AST/ALT Oranı (De Ritis)

AST/ALT Oranı (De Ritis)

Bu hesaplayıcı serum AST (SGOT, aspartat aminotransferaz) değerini serum ALT (SGPT, alanin aminotransferaz) değerine bölerek De Ritis oranını hesaplar. Oran, karaciğer hasarının olası nedenini ve şiddetini bağlamsal olarak değerlendirmeye yardımcı olan basit ve ucuz bir laboratuvar bulgusudur.

Ne zaman kullanılır

Rutin karaciğer fonksiyon testlerinde AST ve ALT yüksekliği saptanan hastalarda, etiyolojiyi daraltmak amacıyla kullanılır. Alkol kullanım öyküsü olan hastalarda alkolik karaciğer hastalığı olasılığını değerlendirmek için kullanılabilir. Bilinen kronik karaciğer hastalığı (özellikle nonalkolik yağlı karaciğer hastalığı, güncel adıyla metabolik disfonksiyonla ilişkili steatotik karaciğer hastalığı) olan hastalarda ileri fibroz veya siroz gelişimi açısından izlemde yardımcı bir bulgu olarak değerlendirilebilir. Yenidoğanlarda ilk günlerde oranın fizyolojik olarak yüksek seyredip beşinci güne kadar düştüğü bilinmelidir; bu popülasyonda erişkin eşikleri uygulanmamalıdır.

Formül

De Ritis oranı, serum AST değerinin (U/L cinsinden) serum ALT değerine (U/L cinsinden) bölünmesiyle hesaplanır ve birimsiz bir sayı olarak ifade edilir. ALT değeri sıfır olduğunda bölme işlemi tanımsız hale geldiği için hesaplayıcı bu durumda sonuç üretmez. Oranın anlamlı olabilmesi için AST ve ALT değerlerinin aynı kan örneğinden ve aynı birimde çalışılmış olması gerekir. Yorum eşikleri sabit bir tanı kriteri değil, bağlamsal bir ipucu olarak ele alınmalıdır: oranın 1'in altında olması sıklıkla viral hepatit veya erken evre yağlı karaciğer hastalığı ile uyumludur, oranın 1 ile 2 arasında olması ileri fibroz veya siroz olasılığının arttığını düşündürür, oranın 2'nin üzerinde olması ise özellikle GGT yüksekliği eşlik ettiğinde alkolik karaciğer hastalığını akla getirir. Referans aralıkları laboratuvar ve popülasyona göre değişir; sağlıklı erişkinlerde 1'in altından adolesan popülasyonlarda 1,7'ye kadar uzanan değerler bildirilmiştir ve yenidoğanlarda oran fizyolojik olarak 3'ün üzerinde başlayıp yaşamın ilk günlerinde düşer.

Yorumlama

Oranın 1'in altında olması sıklıkla viral hepatit veya erken evre yağlı karaciğer hastalığı ile uyumludur, çünkü bu tablolarda hepatosit sitozolünden salınan ALT, mitokondriyal kaynaklı AST'den daha belirgin yükselir. Oranın 1 ile 2 arasında olması hastalığın fibroz veya siroza doğru ilerlediğini düşündürür; hastalık ilerledikçe hepatosit mitokondrisi hasar gördüğü için AST payı artar ve oran yükselir. Oranın 2'nin üzerinde olması, özellikle eşlik eden GGT yüksekliğiyle birlikte değerlendirildiğinde, alkolik karaciğer hastalığı için klasik bir örüntü kabul edilir; bir çalışmada alkolik karaciğer hastalığı olan hastalarda ortalama oran 2,30 iken kontrol grubunda 1,10 bulunmuş, oran 2'nin üzerinde olduğunda alkolik karaciğer hastalığı için yaklaşık yüzde 70 duyarlılık bildirilmiştir; bu da hastaların önemli bir kısmında oranın 2'nin altında kalabileceği ve tanıyı dışlayamayacağı anlamına gelir. Nonalkolik yağlı karaciğer hastalığında yayınlanmış meta-analizler, oranın ileri fibrozu öngörmede sınırlı bir ayırt edicilik taşıdığını göstermiştir; özet AUROC (eğri altında kalan alan) değerleri çalışmalar arasında 0,67 ile 0,76 arasında değişmekte olup tek başına tarama testi olarak kullanılmasını desteklemez. Bu nedenle sonuç her zaman GGT, trombosit sayısı, albümin, yaş, beden kitle indeksi gibi diğer değişkenlerle birlikte veya NAFLD Fibrozis Skoru gibi çok değişkenli bileşik skorlar içinde değerlendirilmelidir.

Kaynaklar

• De Ritis F, Coltorti M, Giusti G. An enzymic test for the diagnosis of viral hepatitis; the transaminase serum activities. Clin Chim Acta. 1957;2(1):70-74. doi:10.1016/0009-8981(57)90027-x.
• Botros M, Sikaris KA. The de ritis ratio: the test of time. Clin Biochem Rev. 2013;34(3):117-130. PMID: 24353357.
• Nyblom H, Berggren U, Balldin J, Olsson R. High AST/ALT ratio may indicate advanced alcoholic liver disease rather than heavy drinking. Alcohol Alcohol. 2004;39(4):336-339. PMID: 15208167.
• Botros M, Sikaris KA, Blanshard M, et al. The de Ritis ratio: an update. Clin Biochem Rev. 2013 (ilişkili doğrulama verileri ve ALD eşik performansı için).
• Kalas MA, Chavez L, Leon M, Taweesedt PT, Surani S. Abnormal liver enzymes: A review for clinicians. World J Hepatol. 2021;13(11):1688-1698. (AST/ALT ile ilişkili klinik yorum çerçevesi).

De Ritis oranı tek başına tanı koydurucu değildir; eşik değerleri (1'in altı, 1 ile 2 arası, 2'nin üstü) mutlak sınır değil bağlamsal bir ipucu olarak yorumlanmalıdır. AST yalnızca karaciğerde değil kas, kalp ve eritrositlerde de bol miktarda bulunur; bu nedenle rabdomiyoliz, akut miyokart hasarı ve hemoliz AST düzeyini karaciğer dışı kaynaklardan yükselterek oranı yapay biçimde artırabilir ve alkolik karaciğer hastalığı yanılgısına yol açabilir. Makro-AST varlığında AST dolaşımda immünoglobulinlere bağlı kalarak kalıcı biçimde yüksek ölçülebilir ve oran gerçek karaciğer hasarı olmaksızın yükselmiş görünebilir. AST ve ALT değerleri mutlaka aynı birimde ve aynı kan örneğinden girilmelidir. Sonuç GGT düzeyi, alkol kullanım öyküsü ve diğer laboratuvar bulgularıyla birlikte yorumlanmalı ve tek başına klinik kararın yerine geçmemelidir.