ASCOD Fenotipik Sınıflaması (İskemik İnme)
Klinik hesaplayıcılar
Bu araçlar klinik kararın yerine geçmez. Sonuçlar hekim değerlendirmesi, güncel kılavuzlar ve hastanın klinik bağlamı ile birlikte yorumlanmalıdır.
ASCOD Fenotipik Sınıflaması (İskemik İnme)
ASCOD, iskemik inmede beş etyolojik kategoriyi her biri için ayrı bir nedensellik derecesiyle (0, 1, 2, 3, 9) fenotipleyen bir sınıflama sistemidir. Beş kategori şunlardır: A harfi aterosklerozu, S harfi küçük damar hastalığını (small vessel disease), C harfi kardiyak patolojiyi, O harfi diğer belirlenmiş nedenleri ve D harfi arter diseksiyonunu temsil eder. Sistem, 2009 tarihli ASCO sınıflamasına diseksiyon kategorisi eklenerek 2013 yılında güncellenmiş biçimidir. ASCOD, TOAST sınıflamasının aksine hastaya tek bir baskın etyoloji atamaz; bir hastada aynı anda birden fazla patoloji bulunabileceğini ve her birinin inmeye katkısının farklı olasılıkta olabileceğini kabul ederek bu örtüşmeyi derecelendirir.
Ne zaman kullanılır
ASCOD sınıflaması, iskemik inme veya geçici iskemik atak sonrası etyolojik değerlendirmesi (damar görüntülemesi, kardiyak inceleme, laboratuvar taraması) tamamlanmış veya büyük ölçüde tamamlanmış hastalarda kullanılır. Bu sınıflama, özellikle birden fazla olası etyolojik faktörün bir arada bulunduğu ve TOAST gibi tek nedenli sistemlerin yetersiz kaldığı hastalarda ek açıklayıcı değer sağlar.
Formül
Her kategori (A, S, C, O, D) bağımsız olarak 0/1/2/3/9 ile derecelendirilir; bir toplam puan hesaplanmaz. Sonuç "A{a}-S{s}-C{c}-O{o}-D{d}" formatında bir fenotip dizisi olarak ifade edilir (örn. A1-S3-C0-O0-D9). En az bir kategoride derece 1 (kesin nedensel) olması, o patolojinin inme için olası neden olduğunu gösterir.
Yorumlama
Her harf için ayrı ayrı verilen derece, o patolojinin inme etyolojisiyle ilişkisini gösterir: derece 1 kesin nedensel (potansiyel olarak inmeye neden olan), derece 2 nedenselliği belirsiz, derece 3 mevcut ama muhtemelen nedensel değil, derece 0 patoloji yok, derece 9 ise inceleme yetersiz demektir. Kategori içindeki alt dereceler patolojinin ağırlığını da yansıtır; örneğin ateroskleroz için ilgili damar bölgesinde yüzde 50'nin üzerinde darlık daha güçlü bir nedensellik derecesine, yüzde 30-50 arası darlık ise ara bir dereceye karşılık gelir. Birden fazla kategoride derece 1 veya 2 bulunması, örtüşen ve çoklu olası etyolojiyi yansıtır; bu durumda sekonder korunma stratejisi tek bir nedene indirgenmeden, saptanan tüm olası etyolojiler dikkate alınarak planlanmalıdır. Örneğin hem atriyal fibrilasyon (C1) hem de yüksek dereceli karotis darlığı (A1) bulunan bir hastada hem antikoagülasyon hem de karotis girişimi değerlendirmesi gündeme gelebilir.
Kaynaklar
- Amarenco P, Bogousslavsky J, Caplan LR, Donnan GA, Wolf ME, Hennerici MG. The ASCOD phenotyping of ischemic stroke (Updated ASCO Phenotyping). Cerebrovasc Dis. 2013;36(1):1-5.
