SIPA (Yaşa Göre Pediatrik Şok İndeksi)
Klinik hesaplayıcılar
Bu araçlar klinik kararın yerine geçmez. Sonuçlar hekim değerlendirmesi, güncel kılavuzlar ve hastanın klinik bağlamı ile birlikte yorumlanmalıdır.
SIPA (Yaşa Göre Pediatrik Şok İndeksi)
Bu araç, şok indeksini (kalp hızı bölü sistolik kan basıncı) yaşa özgü eşiklerle değerlendirir ve pediatrik künt travma hastasında hemodinamik bozulma ile ciddi yaralanma riskini öngörmeye çalışır. Şok indeksi pediatrik yaşa göre uyarlanmış (SIPA) adı, çocuklarda kalp hızının ve kan basıncının yaşla birlikte değiştiği gerçeğine dayanır; bu nedenle erişkinlerde kullanılan sabit eşik yerine yaşa özgü dört eşik kullanılır.
Ne zaman kullanılır
Bu araç, 4-16 yaş aralığındaki travma hastasında ilk değerlendirme sırasında hemodinamik durumu yaşa uygun biçimde normalleştirerek yorumlamak için kullanılır. Hekim, yaralanma mekanizması ve klinik muayene ile birlikte SIPA sonucunu değerlendirerek trauma ekibi aktivasyonu, ileri görüntüleme veya yakın izlem kararlarını destekleyebilir.
Formül
Şok indeksi (SI), kalp hızının (atım/dakika) sistolik kan basıncına (mmHg) bölünmesiyle hesaplanır. Bu araç, hesaplanan şok indeksini hastanın yaşına özgü bir eşik değeriyle karşılaştırır: 4-6 yaş grubunda eşik 1,22, 7-12 yaş grubunda eşik 1,00 ve 13-16 yaş grubunda eşik 0,90 olarak alınır. Hesaplanan şok indeksi kendi yaş grubunun eşik değerini aşarsa SIPA yüksek (anormal) kabul edilir. Bu eşik değerleri, Acker ve arkadaşlarının 2015 tarihli özgün türetme çalışmasında kullanılan tanımlardır; daha sonraki bazı çalışmalarda farklı yaş aralıkları (örneğin 1-3, 4-6, 7-12, 13-17 yaş) ve biraz farklı sayısal eşikler önerilmiştir, ancak bu sayfadaki hesaplama Acker ve arkadaşlarının özgün, en yaygın kullanılan dört-yaş-grubu şemasını izler.
Yorumlama
Yaşa göre yüksek bulunan SIPA değeri, pediatrik künt travma hastasında artmış ciddi yaralanma olasılığını, acil cerrahi veya girişimsel müdahale ihtiyacını, kan transfüzyonu gerekliliğini ve mortalite riskini işaret eder; bu hastalarda trauma ekibinin erken aktivasyonu ve yakın hemodinamik izlem düşünülmelidir. Normal (eşik altı) SIPA değeri ciddi yaralanmayı dışlamaz, çünkü toplanmış verilerde SIPA'nın duyarlılığı orta düzeydedir ve bazı ciddi yaralanmalı hastalar normal SIPA ile başvurabilir; bu nedenle sonuç mutlaka yaralanma mekanizması, muayene bulguları ve bilinç durumu ile birlikte yorumlanmalıdır. Sistematik derleme ve meta-analiz verilerine göre, hastane başvurusunda ölçülen SIPA için mortaliteyi öngörmede duyarlılık yaklaşık %58 (%95 güven aralığı %44-70) ve özgüllük yaklaşık %72 (%95 güven aralığı %60-82) olarak bildirilmiştir; eğri altı alan (AUC) yaklaşık 0,69 olarak hesaplanmıştır. Aynı derlemede, yaşa uyarlanmamış klasik şok indeksinin duyarlılığı daha yüksek (yaklaşık %71) fakat özgüllüğü daha düşük (yaklaşık %45) bulunmuştur; bu da SIPA'nın normal çıktığında düşük riski göstermede, klasik şok indeksinin ise yüksek çıktığında yüksek riski göstermede göreceli olarak daha güçlü olabileceğini düşündürmektedir.
Kaynaklar
- Acker SN, Ross JT, Partrick DA, Tong S, Bensard DD. Pediatric specific shock index accurately identifies severely injured children. J Pediatr Surg. 2015;50(2):331-334. doi:10.1016/j.jpedsurg.2014.08.009. PMID: 25638631.
- Nordin A, Coleman A, Shi J, et al. Validation of the age-adjusted shock index using pediatric trauma quality improvement program data. J Pediatr Surg. 2018;53(1):130-135.
- Sistematik derleme ve meta-analiz: şok indeksi ve SIPA'nın pediatrik travma mortalitesini öngörmedeki performansı, PLOS ONE, 2024 (PMC11257222).
- Kapsam derlemesi (scoping review): pediatrik travma triyajında ve ötesinde SIPA uygulamaları, PubMed 40128162, 2025.
