BODE İndeksi (KOAH Prognozu)

BODE İndeksi (KOAH Prognozu)

KOAH'ta beden kitle indeksi (B), hava yolu obstrüksiyonu (O, FEV1 % beklenen), dispne (D, mMRC) ve egzersiz kapasitesi (E, 6 dakika yürüme mesafesi) bileşenlerini birleştirerek mortaliteyi öngören çok boyutlu prognostik skor (0-10).

Ne zaman kullanılır

BODE indeksi, stabil dönemdeki KOAH hastalarında prognostik değerlendirme yapmak amacıyla kullanılır. Hesaplama için post-bronkodilatör spirometri sonucu, mMRC dispne derecesi ve 6 dakika yürüme testi mesafesinin tümünün eş zamanlı olarak mevcut olması gerekir.

Formül

Dört bileşen ayrı ayrı puanlanır ve toplam skor 0 ile 10 arasında elde edilir. Beden kitle indeksi 21'in üzerinde ise 0 puan, 21 veya altında ise 1 puan verilir; bu tek bileşende eşik ikilidir, diğer üç bileşen gibi kademeli değildir. FEV1 yüzde beklenen değeri 65 veya üzerinde ise 0 puan, 50-64 arasında ise 1 puan, 36-49 arasında ise 2 puan, 35 veya altında ise 3 puan alır. mMRC dispne derecesi 0 veya 1 ise 0 puan, 2 ise 1 puan, 3 ise 2 puan, 4 ise 3 puan alır. Altı dakika yürüme mesafesi 350 metre veya üzerinde ise 0 puan, 250-349 metre arasında ise 1 puan, 150-249 metre arasında ise 2 puan, 149 metre veya altında ise 3 puan alır. Bu eşikler, Celli ve arkadaşlarının 2004 tarihli özgün türetme çalışmasındaki kesim noktalarıdır ve mMRC burada klasik 0-4 aralığındaki modifiye MRC ölçeğine göre değerlendirilir.

Yorumlama

BODE skoru arttıkça hastanın 52 aylık takipte mortalite riski artar ve sağkalım beklentisi kötüleşir. Celli ve arkadaşlarının özgün çalışmasında hastalar dört çeyrekliğe ayrılmış ve 52 aylık sağkalım oranları şu şekilde bulunmuştur: 0-2 puanlık birinci çeyreklikte yaklaşık yüzde 80 sağkalım, 3-4 puanlık ikinci çeyreklikte yaklaşık yüzde 67 sağkalım, 5-6 puanlık üçüncü çeyreklikte yaklaşık yüzde 57 sağkalım, 7-10 puanlık dördüncü çeyreklikte ise yaklaşık yüzde 18 sağkalım gözlenmiştir. Sonraki bağımsız kohort çalışmalarında BODE skorunun tek başına FEV1 yüzdesine veya GOLD evrelemesine kıyasla mortaliteyi, alevlenme sıklığını ve hastane yatışını daha iyi öngördüğü gösterilmiştir; ancak dış doğrulama çalışmalarında elde edilen ayırt edicilik (AUC) genellikle orta düzeydedir ve çalışmadan çalışmaya değişkenlik gösterir. Yirmi dört kohort çalışmasını ve toplam 15.762 KOAH hastasını kapsayan büyük ölçekli bir dış doğrulama çalışmasında, BODE indeksinin üç yıllık mortaliteyi öngörmedeki ortanca eğri altı alan (AUC) değeri 0,679 bulunmuş; bu düzey, özgün türetme kohortundaki performansa göre dış doğrulamada bir miktar gerilediğini göstermiştir. Sonuç, bireysel hastanın klinik bağlamı, komorbiditeleri ve tedavi hedefleriyle birlikte yorumlanmalıdır; tek başına tedavi sınırlama kararı almak için kullanılmamalıdır.

Kaynaklar

• Celli BR, Cote CG, Marin JM, Casanova C, Montes de Oca M, Mendez RA, Pinto Plata V, Cabral HJ. The body-mass index, airflow obstruction, dyspnea, and exercise capacity index in chronic obstructive pulmonary disease. N Engl J Med. 2004;350(10):1005-1012. doi:10.1056/NEJMoa021322. PMID: 14999112.
• Cote CG, Celli BR. Pulmonary rehabilitation and the BODE index in COPD. Eur Respir J. 2005;26(4):630-636.
• Marin JM, Cote CG, Diaz O, et al. Prediction of risk of COPD exacerbations by the BODE index. Respir Med. 2009;103(3):373-378.
• Cote CG, Casanova C, Marin JM, et al. Validation and comparison of reference equations for the 6-min walk distance test. Eur Respir J. 2008;31(3):571-578 (BODE kohortunun metodolojik temelleri için).
• Puhan MA, Garcia-Aymerich J, Frey M, et al. Expansion of the prognostic assessment of patients with chronic obstructive pulmonary disease: the updated BODE index and the ADO index. Lancet. 2009;374(9691):704-711 (güncellenmiş BODE ve ADO indeksinin türetilmesi).
• Guerra B, Haile SR, Lamprecht B, et al. Large-scale external validation and comparison of prognostic models: an application to chronic obstructive pulmonary disease. BMC Med. 2018;16:33 (24 kohort, n=15.762, dış doğrulama ve karşılaştırma).

FEV1 değeri mutlaka post-bronkodilatör yüzde beklenen değer olarak girilmelidir; pre-bronkodilatör değer kullanmak skoru yanlış yönde kaydırır. mMRC, 0-4 ölçeğindeki modifiye MRC dispne derecesidir ve hastanın kendi ifadesiyle değil standart soru formuyla belirlenmelidir. Altı dakika yürüme mesafesi, standart 6 dakika yürüme testi protokolüyle, düz ve sabit uzunluktaki bir koridorda ölçülmelidir; koşu bandında veya farklı protokolle elde edilen mesafeler doğrudan karşılaştırılamaz. Skor, akut alevlenme döneminde veya hastanın klinik olarak stabil olmadığı durumlarda hesaplanmamalıdır. Bu araç klinik kararın yerine geçmez ve tek başına tedavi kısıtlama veya nakil listesi kararı için kullanılmamalıdır.