğini (weaning) hızla değerlendirmek için kullanılır. Kırmızı alan Propofol İnfüzyon Sendromu (PRIS) Yüksek doz/uzamış propofol infüzyonu alan kritik hastada açıklanamayan metabolik asidoz, rabdomiyoliz ve yeni kardiyak bozukluk varsa PRIS düşünülmelidir. Kırmızı alan Sepsis / Septik Şok Enfeksiyon şüphesiyle başvuran, organ disfonksiyonu veya sıvıya dirençli hipotansiyon+laktat yüksekliği olan hastada sepsis/septik şok düşünülmelidir. Değişken Yoğun Bakım Günlük Sıvı ve Su İhtiyacı Yoğun bakımdaki hastada günlük idame sıvı ihtiyacı veya resüsitasyon sıvı hacmi hesaplanırken bu protokol düşünülmelidir. Değişken Yoğun Bakım Hastalarında Nutrisyon (Enteral/Parenteral Beslenme, NUTRIC Skoru) Yoğun bakımda yetersiz oral alımı olan veya nütrisyonel riski yüksek (mNUTRIC ≥5) hastada enteral/parenteral beslenme yolu ve zamanlaması bu protokolle değerlendirilmelidir.

Değişken Boğulma (Suda Boğulma / Drowning) Sudan çıkarılan, yanıtsız veya solunum sıkıntısı olan boğulma vakasında ventilasyon öncelikli resüsitasyon düşünülmelidir. Kırmızı alan Dekompresyon Hastalığı (Dalış / Dekompresyon Hastalığı) Dalış sonrası eklem-kas ağrısı, cilt bulguları veya nörolojik defisit (özellikle yüzeye çıkışın hemen ardından bilinç kaybı) gelişen hastada dekompresyon hastalığı düşünülmelidir. Değişken Deniz Canlısı Envenomasyonu (Denizanası / Trakonya / Vatoz / Deniz Kestanesi) Yaz aylarında deniz canlısı (denizanası, trakonya, vatoz, deniz kestanesi) teması sonrası ağrı, cilt bulgusu veya delici yara olan hastada deniz canlısı envenomasyonu düşünülmelidir. Kırmızı alan Donma (Frostbite) Dondurucu soğuğa maruz kalmış, el/ayak/kulak/burunda doku hasarı olan hastada donma (frostbite) düşünülmeli, yeniden donma riski varsa sahada ısıtma yapılmamalıdır. Değişken Elektrik Çarpması Elektrik teması sonrası aritmi, bilinç kaybı, yüksek voltaj öyküsü veya kas hasarı bulgusu olan hastada elektrik çarpması yönetimi düşünülmelidir. Kırmızı alan Kazara Hipotermi Çekirdek vücut ısısı <35°C olan, titreme, ataksi, bilinç bulanıklığı veya bradiaritmi gösteren soğuk maruziyetli hastada kazara hipotermi düşünülmelidir. Kırmızı alan Sıcak Çarpması (Heat Stroke) Sıcak maruziyeti sonrası deliryum, ataksi, nöbet veya koma gelişen hastada, ölçülen çekirdek sıcaklık 40°C altında olsa bile sıcak çarpmasını düşün ve soğutmayı geciktirme. Değişken Yıldırım Çarpması Yıldırım çarpması sonrası kardiyak/solunum arresti (sıklıkla asistoli) olan hastada erken ve sürekli ventilasyonla resüsitasyon düşünülmeli; sabit-dilate pupil tek başına ölüm göstergesi sayılmamalıdır. Kırmızı alan Yüksek İrtifa Hastalığı (AMS / HACE / HAPE) >2500 m irtifada baş ağrısı, iştahsızlık, ataksi/bilinç değişikliği veya eforla dispne/hipoksi gelişen hastada yüksek irtifa hastalığı (AMS/HACE/HAPE) düşünülmeli ve iniş değerlendirilmelidir.

Sarı alan Parafimozis — Acil Redüksiyon Geri çekilmiş sünnet derisinin glans arkasında sıkışıp öne getirilemediği, ilerleyici penil ödem olan erkek hastada parafimozis düşünülmeli ve acil redüksiyon yapılmalıdır. Kırmızı alan Priapizm (İskemik / Düşük-Akım) 4 saatten uzun süren, ağrılı ve sert korpuslu ereksiyonu olan hastada iskemik priapizm düşünülmelidir. Sarı alan Renal / Üreter Kolik (üriner taş) Kasığa yayılan ani şiddetli yan ağrısı, hematüri ve bulantısı olan hastada renal/üreter kolik düşünülmelidir. Kırmızı alan Testis Torsiyonu Ani başlayan şiddetli tek taraflı skrotal ağrı, bulantı-kusma ve yüksek/yatay testis bulgusu olan hastada testis torsiyonu düşünülmelidir.

Değişken Bacak (Alt Ekstremite) Ödemine Yaklaşım Tek veya iki taraflı bacak şişliğiyle başvuran, DVT/kalp-böbrek-karaciğer yetmezliği gibi nedenlerin ayırt edilmesi gereken hastada düşünülmelidir. Değişken Lenfadenopatiye Yaklaşım Tek veya çok bölgeli lenf bezi büyümesiyle başvuran, özellikle sert-fikse-ağrısız veya B-semptomlu hastada malignite dışlanmalı, lenfadenopatiye sistematik yaklaşılmalıdır.