Katz Günlük Yaşam Aktiviteleri (ADL) İndeksi

Katz Günlük Yaşam Aktiviteleri (ADL) İndeksi

Yaşlı bireyde altı temel günlük yaşam aktivitesinde (banyo, giyinme, tuvalet, transfer, kontinans, beslenme) bağımsızlığı ölçen 0-6 puanlık fonksiyonel değerlendirme indeksidir. İndeks, Sidney Katz ve arkadaşları tarafından kalça kırığı sonrası iyileşme sürecindeki hastaların gözlemi temel alınarak geliştirilmiştir ve aktivitelerin bir hiyerarşi izlediği varsayımına dayanır.

Ne zaman kullanılır

Bu indeks, yaşlı veya kronik hastalığı olan bireylerin temel fonksiyonel durumunun hastane yatışında, ayaktan geriatrik değerlendirmede veya bakım evi kabulünde taranması amacıyla kullanılır. Ayrıca hastanın zaman içindeki fonksiyonel gidişini izlemek ve taburculuk sonrası bakım ihtiyacını planlamak için de uygulanır. Kapsamlı geriatrik değerlendirmenin (comprehensive geriatric assessment, CGA) bir parçası olarak yaşlı kanser hastalarında da sıklıkla kullanılır ve enstrümantal günlük yaşam aktiviteleri (instrumental activities of daily living, IADL) ölçekleriyle birlikte değerlendirildiğinde üç aylık plansız hastane yatışı ve mortalite riskini öngörmede ek değer taşır.

Formül

Altı aktivitenin her biri için bağımsız değerlendirme 1 puan, bağımlı değerlendirme 0 puan olarak sayılır. Kutu işaretliyse o aktivitede hasta bağımsız kabul edilir. Toplam puan 0 ile 6 arasında değişir. Özgün ölçekte aktiviteler banyodan beslenmeye doğru artan bağımsızlık sırasına göre hiyerarşik dizilmiştir; bu sıralama, işlevsel kaybın önce karmaşık aktivitelerde (banyo, giyinme) başlayıp en son temel aktivitelerde (beslenme) ortaya çıktığı gözlemine dayanır ve bazı hasta gruplarında bu hiyerarşinin her zaman geçerli olmadığı bildirilmiştir.

Yorumlama

6 puan alan hasta altı temel aktivitenin tümünde bağımsızdır. 3 ile 5 arasında puan alan hasta orta derecede fonksiyonel bozulma göstermektedir ve bir kısım aktivitede yardım gerektirir. İki puan ve altı alan hasta ağır fonksiyonel bağımlılık içindedir ve günlük bakımının büyük bölümünde başkasına muhtaçtır. Skor düştükçe bakım gereksinimi artar ve düşük skorlu hastalarda kurumsal bakım, ev sağlığı hizmeti veya yakın bakıcı desteği ihtiyacı daha olasıdır. Katz ADL, hastane yatışı sonrası hareketlilik ve eve bağımlılık ile ilişkilendirilmiştir; ancak sonuç tek başına karar verdirici değildir ve klinik bağlam, bilişsel durum ve enstrümantal aktivite değerlendirmesiyle birlikte yorumlanmalıdır.

Kaynaklar

• Katz S, Ford AB, Moskowitz RW, Jackson BA, Jaffe MW. Studies of illness in the aged. The index of ADL: a standardized measure of biological and psychosocial function. JAMA. 1963;185:914-919. doi:10.1001/jama.1963.03060120024016. PMID: 14044222.
• Törnquist K, Lövgren M, Söderfeldt B. Sensitivity, specificity, and predictive value in Katz's and Barthel's ADL indices applied on patients in long term nursing care. Scand J Caring Sci. 1990;4(3):99-106. PMID: 2120762.
• Screening for urinary incontinence in acute care for elders unit: comparative performance analysis of Katz's ADL and ICIQ-UI-SF. PMID: 34654229.
• Dependence in Activities of Daily Living as a Predictor of In-Hospital Mortality During COVID-19 in Older Individuals. PMC11857433.

Bu indeks yalnız temel günlük yaşam aktivitelerini değerlendirir; bilişsel durum, enstrümantal aktiviteler, ruh hali ve sosyal destek ayrıca değerlendirilmelidir. Aracın belirgin bir taban ve tavan etkisi vardır; bu nedenle düşük fonksiyonlu hastalardaki küçük değişimleri veya yüksek fonksiyonlu hastalardaki ince farkları göstermede yetersiz kalabilir. Bağımsız/bağımlı sınıflaması dikkatli gözlem ve standart tanımlara dayanmalıdır, hasta veya yakının sözlü beyanına göre değil doğrudan gözlenen performansa göre puanlanmalıdır. Bu araç klinik kararın yerine geçmez.