Basitleştirilmiş PESI (sPESI)

Basitleştirilmiş PESI (sPESI)

Bu araç, tanısı doğrulanmış akut pulmoner embolide (PE) hastanın 30 günlük mortalite riskini sadeleştirilmiş altı değişkenle sınıflar. Basitleştirilmiş Pulmoner Emboli Şiddet İndeksi (sPESI) yaş, kanser öyküsü, kronik kardiyopulmoner hastalık, kalp hızı, sistolik kan basıncı ve oksijen satürasyonunu değerlendirir; her biri bir puandır. Puanın sıfır olması düşük risk sinyali, bir veya daha yüksek olması artmış risk sinyali anlamına gelir.

Ne zaman kullanılır

sPESI, akut PE tanısı zaten konmuş ve hemodinamik olarak stabil olan hastada kısa dönem risk sınıflaması için kullanılır. Genellikle tanı doğrulandıktan sonra, taburculuk veya yatış kararını ve izlem yoğunluğunu belirlemeye yardımcı olmak amacıyla uygulanır. sPESi sıfır çıkan hasta, uygun sosyal ve izlem koşulları varsa ayaktan yönetim için aday olabilir.

Formül

sPESI: yaş >80, kanser, kronik kardiyopulmoner hastalık, kalp hızı ≥110, sistolik basınç <100, SpO2 <90; her biri 1 puandır.

Yorumlama

sPESI, pulmoner emboli tanısı konmuş hastada kısa dönem risk ayrımına yardımcı olur. Skorun sıfır olması düşük risk sinyalidir; türetim ve doğrulama kohortlarında sPESI sıfır olan hastalarda 30 günlük mortalite yaklaşık %1 dolayında bulunmuştur. Skorun bir veya daha yüksek olması artmış risk sinyalidir ve bu grupta 30 günlük mortalite yaklaşık %9-11 düzeyine çıkar. Düşük risk sinyali, sağ ventrikül işlevi ve troponin normalse erken taburculuk kararını desteklemeye yardımcı olabilir; ancak nihai karar klinik bağlamla birlikte verilir.

Kaynaklar

• Jiménez D et al. Simplification of the Pulmonary Embolism Severity Index for prognostication in patients with acute symptomatic pulmonary embolism. Arch Intern Med. 2010;170(15):1383-1389. PMID: 20696966.
• Konstantinides SV, Meyer G, et al. 2019 ESC Guidelines for the diagnosis and management of acute pulmonary embolism developed in collaboration with the ERS. Eur Heart J. 2020;41(4):543-603. PMID: 31504429.

sPESI klinik kararın yerine geçmez ve yalnızca doğrulanmış PE'de prognoz sınıflar. Düşük risk sinyali erken taburculuğu tek başına gerekçelendirmez; sağ ventrikül yüklenmesi, troponin yüksekliği, kanama riski ve hastanın sosyal ile izlem koşulları ayrıca değerlendirilmelidir. Hemodinamik olarak instabil hastada skor kullanılmaz, bu hastalar doğrudan yüksek risk kabul edilir.