CHIP Kuralı (Kafa Travmalı Hastalarda BT Kararı)
Klinik hesaplayıcılar
Bu araçlar klinik kararın yerine geçmez. Sonuçlar hekim değerlendirmesi, güncel kılavuzlar ve hastanın klinik bağlamı ile birlikte yorumlanmalıdır.
CHIP Kuralı (Kafa Travmalı Hastalarda BT Kararı)
CHIP kuralı, erişkin hafif kafa travmasında intrakraniyal travmatik bulgu riskini 10 major ve 8 minor kriterle değerlendiren, gereksiz bilgisayarlı tomografi (BT) çekimini azaltmayı amaçlayan Hollanda kökenli bir klinik karar kuralıdır. Smits ve arkadaşları kuralı 2007 yılında dört Hollanda üniversite hastanesinde toplanan 3181 hastalık prospektif kohorttan türetmiştir. Kural, Kanada BT Kafa Kuralı ve New Orleans Kriterleri'nden bağımsız olarak geliştirilmiştir.
Ne zaman kullanılır
Kural, orijinal çalışmanın dahil etme ölçütlerini karşılayan hastalarda kullanılır: 16 yaş ve üzerinde olan, künt kafa travmasından sonraki 24 saat içinde başvuran ve Glasgow Koma Skalası (GKS) puanı 13-14 olan ya da GKS 15 olup en az bir risk faktörü taşıyan hastalar. Değerlendirme, hastanın acil serviste ilk kez görüldüğü anda ve GKS ölçümü yapıldıktan sonra yapılır. Bir saat sonraki GKS düşüşü kriterleri, hastanın acil serviste izlendiği ve GKS'nin yeniden ölçüldüğü durumda uygulanabilir.
Formül
10 major kriterden en az 1'i VEYA 8 minor kriterden en az 2'si mevcutsa BT önerilir. Major kriterler: yaya/bisikletli-araç çarpışması, araçtan fırlama, kusma, travma sonrası amnezi > 4 saat, kafatası kırığı bulguları, GCS < 15, 1 saatte GCS düşüşü > 2 puan, antikoagülan kullanımı, travma sonrası nöbet, yaş > 60. Minor kriterler: herhangi bir yükseklikten düşme, kalıcı anterograd amnezi, amnezi 2-4 saat, kafatası kontüzyonu, nörolojik defisit, bilinç kaybı, 1 saatte GCS düşüşü 1 puan, yaş 40-60.
Yorumlama
En az 1 major kriter veya en az 2 minor kriter varlığında kraniyal BT önerilir. Türetme çalışmasında kural, intrakraniyal travmatik BT bulgusunu %94-96 duyarlılık ve %25-32 özgüllükle, nöroşirürjikal girişim gereksinimini ise %100 duyarlılık ve %23-30 özgüllükle saptamıştır; kohortta intrakraniyal travmatik bulgu sıklığı %7.6 ve nöroşirürjikal girişim sıklığı %0.5 idi. Bağımsız Hollanda dış doğrulamasında başarım bir miktar düşmüştür: herhangi bir intrakraniyal travmatik bulgu için duyarlılık %94.1 ve özgüllük %21.6, potansiyel nöroşirürjikal lezyon için duyarlılık %97.3 ve özgüllük %20.5 bulunmuştur. Hiçbir kriter karşılanmıyorsa kurala göre rutin BT gerekmez ve klinik gözlem ile yeniden değerlendirme düşünülebilir; ancak kural negatif olduğunda dahi risk sıfır değildir, çünkü dış doğrulamada duyarlılık %100'e ulaşmamıştır. Kuralın pratikteki en önemli sonucu düşük özgüllüğüdür: dış doğrulamada CHIP hastaların %79.8'ine BT önermiştir, dolayısıyla kuralın sağladığı tarama azalması yalnızca yaklaşık %21'dir. Klinik kötüleşme, ilerleyici baş ağrısı veya yeni nörolojik bulgu ortaya çıkarsa, kuralın ilk değerlendirmedeki sonucundan bağımsız olarak BT çekilmelidir.
Kaynaklar
- Smits M, Dippel DW, Steyerberg EW, et al. Predicting intracranial traumatic findings on computed tomography in patients with minor head injury: the CHIP prediction rule. Ann Intern Med. 2007;146(6):397-405. PMID: 17371884. DOI: 10.7326/0003-4819-146-6-200703200-00003.
- Foks KA, van den Brand CL, Lingsma HF, et al. External validation of computed tomography decision rules for minor head injury: prospective, multicentre cohort study in the Netherlands. BMJ. 2018;362:k3527. PMID: 30143521. DOI: 10.1136/bmj.k3527.