ASCOD, TOAST'ın aksine tek bir "en olası" etyoloji atamaz; her kategori bağımsız değerlendirilir ve birden fazla kategori aynı anda pozitif derecelendirilebilir. Derecelendirme, yapılan incelemenin kapsamına bağlıdır; eksik inceleme durumunda 9 kullanılmalı, düşük dereceler (0 veya 3) hatalı biçimde "dışlandı" olarak yorumlanmamalıdır. Klinik muhakemenin ve sekonder korunma kılavuzlarının yerine geçmez.
Sık sorulan sorular
ASCOD Fenotipik Sınıflaması (İskemik İnme) nedir?
ASCOD, iskemik inmede beş etyolojik kategoriyi her biri için ayrı bir nedensellik derecesiyle (0, 1, 2, 3, 9) fenotipleyen bir sınıflama sistemidir. Beş kategori şunlardır: A harfi aterosklerozu, S harfi küçük damar hastalığını (small vessel disease), C harfi kardiyak patolojiyi, O harfi diğer belirlenmiş nedenleri ve D harfi arter diseksiyonunu temsil eder. Sistem, 2009 tarihli ASCO sınıflamasına diseksiyon kategorisi eklenerek 2013 yılında güncellenmiş biçimidir. ASCOD, TOAST sınıflamasının aksine hastaya tek bir baskın etyoloji atamaz; bir hastada aynı anda birden fazla patoloji bulunabileceğini ve her birinin inmeye katkısının farklı olasılıkta olabileceğini kabul ederek bu örtüşmeyi derecelendirir.
ASCOD Fenotipik Sınıflaması (İskemik İnme) ne zaman kullanılır?
ASCOD sınıflaması, iskemik inme veya geçici iskemik atak sonrası etyolojik değerlendirmesi (damar görüntülemesi, kardiyak inceleme, laboratuvar taraması) tamamlanmış veya büyük ölçüde tamamlanmış hastalarda kullanılır. Bu sınıflama, özellikle birden fazla olası etyolojik faktörün bir arada bulunduğu ve TOAST gibi tek nedenli sistemlerin yetersiz kaldığı hastalarda ek açıklayıcı değer sağlar.
ASCOD Fenotipik Sınıflaması (İskemik İnme) nasıl hesaplanır?
Her kategori (A, S, C, O, D) bağımsız olarak 0/1/2/3/9 ile derecelendirilir; bir toplam puan hesaplanmaz. Sonuç "A{a}-S{s}-C{c}-O{o}-D{d}" formatında bir fenotip dizisi olarak ifade edilir (örn. A1-S3-C0-O0-D9). En az bir kategoride derece 1 (kesin nedensel) olması, o patolojinin inme için olası neden olduğunu gösterir.
ASCOD Fenotipik Sınıflaması (İskemik İnme) sonucu nasıl yorumlanır?
Her harf için ayrı ayrı verilen derece, o patolojinin inme etyolojisiyle ilişkisini gösterir: derece 1 kesin nedensel (potansiyel olarak inmeye neden olan), derece 2 nedenselliği belirsiz, derece 3 mevcut ama muhtemelen nedensel değil, derece 0 patoloji yok, derece 9 ise inceleme yetersiz demektir. Kategori içindeki alt dereceler patolojinin ağırlığını da yansıtır; örneğin ateroskleroz için ilgili damar bölgesinde yüzde 50'nin üzerinde darlık daha güçlü bir nedensellik derecesine, yüzde 30-50 arası darlık ise ara bir dereceye karşılık gelir. Birden fazla kategoride derece 1 veya 2 bulunması, örtüşen ve çoklu olası etyolojiyi yansıtır; bu durumda sekonder korunma stratejisi tek bir nedene indirgenmeden, saptanan tüm olası etyolojiler dikkate alınarak planlanmalıdır. Örneğin hem atriyal fibrilasyon (C1) hem de yüksek dereceli karotis darlığı (A1) bulunan bir hastada hem antikoagülasyon hem de karotis girişimi değerlendirmesi gündeme gelebilir.