Glasgow Anevrizma Skoru (GAS)

Glasgow Anevrizma Skoru (GAS)

Abdominal aort anevrizması (AAA) cerrahisinde yaş ve dört komorbiditeye dayanan basit toplamsal bir perioperatif mortalite risk skorudur. Hekim, hastanın yaşına ek olarak şok, kardiyak hastalık, serebrovasküler hastalık ve renal hastalık varlığını işaretleyerek toplam puanı hesaplar.

Ne zaman kullanılır

Elektif AAA cerrahisi planlanan hastalarda, rüptüre AAA nedeniyle acil ameliyata alınan hastalarda ve semptomatik ancak rüptüre olmamış AAA nedeniyle acil açık onarım yapılan hastalarda perioperatif risk değerlendirmesi amacıyla kullanılır.

Formül

GAS, hastanın yaşına (yıl olarak) şok varsa 17 puan, kardiyak hastalık varsa 7 puan, serebrovasküler hastalık varsa 10 puan ve renal hastalık varsa 14 puan eklenerek hesaplanır. Renal hastalık eşiği özgün çalışmada SI biriminde tanımlanmıştır: üre 20 mmol/L üzeri (yaklaşık BUN 56 mg/dL üzeri) veya kreatinin 150 µmol/L üzeri (yaklaşık 1,7 mg/dL üzeri) değerler renal hastalık kriterini karşılar. Skor, dört komorbiditenin ağırlıklı toplamı biçiminde tasarlandığından her bir komorbidite ayrı ayrı değil, birlikte değerlendirilmelidir.

Yorumlama

GAS puanı yükseldikçe perioperatif ve operatif mortalite riski artar, ancak literatürde tek bir evrensel yüksek risk eşiği yoktur ve eşik değerler kullanılan kohorta ve onarım tipine göre değişir. Rüptüre AAA sonrası acil cerrahide en iyi kesme noktası yaklaşık 78,5-79 puan olarak bildirilmiştir ve bu değerin üzerinde mortalite riski belirgin biçimde artar. Elektif açık AAA onarımında yapılan bir dış doğrulama çalışmasında ise 84 ve üzeri skor yüksek risk eşiği olarak kullanılmıştır. Semptomatik ancak rüptüre olmamış AAA nedeniyle acil açık onarım yapılan hastalarda en iyi kesme noktası 90 puan olarak bildirilmiştir ve bu grupta skorun ayırt edicilik gücü rüptüre AAA grubuna göre belirgin biçimde daha yüksektir. Sonuç olarak hekim, hangi klinik senaryoda (elektif, rüptüre veya semptomatik-rüptüre olmamış) hangi eşiğin doğrulandığını göz önünde bulundurarak yorum yapmalıdır. Endovasküler anevrizma onarımı (EVAR) sonrası uzun dönem izlemde yapılan bir kohort çalışmasında ise 77,5 puan eşiği kullanılmış ve bu eşiğin üzerindeki hastalarda beş yıllık mortalite riskinin belirgin biçimde daha yüksek olduğu (eşik altı yüzde 12,8, eşik üstü yüzde 24,8) ve GAS puanındaki her on birimlik artışın uzun dönem mortalite riskini yaklaşık 1,8 kat artırdığı bildirilmiştir; bu bulgu GAS'ın yalnızca perioperatif dönemle sınırlı kalmayıp EVAR sonrası uzun vadeli takipte de sınırlı ama anlamlı bir prognostik değer taşıyabileceğini göstermektedir.

Kaynaklar

• Samy AK, Murray G, MacBain G. Glasgow Aneurysm Score. Cardiovasc Surg. 1994;2(1):41-44. doi:10.1177/096721099400200109. PMID: 8049922.
• Korhonen SE, Kantonen I, Pettilä V, et al. Glasgow Aneurysm Score as a predictor of immediate outcome after surgery for ruptured abdominal aortic aneurysm. Br J Surg. 2004;91(11):1449-1452. doi:10.1002/bjs.4634.
• Tambyraja AL, Fraser SC, Murie JA, Chalmers RT. External validation of the Glasgow Aneurysm Score to predict outcome in elective open abdominal aortic aneurysm repair. J Vasc Surg. 2007;45(2):258-261.
• Kantonen I, Lepäntalo M, Salenius JP, et al. Glasgow Aneurysm Score in patients undergoing elective open repair of abdominal aortic aneurysm: a Finnvasc study. Eur J Vasc Endovasc Surg. 2004;27(3):282-287.
• Patterson BO, Holt PJ, Hinchliffe R, et al. Predicting risk in elective abdominal aortic aneurysm repair: a systematic review of current evidence. Eur J Vasc Endovasc Surg. 2008;36(6):637-645.
• Özen A, et al. Glasgow Aneurysm Score: a predictor of long-term mortality following endovascular repair of abdominal aortic aneurysm? BMC Cardiovasc Disord. 2021.

Renal hastalık eşikleri SI biriminde tanımlanmıştır (üre 20 mmol/L üzeri; kreatinin 150 µmol/L üzeri); hekim, yerel laboratuvarın raporladığı birimi SI birimine çevirerek değerlendirmelidir, aksi halde renal hastalık kriteri yanlış uygulanabilir. Şok tanımı (sistolik kan basıncı 80-100 mmHg altında veya hipovolemik kollaps) ve risk eşikleri birincil kaynağa ve onarım tipine göre teyit edilmelidir. GAS, rüptüre AAA popülasyonunda zayıf-orta düzeyde ayırt edicilik gösterdiğinden ve pozitif prediktif değeri düşük olduğundan, bu araç tek başına ameliyat etmeme veya palyatif bakım kararının dayanağı olarak kullanılmamalı, klinik kararın yerine geçmemelidir.