SLEDAI-2K (SLE Hastalık Aktivite İndeksi 2000)

SLEDAI-2K (SLE Hastalık Aktivite İndeksi 2000)

Sistemik lupus eritematozusta hastalık aktivitesini son 10 gün içindeki 24 ağırlıklı tanımlayıcı üzerinden ölçen indeks (0-105 arasında bir puan üretir).

Ne zaman kullanılır

SLEDAI-2K, tanısı önceden konmuş sistemik lupus eritematozus hastasında rutin poliklinik takibinde, alevlenme şüphesinde ve tedavi yanıtının değerlendirilmesinde kullanılır. Klinik çalışmalarda ve ilaç etkinlik araştırmalarında hastalık aktivitesini standart bir şekilde raporlamak için de tercih edilir; EULAR (Avrupa Romatoloji Birliği) 2023 SLE yönetim önerileri, izlemde SLEDAI, BILAG (British Isles Lupus Assessment Group) veya ECLAM (European Consensus Lupus Activity Measurement) gibi doğrulanmış aktivite indekslerinden en az birinin düzenli aralıklarla uygulanmasını önermektedir.

Formül

SLEDAI-2K puanı, son 10 gün içinde mevcut olan tanımlayıcıların ağırlıklı toplamı alınarak hesaplanır ve 0 ile 105 arasında bir değer üretir. Sekizer puan verilen tanımlayıcılar şunlardır: nöbet, psikoz, organik beyin sendromu, görsel bozukluk, kraniyal sinir tutulumu, lupus baş ağrısı, serebrovasküler olay ve vaskülit. Dörder puan verilen tanımlayıcılar şunlardır: artrit, miyozit, idrar silendirleri, hematüri, proteinüri ve piyüri. İkişer puan verilen tanımlayıcılar şunlardır: döküntü, alopesi, mukozal ülser, plörit, perikardit, düşük kompleman ve artmış anti-dsDNA bağlanması. Birer puan verilen tanımlayıcılar ise ateş, trombositopeni ve lökopenidir. SLEDAI-2K, orijinal 1992 SLEDAI'den farklı olarak döküntü, mukozal ülser, alopesi ve proteinüride sürmekte olan (persistan) aktiviteyi de puanlamaya izin verir; orijinal SLEDAI bu dört tanımlayıcıda yalnızca yeni başlangıçlı bulguyu sayardı. Puanlama, her tanımlayıcının kendi tanımındaki eşik ve dışlama ölçütlerini (örneğin enfeksiyon, ilaç etkisi veya metabolik neden dışlanmadan puan verilmemesi) karşılamasını gerektirir; bu nedenle indeks yalnızca bir kutucuk işaretleme listesi değil, her maddesi klinik muhakeme gerektiren bir değerlendirmedir.

Yorumlama

SLEDAI-2K skoru 0 olduğunda hastalık aktivitesi saptanmamış kabul edilir ve bu durum remisyon tanımlarının (örneğin DORIS remisyon kriterleri) klinik SLEDAI bileşeninde referans alınan eşiktir. Skor 1 ile 5 arasında olduğunda hafif, 6 ile 10 arasında olduğunda orta, 11 ile 19 arasında olduğunda yüksek, 20 ve üzerinde olduğunda ise çok yüksek hastalık aktivitesi olarak tabakalandırılır; bu tabakalama yaygın klinik kullanımda kabul görmüştür ancak SLEDAI-2K'nin kendi orijinal makalesinde resmi bir eşik sınıflaması tanımlanmamıştır. Klinik çalışmalarda tedavi yanıtını değerlendirmek için sıklıkla SLE Yanıtlayıcı İndeksi (SLE Responder Index, SRI-4) kullanılır ve bu bileşik ölçüt SLEDAI-2K skorunda başlangıca göre en az 4 puanlık azalma olmasını, BILAG-2004 (British Isles Lupus Assessment Group) sisteminde yeni bir A veya birden fazla yeni B derecelendirmesi bulunmamasını ve hekim genel değerlendirmesinde kötüleşme olmamasını şart koşar. Tek bir SLEDAI-2K ölçümü yerine önceki vizitlere göre değişim (trend) izlenmelidir, çünkü indeks her maddeyi var/yok şeklinde ikili olarak puanladığından bir organ sisteminde kısmi düzelme veya kısmi kötüleşmeyi ayırt edemez ve tam düzelme gerçekleşmeden puan sıfırlanmaz.

Kaynaklar

• Gladman DD, Ibañez D, Urowitz MB. Systemic lupus erythematosus disease activity index 2000. J Rheumatol. 2002;29(2):288-291. PMID: 11838846.
• Bombardier C, Gladman DD, Urowitz MB, Caron D, Chang CH. Derivation of the SLEDAI. A disease activity index for lupus patients. The Committee on Prognosis Studies in SLE. Arthritis Rheum. 1992;35(6):630-640.
• Touma Z, Urowitz MB, Gladman DD. SLEDAI-2K for a 30-day window. Lupus. 2010;19(1):49-51.
• Fanouriakis A, et al. EULAR recommendations for the management of systemic lupus erythematosus: 2023 update. Ann Rheum Dis. 2024;83(1):15-29.

Her tanımlayıcı, yalnızca son 10 gün içinde mevcutsa ve kendi tanımındaki eşik ile dışlama ölçütlerini karşılıyorsa işaretlenmelidir; nöbet, psikoz, hematüri ve ateş gibi bulgularda enfeksiyon, ilaç etkisi veya metabolik nedenler mutlaka dışlanmalıdır. SLEDAI-2K hastalık aktivitesini ölçer, kümülatif organ hasarını ölçmez; hasar değerlendirmesi için SLICC/ACR Hasar İndeksi kullanılmalıdır. İndeks tek başına ikili (var/yok) puanlama yaptığından kısmi klinik düzelme veya kötüleşmeyi yansıtmayabilir; bu nedenle skor tek bir kesitsel değer olarak değil, önceki vizitlere göre trend ve hekim klinik değerlendirmesi ile birlikte yorumlanmalıdır. Bu araç klinik kararın yerine geçmez.