- Nederlandse Vereniging voor Neurologie. Richtlijn Licht traumatisch hoofd/hersenletsel (LTH) — Indicaties CT-scan hersenen volwassenen. Richtlijnendatabase, 14 Mart 2025 (CHIP temelli ölçütler terk edilmiş, Kanada BT Kafa Kuralı benimsenmiştir). https://richtlijnendatabase.nl/richtlijn/licht_traumatisch_hoofd_hersenletsel_lth/indicaties_ct-scan_hersenen_volwassenen.html
CHIP kuralı, Kanada BT Kafa Kuralı ve New Orleans Kriterleri'nden farklı, ayrı bir Hollanda kökenli karar kuralıdır ve yalnızca 16 yaş ve üzeri, GKS 13-15 olan, travmadan sonraki 24 saat içinde başvuran hastalarda kullanılmalıdır. En kritik güvenlik noktası şudur: kuralın geliştirildiği ülkenin ulusal kılavuzu (Hollanda, Nederlandse Vereniging voor Neurologie) 2025 güncellemesinde CHIP'i terk etmiş ve Kanada BT Kafa Kuralı'nı benimsemiştir; dolayısıyla CHIP güncel bir ulusal kılavuz önerisi değildir ve yerel protokolün hangi kuralı esas aldığı doğrulanmalıdır. Ayrıca bağımsız dış doğrulamada kuralın nöroşirürjikal lezyon duyarlılığı %100 değil %97.3 bulunmuştur; kural negatif olsa bile risk sıfırlanmaz. Kuralın özgüllüğü çok düşüktür ve hastaların yaklaşık %80'ine BT önerir, bu nedenle radyasyon maruziyetini azaltma beklentisi sınırlı tutulmalıdır. Kural klinik muhakemenin yerine geçmez; antikoagülan kullanan, yaşlı veya klinik olarak kötüleşen hastalarda görüntüleme eşiği düşürülmelidir.
Sık sorulan sorular
CHIP Kuralı (Kafa Travmalı Hastalarda BT Kararı) nedir?
CHIP kuralı, erişkin hafif kafa travmasında intrakraniyal travmatik bulgu riskini 10 major ve 8 minor kriterle değerlendiren, gereksiz bilgisayarlı tomografi (BT) çekimini azaltmayı amaçlayan Hollanda kökenli bir klinik karar kuralıdır. Smits ve arkadaşları kuralı 2007 yılında dört Hollanda üniversite hastanesinde toplanan 3181 hastalık prospektif kohorttan türetmiştir. Kural, Kanada BT Kafa Kuralı ve New Orleans Kriterleri'nden bağımsız olarak geliştirilmiştir.
CHIP Kuralı (Kafa Travmalı Hastalarda BT Kararı) ne zaman kullanılır?
Kural, orijinal çalışmanın dahil etme ölçütlerini karşılayan hastalarda kullanılır: 16 yaş ve üzerinde olan, künt kafa travmasından sonraki 24 saat içinde başvuran ve Glasgow Koma Skalası (GKS) puanı 13-14 olan ya da GKS 15 olup en az bir risk faktörü taşıyan hastalar. Değerlendirme, hastanın acil serviste ilk kez görüldüğü anda ve GKS ölçümü yapıldıktan sonra yapılır. Bir saat sonraki GKS düşüşü kriterleri, hastanın acil serviste izlendiği ve GKS'nin yeniden ölçüldüğü durumda uygulanabilir.
CHIP Kuralı (Kafa Travmalı Hastalarda BT Kararı) nasıl hesaplanır?
10 major kriterden en az 1'i VEYA 8 minor kriterden en az 2'si mevcutsa BT önerilir. Major kriterler: yaya/bisikletli-araç çarpışması, araçtan fırlama, kusma, travma sonrası amnezi > 4 saat, kafatası kırığı bulguları, GCS < 15, 1 saatte GCS düşüşü > 2 puan, antikoagülan kullanımı, travma sonrası nöbet, yaş > 60. Minor kriterler: herhangi bir yükseklikten düşme, kalıcı anterograd amnezi, amnezi 2-4 saat, kafatası kontüzyonu, nörolojik defisit, bilinç kaybı, 1 saatte GCS düşüşü 1 puan, yaş 40-60.
CHIP Kuralı (Kafa Travmalı Hastalarda BT Kararı) sonucu nasıl yorumlanır?
En az 1 major kriter veya en az 2 minor kriter varlığında kraniyal BT önerilir. Türetme çalışmasında kural, intrakraniyal travmatik BT bulgusunu %94-96 duyarlılık ve %25-32 özgüllükle, nöroşirürjikal girişim gereksinimini ise %100 duyarlılık ve %23-30 özgüllükle saptamıştır; kohortta intrakraniyal travmatik bulgu sıklığı %7.6 ve nöroşirürjikal girişim sıklığı %0.5 idi. Bağımsız Hollanda dış doğrulamasında başarım bir miktar düşmüştür: herhangi bir intrakraniyal travmatik bulgu için duyarlılık %94.1 ve özgüllük %21.6, potansiyel nöroşirürjikal lezyon için duyarlılık %97.3 ve özgüllük %20.5 bulunmuştur. Hiçbir kriter karşılanmıyorsa kurala göre rutin BT gerekmez ve klinik gözlem ile yeniden değerlendirme düşünülebilir; ancak kural negatif olduğunda dahi risk sıfır değildir, çünkü dış doğrulamada duyarlılık %100'e ulaşmamıştır. Kuralın pratikteki en önemli sonucu düşük özgüllüğüdür: dış doğrulamada CHIP hastaların %79.8'ine BT önermiştir, dolayısıyla kuralın sağladığı tarama azalması yalnızca yaklaşık %21'dir. Klinik kötüleşme, ilerleyici baş ağrısı veya yeni nörolojik bulgu ortaya çıkarsa, kuralın ilk değerlendirmedeki sonucundan bağımsız olarak BT çekilmelidir.