PESI (Pulmoner Emboli Şiddet İndeksi)

PESI (Pulmoner Emboli Şiddet İndeksi)

Akut pulmoner embolide 30 günlük mortalite riskini 11 klinik değişkene göre değerlendiren ve hastaları beş risk sınıfına ayıran orijinal (tam) prognostik skordur. Skor, hastanın yaşını, cinsiyetini, eşlik eden hastalıklarını ve başvuru anındaki vital bulgularını birlikte kullanır.

Ne zaman kullanılır

PESI, görüntüleme ile doğrulanmış akut pulmoner emboli tanısı olan ve başvuru anında hemodinamik açıdan stabil olan erişkin hastalarda erken risk değerlendirmesi için kullanılır. Skor, acil serviste veya hastane yatışının ilk saatlerinde, tedavi yeri (ayaktan mı yatarak mı) kararını desteklemek amacıyla hesaplanır.

Formül

Toplam puan; yaşın yıl başına 1 puan olarak doğrudan skora eklenmesiyle başlar ve buna erkek cinsiyet için 10 puan, kanser öyküsü için 30 puan, kalp yetmezliği öyküsü için 10 puan, kronik akciğer hastalığı öyküsü için 10 puan, nabzın 110/dakikanın üzerinde olması için 20 puan, sistolik kan basıncının 100 mmHg altında olması için 30 puan, solunum hızının 30/dakikanın üzerinde olması için 20 puan, vücut sıcaklığının 36 santigrat derecenin altında olması için 20 puan, mental durum değişikliği için 60 puan ve arteriyel oksijen satürasyonunun %90 altında olması için 20 puan eklenerek toplam hesaplanır. Elde edilen toplam puana göre hasta beş risk sınıfından birine yerleştirilir: Sınıf I 65 puan ve altı, Sınıf II 66 ile 85 puan arası, Sınıf III 86 ile 105 puan arası, Sınıf IV 106 ile 125 puan arası, Sınıf V ise 125 puanın üzerindedir. Bu puanlama, hastanın başvuru anındaki tek seferlik klinik durumunu yansıtır; skor zamanla değişebileceğinden tedavi süresince tekrarlanan ölçümler farklı sonuç verebilir.

Yorumlama

Sınıf I (65 puan ve altı) ve Sınıf II (66-85 puan) düşük riskli kabul edilir; bu hastalarda, eşlik eden klinik faktörler de uygunsa, ayaktan tedavi veya erken taburculuk seçeneği değerlendirilebilir. Sınıf III, IV ve V ise artan 30 günlük mortalite riskini gösterir ve hasta puanı yükseldikçe yakın izlem ve yatarak tedavi ihtiyacı artar. Skorun kendisi tedaviyi belirlemez; düşük riskli sınıfta bile hastanın sosyal desteği, kanama riski, sağ ventrikül fonksiyonu ve kardiyak biyobelirteç sonuçları birlikte değerlendirilmelidir.

Kaynaklar

• Aujesky D, Obrosky DS, Stone RA, et al. Derivation and validation of a prognostic model for pulmonary embolism. Am J Respir Crit Care Med. 2005;172(8):1041-1046. PMID: 16020800.
• Jimenez D, Aujesky D, Moores L, et al. Simplification of the pulmonary embolism severity index for prognostication in patients with acute symptomatic pulmonary embolism. Arch Intern Med. 2010;170(15):1383-1389.
• Konstantinides SV, Meyer G, Becattini C, et al. 2019 ESC Guidelines for the diagnosis and management of acute pulmonary embolism developed in collaboration with the European Respiratory Society (ERS). Eur Heart J. 2020;41(4):543-603. PMID: 31504429.
• 2026 AHA/ACC/ACCP/ACEP/CHEST/SCAI/SHM/SIR/SVM/SVN Guideline for the Evaluation and Management of Acute Pulmonary Embolism in Adults: A Report of the American College of Cardiology/American Heart Association Joint Committee on Clinical Practice Guidelines. Circulation. 2026. PMID: 41712677.

PESI yalnız risk tabakalama içindir; PE tanısı koymaz. Düşük PESI sınıfı (I-II) tek başına ayaktan tedavi kararını belirlemez; eşlik eden klinik durum, sağ ventrikül disfonksiyonu, troponin, sosyal/lojistik faktörler ve kanama riski birlikte değerlendirilmelidir. Hemodinamik instabilite varsa hasta doğrudan yüksek risklidir. Bu araç klinik kararın yerine geçmez.