Balthazar BT Şiddet İndeksi (CTSI)

Balthazar BT Şiddet İndeksi (CTSI)

Balthazar BT şiddet indeksi, kontrastlı bilgisayarlı tomografi (BT) bulgularına dayanarak akut pankreatit şiddetini değerlendiren bir puanlama sistemidir ve toplam puan 0 ile 10 arasında değişir. Puan, Balthazar inflamasyon derecesinden (0-4 arası) ve pankreatik nekroz puanından (0-6 arası) oluşur.

Ne zaman kullanılır

Akut pankreatit tanısı konmuş bir hastada, hastalığın başlangıcından 72-96 saat sonra çekilen kontrastlı dinamik BT görüntüleri değerlendirilirken bu indeks hesaplanır. Bu zamanlama önemlidir çünkü pankreatik nekroz erken dönemde henüz tam olarak gelişmemiş olabilir ve BT bu nedenle nekrozun boyutunu olduğundan düşük gösterebilir. 2024 Amerikan Gastroenteroloji Koleji (American College of Gastroenterology, ACG) kılavuzu, tanının belirsiz olduğu veya hastanın ilk 48-72 saatlik damar içi sıvı tedavisine rağmen klinik olarak düzelmediği durumlar dışında, yalnızca şiddet belirlemek amacıyla erken dönemde rutin BT çekilmesini önermemektedir; bu nedenle Balthazar BT şiddet indeksi birinci basamak şiddet tabakalama aracı olarak değil, BT zaten endike olduğunda ek bir prognostik bilgi kaynağı olarak kullanılmalıdır.

Formül

Balthazar BT şiddet indeksi, iki ayrı bileşenin toplanmasıyla hesaplanır. İlk bileşen Balthazar inflamasyon derecesidir ve BT’de görülen pankreas ve peripankreatik değişikliklerin derecesine göre A’dan (normal pankreas, 0 puan) E’ye (iki veya daha fazla sıvı koleksiyonu veya retroperitoneal gaz, 4 puan) kadar puanlanır. İkinci bileşen nekroz puanıdır ve pankreas dokusunun kontrast tutmayan (nekrotik) kısmının yüzdesine göre belirlenir: nekroz yoksa 0 puan, nekroz %30 veya altındaysa 2 puan, nekroz %30-50 arasındaysa 4 puan, nekroz %50’den fazlaysa 6 puan verilir. Bu iki bileşenin toplamı 0 ile 10 arasında bir puan üretir ve 0-3 arası hafif, 4-6 arası orta, 7-10 arası ağır hastalık olarak sınıflandırılır. Nekroz yüzdesinin doğru değerlendirilebilmesi için görüntülemenin kontrastlı ve dinamik (arteriyel veya portal venöz fazlı) BT protokolüyle yapılmış olması gerekir; kontrastsız BT’de nekroz alt puanı belirlenemez.

Yorumlama

Yüksek Balthazar BT şiddet indeksi puanı, artmış morbidite ve mortalite riskiyle ilişkilidir. Puan 0-3 arasındaysa hastalık hafif kategoride kabul edilir ve genellikle komplikasyon riski düşüktür. Puan 4-6 arasındaysa hastalık orta şiddette kabul edilir ve lokal komplikasyon riski artmıştır. Puan 7-10 arasındaysa hastalık ağır kategoridedir ve bu grupta morbidite ve mortalite belirgin şekilde yükselir. Orijinal türetme çalışmasında nekroz varlığı, komplikasyon oranı ve mortalite ile en güçlü ilişkiyi gösteren tek bulgu olmuştur; nekrozu olmayan hastalarda mortalite neredeyse hiç görülmezken, nekrozu geniş olan hastalarda mortalite belirgin şekilde artmıştır. Daha sonraki bir meta-analiz, CTSI’nin mortaliteyi öngörmedeki toplu ayırt edici gücünün (eğri altında kalan alan, AUC) 0,79 olduğunu göstermiştir; bu değer BISAP (Bedside Index for Severity in Acute Pancreatitis, Yatak Başı Akut Pankreatit Şiddet İndeksi) skorunun (AUC 0,87) ve APACHE II (Acute Physiology and Chronic Health Evaluation II) skorunun (AUC 0,91) altında, ancak klinik olarak anlamlı bir düzeydedir. Bu nedenle Balthazar BT şiddet indeksi tek başına en güçlü prognostik araç değildir ve sonuç mutlaka klinik tabloyla, organ yetmezliği durumuyla ve laboratuvar bulgularıyla birlikte yorumlanmalıdır.

Kaynaklar

• Balthazar EJ, Robinson DL, Megibow AJ, Ranson JH. Acute pancreatitis: value of CT in establishing prognosis. Radiology. 1990;174(2):331-336. PMID: 2296641.
• Mortele KJ, Wiesner W, Intriere L, et al. A modified CT severity index for evaluating acute pancreatitis: improved correlation with patient outcome. AJR Am J Roentgenol. 2004;183(5):1261-1265.
• Yin Y, Zhang L, Kang T, ve ark. Computed Tomography Severity Index vs. Other Indices in the Prediction of Severity and Mortality in Acute Pancreatitis: A Predictive Accuracy Meta-analysis. Front Physiol. 2019;10:1002.
• American College of Gastroenterology. Crockett SD, ve ark. American College of Gastroenterology Guidelines: Management of Acute Pancreatitis. Am J Gastroenterol. 2024. PMID: 38857482.

Nekroz puanı yalnızca kontrastlı (dinamik) BT ile güvenilir değerlendirilir; kontrastsız tetkikte nekroz alt puanı belirlenemez ve kontrast madde verilemeyen hastada bu indeks eksik kalır. Hastalığın çok erken döneminde, yani semptom başlangıcından sonraki ilk 72-96 saat içinde çekilen BT’de nekroz yaygınlığı olduğundan düşük tahmin edilebilir; bu nedenle erken çekilen bir BT’ye dayanarak hastanın yanlışlıkla hafif kategoriye alınması mümkündür. Balthazar derecesinin ve nekroz yüzdesinin belirlenmesi deneyimli bir radyolog değerlendirmesi gerektirir ve gözlemciler arası uyum mükemmel değildir. Bu araç, organ yetmezliği gibi klinik parametreleri içermediği için tek başına şiddet belirleme aracı olarak kullanılmamalı ve klinik değerlendirmenin yerine geçmemelidir.