Diyabetik Ketoasidoz Şiddet Sınıflaması (ADA)

Diyabetik Ketoasidoz Şiddet Sınıflaması (ADA)

Tanı konmuş diyabetik ketoasidozda şiddeti arteriyel pH, serum bikarbonat ve mental duruma göre hafif/orta/ağır olarak sınıflar (ADA uzlaşı kriterleri).

Ne zaman kullanılır

DKA tanısı (hiperglisemi, ketonemi/ketonüri ve artmış anyon açıklı metabolik asidoz) doğrulandıktan sonra şiddet derecelendirmesi.

Formül

Bu araç Amerikan Diyabet Derneği (ADA) uzlaşı kriterlerini uygular (Kitabchi ve arkadaşları, 2009, Tablo 1). Hafif DKA arteriyel pH değerinin 7.25 ile 7.30 arasında, serum bikarbonat düzeyinin 15 ile 18 mEq/L arasında olduğu ve hastanın uyanık olduğu tabloyu tanımlar. Orta DKA arteriyel pH değerinin 7.00 ile 7.24 arasında, serum bikarbonat düzeyinin 10 mEq/L ile 15 mEq/L altında olduğu ve hastanın uyanık veya uykuya eğilimli olduğu tabloyu tanımlar. Ağır DKA arteriyel pH değerinin 7.00 altında, serum bikarbonat düzeyinin 10 mEq/L altında olduğu ve hastanın stupor veya koma halinde olduğu tabloyu tanımlar. Bu araç pH, bikarbonat ve mental durumu birbirinden bağımsız olarak derecelendirir ve üç parametre arasında en ağır olan kategori nihai sınıflamayı belirler; bu yaklaşım, tek bir hafif parametrenin klinik olarak ağır bir tabloyu maskelemesini önlemek amacıyla tasarlanmıştır. Sınıflama yalnızca DKA tanısı (kan glukozunun 250 mg/dL üzerinde olması, ketonemi veya ketonürinin pozitif olması ve artmış anyon açıklı metabolik asidozun varlığı) doğrulandıktan sonra geçerlidir; bu araç kendisi tanı koymaz. Venöz pH ölçümü arteriyel pH ölçümünden yaklaşık 0.03 birim daha düşük çıkabilir; bu nedenle venöz örnekle çalışılıyorsa sonuç yorumlanırken bu fark akılda tutulmalıdır.

Yorumlama

Hafif DKA sınıflamasında, çoğu hasta acil serviste veya yeterli hemşirelik gözetimi sağlanabilen bir serviste izlenebilir ve genellikle standart intravenöz sıvı ve insülin infüzyon protokolüyle düzelir. Orta DKA sınıflamasında, hasta daha sık laboratuvar takibi gerektirir ve ara (step-down) ünite veya yoğun izlem imkânı olan bir serviste yönetilmesi önerilir. Ağır DKA sınıflamasında, özellikle arteriyel pH değerinin 7.00 altında olması, serum bikarbonat düzeyinin 10 mEq/L altında olması veya hastanın stupor ya da koma halinde olması durumunda yoğun bakım düzeyinde izlem genellikle gereklidir; çünkü bu hastalarda solunum yetmezliği, aritmi ve serebral ödem gibi komplikasyon riski daha yüksektir. Şiddet derecelendirmesi DKA tanısının yerine geçmez ve tek başına bakım düzeyi kararını belirlemez; klinik tablo, hemodinamik durum, eşlik eden hastalıklar ve kurumun kaynak durumu birlikte değerlendirilmelidir.

Kaynaklar

• Kitabchi AE, Umpierrez GE, Miles JM, Fisher JN. Hyperglycemic Crises in Adult Patients With Diabetes. Diabetes Care. 2009;32(7):1335-1343.
• Umpierrez GE, Davis GM, ElSayed NA, et al. Hyperglycemic Crises in Adults With Diabetes: A Consensus Report. Diabetes Care. 2024;47(8):1257-1275. PMID: 39052901.
• Correlation between the outcomes and severity of diabetic ketoacidosis: A retrospective pilot study. J Family Med Prim Care. 2018;7(4):787-790.

Bu araç DKA tanısını koymaz; yalnızca tanı doğrulandıktan sonra şiddet derecelendirir. Parametreler birbiriyle tutarsızsa, örneğin pH ve bikarbonat hafif kategoride olduğu halde hastanın bilinci bozuksa, en ağır kriter esas alınır ve klinik karar buna göre verilmelidir çünkü mental durum değişikliği tek başına ciddi bir komplikasyonun (serebral ödem, eşlik eden sepsis veya inme gibi) işareti olabilir. Eşik değerler yetişkin ADA kriterlerine göre belirlenmiştir ve çocuk hastalarda geçerli değildir; pediyatrik hastalarda ISPAD kriterleri kullanılmalıdır. Venöz pH ölçümü arteriyel pH ölçümünden yaklaşık 0.03 birim daha düşük çıkabilir; bu fark hesaba katılmadan yapılan yorum hastayı olduğundan daha ağır bir kategoriye yerleştirebilir. Sodyum-glukoz kotransporter-2 (SGLT2) inhibitörü kullanan hastalarda glukoz düzeyi normale yakın kalabileceğinden, düşük glukoz DKA olasılığını dışlamaz. Bu araç klinik kararın yerine geçmez.