SOFA Skoru (Sıralı Organ Yetmezliği Değerlendirmesi)

SOFA Skoru (Sıralı Organ Yetmezliği Değerlendirmesi)

Kritik hastada altı organ sistemini (solunum, koagülasyon, karaciğer, kardiyovasküler, santral sinir sistemi, renal) her biri 0–4 puan arasında değerlendirerek organ disfonksiyonunun ciddiyet derecesini ölçen skordur (0–24 puan).

Ne zaman kullanılır

SOFA skoru, yoğun bakım ünitesinde takip edilen kritik hastalarda organ disfonksiyonunun başlangıçtaki ciddiyetini ve zaman içindeki seyrini izlemek amacıyla kullanılır. Sepsis-3 uzlaşı tanımına göre; enfeksiyon şüphesi veya kanıtı olan bir hastada, bazal skora kıyasla SOFA skorunda akut olarak en az 2 puanlık artış saptanması hayatı tehdit eden organ disfonksiyonunu, yani sepsisi tanımlar. Ayrıca klinik araştırmalarda hasta popülasyonlarının ciddiyet derecelerinin standardize edilmesi ve mortalite risklerinin karşılaştırılmasında kullanılır.

Formül

Toplam SOFA skoru; altı organ sistemine (solunum, koagülasyon, karaciğer, kardiyovasküler, SSS, renal) ait alt puanların (her biri 0–4 puan) toplanmasıyla hesaplanır (0–24 puan arası). Renal değerlendirmede serum kreatinin değeri ile günlük idrar çıkışı ölçütlerinden hangisi daha yüksek alt puan veriyorsa hesaplamada o puan esas alınır. Kardiyovasküler alt puanlama yapılırken vazopresör infüzyon hızlarının (mcg/kg/dk) hassas olarak girilmesi gereklidir.

Yorumlama

1. Mortalite Riski ve Skor İlişkisi: Toplam SOFA skoru yükseldikçe organ disfonksiyonunun ciddiyeti artar ve hastane içi mortalite riski de buna paralel yükselir. Orijinal türetme çalışmalarında (Vincent et al.), yoğun bakıma yatıştaki SOFA skoru ile mortalite arasında belirgin doğrusal korelasyon gösterilmiştir. 2. Sepsis-3 Tanı Standardı (Delta SOFA ≥ 2): Enfeksiyon şüphesi veya tanısı olan bir hastada, bazal skora göre akut olarak en az 2 puanlık artış (ΔSOFA ≥ 2) hayatı tehdit eden organ disfonksiyonunu, yani sepsisi tanımlar. 3. Seri İzlem (Delta SOFA): Tek bir zamandaki mutlak değerden ziyade zaman içindeki değişim trendi (ΔSOFA) daha yüksek prognostik değere sahiptir. Tedaviyle skoru gerileyen hastalarda sağkalım belirgin olarak daha yüksekken, skoru sabit kalan veya yükselen hastalarda organ yetmezliği ilerlemektedir.

Kaynaklar

• Vincent JL, Moreno R, Takala J, et al. The SOFA (Sepsis-related Organ Failure Assessment) score to describe organ dysfunction/failure. On behalf of the Working Group on Sepsis-Related Problems of the European Society of Intensive Care Medicine. Intensive Care Med. 1996;22(7):707-710. PMID: 8844239.
• Vincent JL, de Mendonça A, Cantraine F, et al. Use of the SOFA score to assess the incidence of organ dysfunction/failure in intensive care units: results of a multicenter, prospective study. Crit Care Med. 1998;26(11):1793-1800.
• Singer M, Deutschman CS, Seymour CW, et al. The Third International Consensus Definitions for Sepsis and Septic Shock (Sepsis-3). JAMA. 2016;315(8):801-810.
• Seymour CW, Liu VX, Iwashyna TJ, et al. Assessment of Clinical Criteria for Sepsis: For the Third International Consensus Definitions for Sepsis and Septic Shock (Sepsis-3). JAMA. 2016;315(8):762-774.
• Evans L, Rhodes A, Alhazzani W, et al. Surviving Sepsis Campaign: International Guidelines for Management of Sepsis and Septic Shock 2021. Crit Care Med. 2021;49(11):e1063-e1143.

SOFA skoru tek başına triyaj veya yaşam sonu tedavi kararları için kullanılmamalıdır; skor bu tür kararları desteklemek üzere geliştirilmemiştir. Solunum, kan gazı, vazopresör dozu veya Glasgow Koma Skalası gibi girdilerden herhangi biri eksik ya da hatalı girilirse toplam skor gerçek organ disfonksiyonunu yansıtmaz ve olduğundan düşük çıkar. Sedasyon altındaki hastada Glasgow Koma Skalası bileşeni nörolojik durumu değil sedasyonun derinliğini yansıtabilir; bu durum yorumlanırken göz önünde bulundurulmalıdır. Eşik ve puan tabloları orijinal Vincent 1996 kaynağına göre uygulanmıştır. Bu araç klinik kararın yerine geçmez.