Fistül Risk Skoru (Pankreatikoduodenektomi Sonrası)

Fistül Risk Skoru (Pankreatikoduodenektomi Sonrası)

Fistül Risk Skoru, pankreatikoduodenektomi (Whipple ameliyatı) sonrasında klinik olarak anlamlı postoperatif pankreatik fistül (İngilizce clinically relevant postoperative pancreatic fistula, kısaca CR-POPF) gelişme riskini öngörür. Skor dört değişkeni birleştirir: pankreas bezi dokusu, ana pankreatik kanal çapı, intraoperatif kan kaybı ve kesin patoloji tanısı. Callery ve arkadaşları tarafından 2013 yılında tanımlanan bu araç, toplam 0-10 puanlık bir ölçek üzerinde riski dört gruba ayırır.

Ne zaman kullanılır

Skor, pankreatikoduodenektomi uygulanan hastada ameliyat sırasında veya bitiminde dört değişkenin tümü belirlendikten sonra hesaplanır. Bez dokusunun sertliği cerrah tarafından palpasyonla değerlendirilir, ana pankreatik kanal çapı ölçülür, intraoperatif kan kaybı anestezi ekibiyle birlikte kayda geçirilir ve kesin patoloji tanısı dikkate alınır. Skor bu haliyle postoperatif dönemde izlem ve drenaj kararlarını yönlendirmek için kullanılır.

Formül

Bez dokusu: Sert 0, Yumuşak 2 puan. Patoloji: Adenokarsinom/kronik pankreatit 0, diğer (ampüller/duodenal/kistik/adacık hücreli) 1 puan. Kanal çapı: ≥5 mm 0, 4 mm 1, 3 mm 2, 2 mm 3, ≤1 mm 4 puan. Kan kaybı: ≤400 mL 0, 401-700 mL 1, 701-1000 mL 2, >1000 mL 3 puan. Toplam 0-10. Risk grupları: 0 = ihmal edilebilir, 1-2 = düşük, 3-6 = orta, 7-10 = yüksek.

Yorumlama

Skor 0 puan olduğunda risk ihmal edilebilir kabul edilir ve çok merkezli dış doğrulama kohortunda risk faktörü taşımayan hiçbir hastada CR-POPF gelişmemiştir. Düşük risk grubunda (1-2 puan) CR-POPF oranı yaklaşık yüzde 6,6, orta risk grubunda (3-6 puan) yaklaşık yüzde 12,9 ve yüksek risk grubunda (7-10 puan) yaklaşık yüzde 28,6 olarak bildirilmiştir; başka bir deyişle her risk grubuna geçişte fistül oranı yaklaşık iki katına çıkar. Türetme kohortunda 9 veya 10 puan alan hastaların tümünde klinik olarak anlamlı fistül gelişmiştir. Yüksek riskli hastalarda ameliyat sırasında ve sonrasında ek fistül azaltıcı önlemler, profilaktik drenlerin daha temkinli yönetimi ve yakın izlem düşünülür. Düşük riskli hastalarda ise erken dren çıkarımı gündeme gelebilir; Enhanced Recovery After Surgery (ERAS) yaklaşımı, postoperatif birinci gün dren sıvısı amilazı belirli bir eşiğin altındaysa drenlerin 72 saatte çıkarılmasını destekler.

Kaynaklar

• Callery MP, Pratt WB, Kent TS, Chaikof EL, Vollmer CM Jr. A prospectively validated clinical risk score accurately predicts pancreatic fistula after pancreatoduodenectomy. J Am Coll Surg. 2013;216(1):1-14. PMID 23122535.
• Miller BC, Christein JD, Behrman SW, Drebin JA, Pratt WB, Callery MP, Vollmer CM Jr. A multi-institutional external validation of the fistula risk score for pancreatoduodenectomy. J Gastrointest Surg. 2014;18(1):172-179. PMID 24002771.
• Mungroop TH, van Rijssen LB, van Klaveren D, et al. Alternative Fistula Risk Score for Pancreatoduodenectomy (a-FRS): Design and International External Validation. Ann Surg. 2019;269(5):937-943. PMID 29240007.
• Bassi C, Marchegiani G, Dervenis C, et al. The 2016 update of the International Study Group (ISGPS) definition and grading of postoperative pancreatic fistula: 11 Years After. Surgery. 2017;161(3):584-591. PMID 28040257.
• Schuh F, Mihaljevic AL, Probst P, et al. A Simple Classification of Pancreatic Duct Size and Texture Predicts Postoperative Pancreatic Fistula: A Classification of the International Study Group of Pancreatic Surgery (ISGPS). Ann Surg. 2023;277(3):e597-e608. PMID 33914473.

FRS intraoperatif/postoperatif değişkenlere dayanır; preoperatif karar verme için kullanılamaz. Bazı bileşenlerin (özellikle doku ve kan kaybının) prognostik değeri sonraki çalışmalarda tartışmalıdır; alternatif FRS (a-FRS) gibi türevler de mevcuttur. Klinik muhakemenin yerini tutmaz.