Bu eşikler yalnızca özgün türetme çalışmasındaki 4-16 yaş aralığı için doğrulanmıştır ve bu aralık dışındaki hastalarda kullanılmamalıdır. Sistolik kan basıncı sıfır olamayacağından hesaplama öncesinde bu değer kontrol edilmelidir. Normal (eşik altı) SIPA sonucu ciddi yaralanmayı hiçbir zaman dışlamaz, çünkü aracın duyarlılığı mükemmel değildir ve bazı ciddi yaralanmalı hastalar normal SIPA ile başvurabilir. SIPA tek başına trauma ekibi aktivasyon kararı vermek için kullanılmamalıdır; aşırı triyaja yol açabileceğinden bilinç durumu ve diğer klinik bulgularla birlikte değerlendirilmelidir. Bu araç klinik kararın yerine geçmez ve yalnızca sağlık profesyonelleri için karar-destek amaçlıdır.
Sık sorulan sorular
SIPA (Yaşa Göre Pediatrik Şok İndeksi) nedir?
Bu araç, şok indeksini (kalp hızı bölü sistolik kan basıncı) yaşa özgü eşiklerle değerlendirir ve pediatrik künt travma hastasında hemodinamik bozulma ile ciddi yaralanma riskini öngörmeye çalışır. Şok indeksi pediatrik yaşa göre uyarlanmış (SIPA) adı, çocuklarda kalp hızının ve kan basıncının yaşla birlikte değiştiği gerçeğine dayanır; bu nedenle erişkinlerde kullanılan sabit eşik yerine yaşa özgü dört eşik kullanılır.
SIPA (Yaşa Göre Pediatrik Şok İndeksi) ne zaman kullanılır?
Bu araç, 4-16 yaş aralığındaki travma hastasında ilk değerlendirme sırasında hemodinamik durumu yaşa uygun biçimde normalleştirerek yorumlamak için kullanılır. Hekim, yaralanma mekanizması ve klinik muayene ile birlikte SIPA sonucunu değerlendirerek trauma ekibi aktivasyonu, ileri görüntüleme veya yakın izlem kararlarını destekleyebilir.
SIPA (Yaşa Göre Pediatrik Şok İndeksi) nasıl hesaplanır?
Şok indeksi (SI), kalp hızının (atım/dakika) sistolik kan basıncına (mmHg) bölünmesiyle hesaplanır. Bu araç, hesaplanan şok indeksini hastanın yaşına özgü bir eşik değeriyle karşılaştırır: 4-6 yaş grubunda eşik 1,22, 7-12 yaş grubunda eşik 1,00 ve 13-16 yaş grubunda eşik 0,90 olarak alınır. Hesaplanan şok indeksi kendi yaş grubunun eşik değerini aşarsa SIPA yüksek (anormal) kabul edilir. Bu eşik değerleri, Acker ve arkadaşlarının 2015 tarihli özgün türetme çalışmasında kullanılan tanımlardır; daha sonraki bazı çalışmalarda farklı yaş aralıkları (örneğin 1-3, 4-6, 7-12, 13-17 yaş) ve biraz farklı sayısal eşikler önerilmiştir, ancak bu sayfadaki hesaplama Acker ve arkadaşlarının özgün, en yaygın kullanılan dört-yaş-grubu şemasını izler.
SIPA (Yaşa Göre Pediatrik Şok İndeksi) sonucu nasıl yorumlanır?
Yaşa göre yüksek bulunan SIPA değeri, pediatrik künt travma hastasında artmış ciddi yaralanma olasılığını, acil cerrahi veya girişimsel müdahale ihtiyacını, kan transfüzyonu gerekliliğini ve mortalite riskini işaret eder; bu hastalarda trauma ekibinin erken aktivasyonu ve yakın hemodinamik izlem düşünülmelidir. Normal (eşik altı) SIPA değeri ciddi yaralanmayı dışlamaz, çünkü toplanmış verilerde SIPA'nın duyarlılığı orta düzeydedir ve bazı ciddi yaralanmalı hastalar normal SIPA ile başvurabilir; bu nedenle sonuç mutlaka yaralanma mekanizması, muayene bulguları ve bilinç durumu ile birlikte yorumlanmalıdır. Sistematik derleme ve meta-analiz verilerine göre, hastane başvurusunda ölçülen SIPA için mortaliteyi öngörmede duyarlılık yaklaşık %58 (%95 güven aralığı %44-70) ve özgüllük yaklaşık %72 (%95 güven aralığı %60-82) olarak bildirilmiştir; eğri altı alan (AUC) yaklaşık 0,69 olarak hesaplanmıştır. Aynı derlemede, yaşa uyarlanmamış klasik şok indeksinin duyarlılığı daha yüksek (yaklaşık %71) fakat özgüllüğü daha düşük (yaklaşık %45) bulunmuştur; bu da SIPA'nın normal çıktığında düşük riski göstermede, klasik şok indeksinin ise yüksek çıktığında yüksek riski göstermede göreceli olarak daha güçlü olabileceğini düşündürmektedir.