Bel-Kalça Oranı (WHR)

Bel-Kalça Oranı (WHR)

Bel çevresinin kalça çevresine oranı; WHO cinsiyete özgü kesim noktalarıyla santral (abdominal) obezite ve kardiyometabolik risk düzeyini tabakalar.

Ne zaman kullanılır

Erişkinlerde kardiyometabolik risk değerlendirmesi, BMI'ye ek olarak vücut yağ dağılımının değerlendirilmesi gereken durumlarda (özellikle normal/kısmen yüksek BMI'de santral obezite şüphesi).

Formül

WHR = bel çevresi (cm) / kalça çevresi (cm). WHO (2008) santral obezite eşiği: kadında WHR > 0,85, erkekte WHR > 0,90 artmış kardiyometabolik risk olarak kabul edilir. Bel çevresi, en alt kaburga ile iliak krest arasındaki orta noktadan; kalça çevresi, kalçanın en geniş yerinden ölçülür.

Yorumlama

WHO kesim noktalarına göre kadında WHR > 0,85, erkekte WHR > 0,90 artmış santral obezite ve kardiyometabolik risk (tip 2 diyabet, hipertansiyon, kardiyovasküler hastalık) ile ilişkilidir. WHR, vücut kitle indeksinden (BMI) bağımsız olarak yağ dağılımını yansıtır; android (elma tipi, santral) yağlanma jinoid (armut tipi, periferik) yağlanmaya göre daha yüksek metabolik risk taşır. Kümülatif kanıt, santral yağlanmanın mortaliteyle doz-yanıt ilişkisi taşıdığını gösterir: 72 prospektif kohortu birleştiren 2020 tarihli bir sistematik derleme ve doz-yanıt meta-analizinde bel-kalça oranındaki her 0,1 birimlik artış tüm nedenlere bağlı ölümde yaklaşık %20'lik göreli artışla ilişkilendirilmiştir. INTERHEART olgu-kontrol çalışmasında bel-kalça oranı, miyokart enfarktüsü riskini BMI'ye göre daha güçlü ayırt etmiştir. Bu bulgular WHR'yi tek başına tanısal değil, santral obezitenin risk göstergesi olarak konumlandırır.

Kaynaklar

• World Health Organization. Waist Circumference and Waist-Hip Ratio: Report of a WHO Expert Consultation, Geneva, 8-11 December 2008. WHO Press, 2011.
• Yusuf S, Hawken S, Ounpuu S, et al. Obesity and the risk of myocardial infarction in 27,000 participants from 52 countries: a case-control study (INTERHEART). Lancet. 2005;366(9497):1640-1649.
• Jayedi A, Soltani S, Zargar MS, Khan TA, Shab-Bidar S. Central fatness and risk of all cause mortality: systematic review and dose-response meta-analysis of 72 prospective cohort studies. BMJ. 2020;370:m3324.

Ölçüm tekniği (bel/kalça çevresinin nereden ölçüldüğü) sonucu etkiler; standart WHO tekniği kullanılmalıdır. Gebelik, asit, belirgin kas-iskelet deformitesi güvenilirliği azaltır. WHR tek başına kardiyovasküler risk tahmini için yeterli değildir; BMI, bel çevresi, lipid profili, kan basıncı ve glukoz ile birlikte değerlendirilmelidir. Bu araç klinik kararın yerine geçmez.