Dokuzlar Kuralı (Yanık Yüzey Alanı, Erişkin)

Dokuzlar Kuralı (Yanık Yüzey Alanı, Erişkin)

Bu araç, erişkin bir hastada yanmış toplam vücut yüzey alanı yüzdesini (TBSA%) Wallace dokuzlar kuralının bölge ağırlıklarını kullanarak tahmin eder. Her vücut bölgesinin yanan yüzdesi o bölgeye ait sabit ağırlıkla çarpılır ve tüm bölge katkıları toplanarak sonuç bulunur.

Ne zaman kullanılır

Bu araç, yaklaşık 14-15 yaş üzerindeki ve yetişkin gövde oranlarına sahip yanık hastalarında sahada veya acil serviste hızlı bir TBSA% tahmini gerektiğinde kullanılır. Dokuzlar kuralı, ikinci ve üçüncü derece yanıkların yaygınlığını hızlıca tahmin etmek için yerleşik ve yaygın kullanılan bir klinik yöntemdir.

Formül

Erişkin bölge ağırlıkları şu şekildedir: baş-boyun bölgesi vücut yüzey alanının %9'unu oluşturur; her kol %9'dur ve iki kol birlikte %18 eder; gövdenin ön yüzü %18, arka yüzü %18'dir; her bacak %18'dir ve iki bacak birlikte %36 eder; perine ve genital bölge %1'dir; toplam %100 eder. Her bölge için girilen "yanan oran" (0 ile 100 arasında) ilgili bölge ağırlığıyla çarpılır ve bölge katkısı = ağırlık x (yanan yüzde / 100) formülüyle hesaplanır. Toplam TBSA yüzdesi, tüm bölge katkılarının toplamıdır. Bir bölge tamamen yandıysa o bölge için 100 girilmelidir; bölgenin yalnızca yarısı yandıysa 50 girilmelidir. Bu ağırlıklar özgün olarak erişkin popülasyonu için türetilmiştir ve vücut kitle indeksi 30 ve üzerindeki obez hastalarda gövde ile ekstremiteler arasındaki gerçek yüzey alanı dağılımını yansıtmayabilir; bu hastalarda gövdenin gerçek payı %36 sabit değerinin belirgin şekilde üzerine çıkabilir.

Yorumlama

Toplam TBSA yüzdesi, yanık ciddiyetinin sınıflandırılmasında ve sıvı resüsitasyon ihtiyacının belirlenmesinde temel girdidir; Parkland formülü buna göre 4 mL x kilogram x TBSA% olarak hesaplanır. Amerikan Yanık Derneği (American Burn Association, ABA) yanık merkezine sevk ölçütlerine göre, ikinci derece (kısmi kalınlıkta) yanığı TBSA %10 üzerinde olan hastalar ile herhangi bir üçüncü derece (tam kalınlıkta) yanığı olan hastalar yanık merkezine sevk için değerlendirilmelidir; yüz, el, ayak, genital bölge, perine veya büyük eklemleri tutan yanıklar ile elektriksel, kimyasal yanıklar ve inhalasyon hasarı da TBSA yüzdesinden bağımsız olarak sevk gerektirir. Hesaplamaya yalnızca ikinci ve üçüncü derece (kısmi kalınlıkta ve tam kalınlıkta) yanıklar dahil edilmelidir; birinci derece (yalnızca eritemli, yüzeyel) yanıklar TBSA hesabına katılmaz.

Kaynaklar

• Wallace AB. The exposure treatment of burns. Lancet. 1951;1(6653):501-504. PMID: 14805109. DOI: 10.1016/s0140-6736(51)91975-7
• Hettiaratchy S, Papini R. Initial management of a major burn: II--assessment and resuscitation. BMJ. 2004;329(7457):101-103.
• American Burn Association. Guidelines for Burn Patient Referral. https://ameriburn.org/resources/burnreferral/
• Jeschke MG ve ark. Updating the Burn Center Referral Criteria: Results From the 2018 eDelphi Consensus Study. J Burn Care Res. PMC7510842.

Hesaplamaya yalnızca ikinci ve üçüncü derece (kısmi kalınlıkta ve tam kalınlıkta) yanıklar dahil edilmelidir; birinci derece (yüzeyel, yalnızca kızarıklık şeklinde) yanıklar TBSA yüzdesine katılmamalıdır. Küçük çocuklarda ve bebeklerde vücut bölge oranları erişkinden farklı olduğundan dokuzlar kuralı yerine yaşa göre ayarlanmış Lund-Browder tablosu kullanılmalıdır. Obezitesi olan hastalarda (vücut kitle indeksi 30 ve üzeri) dokuzlar kuralının standart bölge ağırlıkları gövde ve ekstremiteler arasındaki gerçek yüzey alanı dağılımını doğru yansıtmayabilir ve bu durum klinik değerlendirmede göz önünde bulundurulmalıdır. Bu araç, klinik muayenenin ve uzman değerlendirmesinin yerine geçmez; sıvı resüsitasyonu kararları TBSA tahminiyle birlikte hastanın klinik durumuna göre bireyselleştirilmelidir.