Expanded Disability Status Scale (EDSS)

Expanded Disability Status Scale (EDSS)

Multipl skleroza bağlı özürlülüğü sekiz fonksiyonel sistem skoru ve ambulasyon durumundan kurallı olarak 0 ile 10 arasında (0,5 puanlık adımlarla) belirleyen algoritmik bir ölçektir. EDSS, alt skorların basit toplamı değildir; sonuç, Kurtzke tarafından tanımlanan kombinasyon kurallarına göre atanır.

When to use

EDSS, MS tanısı almış hastalarda özürlülük düzeyinin başlangıç değerlendirmesinde ve tedavi altında zaman içindeki seyrinin izlenmesinde kullanılır. Klinik araştırmalarda hastalık progresyonunun ölçülmesinde en sık kullanılan sonlanım noktalarından biridir ve altı ay boyunca doğrulanmış EDSS artışı, çoğu MS ilaç çalışmasında "doğrulanmış özürlülük progresyonu" tanımının temelini oluşturur; bu genel yaklaşımda düşük başlangıç EDSS değerine sahip hastalarda en az 1,0 puanlık, daha yüksek başlangıç EDSS değerine sahip hastalarda ise en az 0,5 puanlık bir artışın belirli bir süre sonraki kontrol muayenesinde de sürmesi aranır; ancak başlangıç eşiğinin tam değeri (5,0/5,5 veya 5,5/6,0 sınırı) ve doğrulama aralığı (12, 24 veya 48 hafta) çalışmadan çalışmaya değişebildiğinden, bu tanımın kesin sayısal sınırları ilgili klinik araştırma protokolünden doğrulanmalıdır.

Formula

EDSS, sekiz fonksiyonel sistem (FS) skorunun basit toplamı değildir; Kurtzke'nin 1983 tarihli özgün makalesinde tanımlanan kombinasyon kurallarına göre kurallı olarak atanır. Fonksiyonel sistemler piramidal (0-6), serebellar (0-5), beyin sapı (0-5), duyusal (0-6), bağırsak-mesane (0-6), görsel (0-6), serebral/mental (0-5) ve diğer (0 veya 1) olarak derecelendirilir; ambulasyon durumu ise yürüme mesafesi ve destek gereksinimi üzerinden ayrıca değerlendirilir. Nihai EDSS değeri, FS temelli adım ile ambulasyon temelli adımdan büyük olanı seçilerek belirlenir. EDSS 4,0 ve altındaki değerler esas olarak FS kombinasyonuyla, 4,0 ile 9,5 arasındaki değerler ise esas olarak ambulasyon durumuyla belirlenir; bu asimetri, ölçeğin üst ekstremite ve bilişsel işlev bozukluklarını yeterince yansıtmamasının nedenidir.

Interpretation

EDSS 0 puan, hastanın nörolojik muayenesinin tamamen normal olduğunu gösterir. EDSS 1,0 ile 3,5 arasındaki değerler, hastanın hâlâ tam ambulatuar olduğu ancak minimal ile orta düzeyde fonksiyonel sistem bulgularının bulunduğu dönemi tanımlar. EDSS 4,0 ile 5,5 arasındaki değerler, hastanın yardımsız yürüyebildiği ama yürüme mesafesinin ve günlük etkinlik kapasitesinin giderek kısıtlandığı dönemi gösterir; EDSS 6,0 hastanın ara ara veya sürekli tek taraflı bir destek (baston veya koltuk değneği) ile yaklaşık yüz metre yürüyebildiğini, EDSS 6,5 ise iki taraflı destek gerektiğini gösterir. EDSS 7,0 ile 7,5 arasındaki değerler hastanın esas olarak tekerlekli sandalyeye bağımlı olduğunu, EDSS 8,0 ile 9,5 arasındaki değerler ise hastanın günün büyük bölümünde yatağa bağımlı hale geldiğini gösterir. EDSS 10 puan MS'e bağlı ölümü ifade eder. Klinik araştırmalarda kullanılan doğrulanmış özürlülük progresyonu tanımı genel olarak düşük başlangıç EDSS değerine sahip hastalarda en az 1,0 puanlık, daha yüksek başlangıç EDSS değerine sahip hastalarda en az 0,5 puanlık bir artışın belirli bir izlem süresi sonraki kontrol muayenesinde de sürmesini ve bu doğrulamanın bir atak döneminde değil, planlı bir izlem vizitinde yapılmasını gerektirir; ancak başlangıç eşiği ve doğrulama süresi çalışmadan çalışmaya farklılık gösterebildiğinden kesin sayısal değerler ilgili araştırma protokolünden teyit edilmelidir.

References

• Kurtzke JF. Rating neurologic impairment in multiple sclerosis: an expanded disability status scale (EDSS). Neurology. 1983;33(11):1444-1452. PMID 6685237.
• Multiple Sclerosis Collaborative Research Group (Goodkin DE ve ark.). Inter- and intrarater scoring agreement using grades 1.0 to 3.5 of the Kurtzke Expanded Disability Status Scale (EDSS). Neurology. 1992;42(4):859-863. PMID 1565242.
• Meyer-Moock S, Feng YS, Maeurer M, Dippel FW, Kohlmann T. Systematic literature review and validity evaluation of the Expanded Disability Status Scale (EDSS) and the Multiple Sclerosis Functional Composite (MSFC) in patients with multiple sclerosis. BMC Neurol. 2014;14:58.
• Neurostatus-EDSS standardize nörolojik muayene ve FS-EDSS dönüşüm sistemi. neurostatus.net
• Kurtzke JF. Clinical definitions for multiple sclerosis treatment trials. Ann Neurol. 1994;36 Suppl:S73-79.

EDSS, standardize ve eğitimli bir nörolojik muayene gerektirir; ideal olarak değerlendirmeyi yapan kişi Neurostatus eğitimini almış olmalıdır, çünkü fonksiyonel sistem skorlarının doğru atanması sonucun geçerliliği için kritiktir. Nihai EDSS, FS temelli adım (4,0 puana kadar) ile ambulasyon temelli adımın (yürüme mesafesi ve destek durumu üzerinden) büyüğü olarak hesaplanır. Özellikle 4,0 ile 4,5 arasındaki ayrım, günlük aktivite süresi ve dayanıklılığı gibi bu araçta doğrudan sorgulanmayan unsurlara dayanır; bu nedenle FS temelli hesap güvenli tarafta kalacak şekilde 4,0 ile sınırlandırılmıştır ve ambulasyon girdisi "tam ambulatuar" seçeneğinin dışındaysa nihai sonucu doğru yönde yükseltir. Düşük EDSS değerlerinde (1,0-3,5) değerlendiriciler arası tutarlılığın sınırlı olduğu gösterilmiştir; bu nedenle tek bir ölçümdeki küçük farklar (0,5-1,0 puan) klinik olarak anlamlı kabul edilmemeli, önemli kararlar (tedavi değişikliği, progresyon tanısı gibi) tekrarlanan ve mümkünse aynı değerlendirici tarafından yapılan ölçümlere dayandırılmalıdır. Bu araç klinik değerlendirmenin yerine geçmez; sonuç eğitimli bir nörolog tarafından teyit edilmelidir.