Astım Prediktif İndeksi (API)

Astım Prediktif İndeksi (API)

Yaşamının ilk 3 yılında tekrarlayan hışıltısı olan küçük çocuklarda, okul çağında kalıcı (persistan) astım gelişme riskini tahmin etmek için kullanılan klinik indekstir. İki major ve üç minör ölçüte dayanır ve Tucson Çocuk Solunum Çalışması adlı prospektif doğum kohortundan türetilmiştir. İndeksin "sıkı" (stringent) ve "gevşek" (loose) olmak üzere iki sürümü vardır; bu hesaplayıcı sıkı sürümü uygular. Ayrıca ölçütleri farklı olan Modifiye Astım Prediktif İndeksi (mAPI) ile karıştırılmamalıdır.

Ne zaman kullanılır

3 yaşından küçük, tekrarlayan hışıltı (wheezing) atakları olan çocuklarda, ailenin ve klinisyenin astım riskini değerlendirmesine yardımcı olmak için kullanılır. Preskol çağda hışıltının büyük çoğunluğu geçicidir ve okul çağına ulaşmadan kaybolur; indeksin işlevi bu geniş grup içinden kalıcı astıma ilerleme olasılığı yüksek olan azınlığı ayırt etmektir. Sonuç, aileyle prognoz konuşulurken ve izlem sıklığı planlanırken kullanılabilir.

Formül

İndeks iki aşamalıdır. Önce giriş ölçütü aranır: ilk 3 yaşta sık hışıltı öyküsü bulunmalıdır. Bu ölçüt karşılanmıyorsa indeks uygulanamaz ve major/minör ölçütlerin sayılmasının anlamı yoktur. Giriş ölçütü karşılanıyorsa, pozitif sonuç için 2 major ölçütten (ebeveynde hekim tanılı astım, hastada hekim tanılı egzama) en az 1'i VEYA 3 minör ölçütten (hekim tanılı alerjik rinit, soğuk algınlığı dışında da hışıltı, kanda eozinofili %4 ve üzeri) en az 2'si gereklidir. Ölçütler puanlanmaz, yalnızca sayılır; indeksin çıktısı bir skor değil pozitif/negatif ikili sonuçtur. Orijinal çalışmada indeksin iki sürümü tanımlanmıştır: sıkı (stringent) sürüm giriş ölçütü olarak SIK hışıltıyı ararken, gevşek (loose) sürüm ilk 3 yaşta HERHANGİ bir hışıltı öyküsünü yeterli sayar ve major/minör ölçütleri aynı bırakır. Gevşek sürüm duyarlılığı yaklaşık %57'ye çıkarır, ancak ileride astım geliştirmeyecek birçok çocuğu pozitif olarak sınıflandırır. Bu hesaplayıcı sıkı sürümü uygular. Modifiye indeks (mAPI) ise ölçütleri değiştirir: major ölçütlere aeroalerjen duyarlanması eklenir ve minör ölçütlerde alerjik rinitin yerini besin alerjeni duyarlanması alır; dolayısıyla mAPI, alerji testi gerektirir ve bu hesaplayıcıyla aynı araç değildir.

Yorumlama

Pozitif sıkı indeks, okul çağında kalıcı astım riskinin belirgin şekilde arttığını gösterir: orijinal Tucson kohortunda sıkı indeksi pozitif olan çocukların %76'sında okul çağında aktif astım saptanmıştır ve bu çocuklarda astım olasılığı indeksi negatif olanlara göre 4,3 ile 9,8 kat daha yüksektir. Gevşek indeks pozitif olanlarda ise bu oran %59'a iner ve risk artışı 2,6 ile 5,5 kat arasındadır. Sıkı indeksin pozitif olabilirlik oranı 6 yaşta 7,43'tür; bu değer, pozitif sonucun astım olasılığını klinik olarak anlamlı ölçüde yükselttiği anlamına gelir. Negatif sonuç ise çok daha zayıf bilgi taşır: sıkı indeksi negatif olan çocukların %95'inden fazlası 6-13 yaş arasında hiç aktif astım geliştirmemiş olsa da, negatif olabilirlik oranı 0,75'tir ve bu değer astım gelişimini dışlamak için yetersizdir. Bu görünürdeki çelişkinin nedeni şudur: negatif sonucun yüksek "doğruluğu", indeksin ayırt etme gücünden değil, popülasyonda astımın zaten seyrek olmasından kaynaklanır. İndeksin duyarlılığı düşüktür (6 yaşta yaklaşık %28, bazı kaynaklarda %15-22 aralığında bildirilmiştir), özgüllüğü ise yüksektir (yaklaşık %96). Pratik sonuç şudur: pozitif sonuç kalıcı astım açısından uyarıcıdır ve izlemi yoğunlaştırmayı destekler, ancak negatif sonuç aileye "çocuğunuz astım olmayacak" güvencesi vermek için kullanılamaz. Hiçbir sonuç tek başına tedavi başlatma veya kesme gerekçesi değildir.

Kaynaklar

• Castro-Rodriguez JA, Holberg CJ, Wright AL, Martinez FD. A clinical index to define risk of asthma in young children with recurrent wheezing. Am J Respir Crit Care Med. 2000;162(4 Pt 1):1403-1406. PMID: 11029352.
• Castro-Rodriguez JA. The Asthma Predictive Index: a very useful tool for predicting asthma in young children. J Allergy Clin Immunol. 2010;126(2):212-216.
• Chang TS, Lemanske RF Jr, Guilbert TW, et al. Evaluation of the modified Asthma Predictive Index in high-risk preschool children. J Allergy Clin Immunol Pract. 2013;1(2):152-156.
• Castro-Rodriguez JA, Cifuentes L, Martinez FD. Predicting asthma using clinical indexes. Front Pediatr. 2019;7:320.
• Global Initiative for Asthma (GINA). Global Strategy for Asthma Management and Prevention, 2025 güncellemesi — 5 yaş ve altı çocukta astım tanısı bölümü.

Bu indeks yalnızca ilk 3 yaşta sık hışıltı öyküsü olan çocuklarda geçerlidir ve bu popülasyon dışında kullanılmamalıdır. İndeks olasılıksal bir PROGNOZ aracıdır; astım tanısı koymaz ve tedavi başlatma aracı olarak doğrulanmamıştır — pozitif sonuç tek başına inhale kortikosteroid endikasyonu oluşturmaz. En kritik yanılgı, negatif sonucun astımı dışladığının sanılmasıdır: negatif olabilirlik oranı 0,75'tir ve duyarlılık düşüktür (6 yaşta yaklaşık %28), dolayısıyla astım geliştirecek çocukların çoğunluğu indeks negatiftir ve negatif sonuç aileye güvence vermek için kullanılamaz. İndeksin öngörü gücü Tucson kohortu dışındaki popülasyonlarda düşer (pozitif olabilirlik oranı 7,43'ten 2,1-5,3 aralığına geriler). Bu hesaplayıcının giriş ölçütü olarak kullandığı "yılda 4 ve üzeri atak" tanımı modifiye indeksin (mAPI) ölçütüdür; orijinal indeksin giriş ölçütü literatürde çoğunlukla yılda 3 ve üzeri atak olarak aktarıldığından, sonuç orijinal çalışmanın olasılıklarına birebir karşılık gelmeyebilir. İndeks, klinik izlemin ve gerektiğinde çocuk göğüs hastalıkları veya alerji konsültasyonunun yerine geçmez.