Fraksiyonel Sodyum Atılımı (FENa)
Klinik hesaplayıcılar
Bu araçlar klinik kararın yerine geçmez. Sonuçlar hekim değerlendirmesi, güncel kılavuzlar ve hastanın klinik bağlamı ile birlikte yorumlanmalıdır.
Fraksiyonel Sodyum Atılımı (FENa)
Fraksiyonel sodyum atılımı (FENa), spot idrar ve eşzamanlı serum sodyum ile kreatinin değerlerinden yola çıkarak glomerülden süzülen sodyumun idrarla atılan yüzdesini hesaplar. Bu oran, böbreğin sodyumu tutma çabasının nesnel bir ölçüsüdür.
Ne zaman kullanılır
FENa, diüretik almayan ve oligürik akut böbrek hasarı olan bir hastada prerenal ile intrinsik patern ayrımını desteklemek için kullanılır. İdrar ve kan örnekleri eşzamanlı alınmalı ve sonuç idrar sedimenti ile klinik hacim durumuyla birlikte yorumlanmalıdır.
Formül
FENa (%) = (idrar Na × serum Cr) / (serum Na × idrar Cr) × 100. Kreatinin birimleri serum ve idrarda aynı olmalıdır.
Yorumlama
FENa'nın yüzde 1'in altında olması böbrek öncesi (prerenal) patern ile uyumludur ve sağlam tübüllerin sodyumu güçlü biçimde geri emdiğini gösterir. Yüzde 2'nin üzerindeki değerler akut tübüler nekroz gibi intrinsik böbrek hasarını düşündürür. Yüzde 1 ile 2 arası ara aralıktır ve tek başına ayırt edici değildir. Espinel'in özgün serisinde prerenal hastaların ortalama FENa'sı yaklaşık 0,64 (neredeyse tümü yüzde 1 ve altında), akut tübüler nekroz grubunda ise yaklaşık 3,77 (neredeyse tümü yüzde 3 ve üzerinde) bulunmuştur. Eşiği aşan veya altında kalan değerler mutlaka klinik hacim durumu, idrar sedimenti ve tetikleyici tanılarla birlikte değerlendirilmelidir; düşük FENa tek başına prerenal tanısı koydurmaz.
Kaynaklar
- Espinel CH. The FENa test. Use in the differential diagnosis of acute renal failure. JAMA. 1976;236:579-581. PMID: 947239.
- Steiner RW. Interpreting the fractional excretion of sodium. Am J Med. 1984;77:699-702. PMID: 6486145.
- Pahwa AK, Sperati CJ. Fractional excretion of sodium and urea are useful tools in the evaluation of AKI: PRO. Kidney360. 2023. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10371381/
Diüretik alan hastada düşük FENa güvenilir değildir; bu durumda FEÜre kullanılmalıdır. Kontrast nefropatisi, pigment nefropatisi (rabdomiyoliz), akut glomerülonefrit, sepsis ve erken obstrüksiyonda FENa yüzde 1 altında kalarak intrinsik hasarı gizleyebilir; sonuç daima klinik bağlam ve idrar mikroskopisiyle yorumlanmalıdır.
Sık sorulan sorular
Fraksiyonel Sodyum Atılımı (FENa) nedir?
Fraksiyonel sodyum atılımı (FENa), spot idrar ve eşzamanlı serum sodyum ile kreatinin değerlerinden yola çıkarak glomerülden süzülen sodyumun idrarla atılan yüzdesini hesaplar. Bu oran, böbreğin sodyumu tutma çabasının nesnel bir ölçüsüdür.
Fraksiyonel Sodyum Atılımı (FENa) ne zaman kullanılır?
FENa, diüretik almayan ve oligürik akut böbrek hasarı olan bir hastada prerenal ile intrinsik patern ayrımını desteklemek için kullanılır. İdrar ve kan örnekleri eşzamanlı alınmalı ve sonuç idrar sedimenti ile klinik hacim durumuyla birlikte yorumlanmalıdır.
Fraksiyonel Sodyum Atılımı (FENa) nasıl hesaplanır?
FENa (%) = (idrar Na × serum Cr) / (serum Na × idrar Cr) × 100. Kreatinin birimleri serum ve idrarda aynı olmalıdır.
Fraksiyonel Sodyum Atılımı (FENa) sonucu nasıl yorumlanır?
FENa'nın yüzde 1'in altında olması böbrek öncesi (prerenal) patern ile uyumludur ve sağlam tübüllerin sodyumu güçlü biçimde geri emdiğini gösterir. Yüzde 2'nin üzerindeki değerler akut tübüler nekroz gibi intrinsik böbrek hasarını düşündürür. Yüzde 1 ile 2 arası ara aralıktır ve tek başına ayırt edici değildir. Espinel'in özgün serisinde prerenal hastaların ortalama FENa'sı yaklaşık 0,64 (neredeyse tümü yüzde 1 ve altında), akut tübüler nekroz grubunda ise yaklaşık 3,77 (neredeyse tümü yüzde 3 ve üzerinde) bulunmuştur. Eşiği aşan veya altında kalan değerler mutlaka klinik hacim durumu, idrar sedimenti ve tetikleyici tanılarla birlikte değerlendirilmelidir; düşük FENa tek başına prerenal tanısı koydurmaz.