RASS (Richmond Ajitasyon-Sedasyon Skalası)

RASS (Richmond Ajitasyon-Sedasyon Skalası)

Erişkin yoğun bakım hastalarında sedasyon ve ajitasyon düzeyini +4 (saldırgan) ile −5 (uyandırılamaz) arasında derecelendiren 10 basamaklı gözleme dayalı skala. Hastanın sözel ve fiziksel uyarana verdiği yanıt hasta başında gözlemlenerek belirlenir; laboratuvar testi veya görüntüleme gerektirmez.

Ne zaman kullanılır

Mekanik ventilasyon uygulanan veya sürekli sedasyon alan erişkin yoğun bakım hastalarında sedasyon düzeyinin değerlendirilmesi ve zaman içinde takip edilmesi için kullanılır. Skor, hedefe yönelik sedasyon titrasyonunun ve günlük uyandırma denemelerinin yönlendirilmesinde temel araçtır. RASS ayrıca deliryum taramasında kullanılan CAM-ICU (yoğun bakımda konfüzyon değerlendirme yöntemi) uygulanmadan önce hastanın değerlendirilebilir bir bilinç düzeyinde olup olmadığını belirlemek için ilk basamak olarak kullanılır.

Formül

Değerlendirme üç basamaklı bir algoritma izler ve her basamak yalnızca bir önceki basamakta yanıt alınamazsa uygulanır. Birinci basamakta hasta gözlemlenir; hasta uyanık, huzursuz veya ajite ise puan 0 ile +4 arasında verilir ve değerlendirme burada sonlanır. İkinci basamakta hasta uyanık değilse adıyla seslenilir ve gözlerini açıp değerlendiriciye bakması istenir; sese verdiği yanıta göre puan −1 ile −3 arasında belirlenir (göz teması on saniyeden uzun sürüyorsa −1, on saniyeden kısa sürüyorsa −2, göz açma veya hareket var ama göz teması hiç kurulamıyorsa −3). Üçüncü basamakta sese hiç yanıt yoksa omuz sarsma veya sternal uyaran gibi fiziksel bir uyaran uygulanır; fiziksel uyarana hareket veya göz açma yanıtı varsa puan −4, hiçbir yanıt alınamıyorsa puan −5 olarak kaydedilir. Skala −5 ile +4 arasında 10 ayrık tam sayı düzeyinden oluşur ve ara veya ondalık değer kullanılmaz.

Yorumlama

Pozitif değerler ajitasyonu, sıfır değeri uyanık ve sakin bir durumu, negatif değerler ise artan derinlikte sedasyonu gösterir. Güncel yoğun bakım kılavuzları, mekanik ventilasyondaki çoğu erişkin hastada derin sedasyon yerine hafif sedasyonun hedeflenmesini önerir; hafif sedasyon RASS −2 ile +1 arasındaki düzey olarak tanımlanır ve hasta uyandırıldığında göz teması kurabilecek ama huzursuzluğu şiddetli olmayacak şekilde tarif edilir. Daha derin sedasyon (RASS −3 ile −5) yalnızca nöromüsküler blokaj, ağır solunum yetmezliğinde hasta-ventilatör uyumsuzluğunun kontrolü veya kafa içi basınç artışı gibi özel endikasyonlarda hedeflenir; bu endikasyon ortadan kalktığında sedasyonun kademeli olarak azaltılması ve günlük uyandırma denemesi yapılması önerilir. Ajitasyon saptandığında (RASS +1 ve üzeri) altta yatan neden olarak ağrı, deliryum, yetersiz sedasyon, hipoksi veya yoksunluk sendromu araştırılmalıdır; RASS tek başına bu nedenler arasında ayrım yapmaz. Sonuç her zaman klinik bağlam, hastanın önceden belirlenmiş sedasyon hedefi ve eşlik eden deliryum taraması ile birlikte yorumlanmalıdır.

Kaynaklar

• Sessler CN, Gosnell MS, Grap MJ, et al. The Richmond Agitation-Sedation Scale: validity and reliability in adult intensive care unit patients. Am J Respir Crit Care Med. 2002;166(10):1338-1344.
• Ely EW, Truman B, Shintani A, et al. Monitoring sedation status over time in ICU patients: reliability and validity of the Richmond Agitation-Sedation Scale (RASS). JAMA. 2003;289(22):2983-2991.

RASS gözleme dayalı bir skaladır ve hasta başında basamaklı bir sırayla uygulanmalıdır; önce gözlem yapılır, ardından sözel uyaran verilir ve son olarak gerekirse fiziksel uyaran uygulanır. Nöromüsküler blokaj altındaki hastalarda davranışsal yanıt tamamen baskılandığından skala geçerli bir sonuç vermez. RASS tek başına deliryum değerlendirmesi için yeterli değildir ve CAM-ICU veya ICDSC gibi ayrı bir tarama aracıyla birlikte kullanılmalıdır. Sedasyon hedefi hastanın klinik durumuna göre hekim tarafından belirlenmeli ve düzey tanımları birincil kaynağa göre teyit edilmelidir. Bu araç klinik kararın yerine geçmez ve yalnızca sağlık profesyonelleri için karar desteği amacıyla hazırlanmıştır.