HOMA-β (Beta Hücre Fonksiyonu)

HOMA-β (Beta Hücre Fonksiyonu)

Açlık plazma glukoz ve insülin değerlerinden pankreas beta hücre salgı fonksiyonunu tahmin eden homeostatik model (HOMA-%B).

Ne zaman kullanılır

İnsülin direnci ve beta hücre fonksiyonunun epidemiyolojik/klinik değerlendirmesinde, açlık glukoz ve insülin elde olduğunda.

Formül

HOMA-%B = (20 × açlık insülini [µU/mL]) / (açlık glukozu [mmol/L] − 3,5). Glukoz mg/dL girilirse mmol/L = mg/dL / 18 dönüşümü uygulanır. Açlık glukozu ≤ 3,5 mmol/L (≈ 63 mg/dL) olduğunda formül tanımsızdır ve hata döner.

Yorumlama

HOMA-%B modeli, sağlıklı genç referans popülasyonunda ölçülen ortalama beta hücre fonksiyonunu yaklaşık %100 olarak kalibre eder ve sonuç bu referansa göre bir yüzde olarak ifade edilir. Sonucun yaklaşık %100 civarında çıkması normal beta hücre fonksiyonuna işaret eder. Düşük değerler beta hücre salgı kapasitesinde azalmayı düşündürür ve tip 1 diyabet, ileri tip 2 diyabet veya pankreas hasarı gibi durumlarda görülebilir. Yüksek değerler ise insülin direncine karşı pankreasın gösterdiği kompansatuar hiperinsülinemiyi yansıtır ve genellikle erken tip 2 diyabet öncesi dönemde veya obezitede saptanır. Mutlak eşik değerleri kullanılan insülin immünoassayının tipine ve çalışılan popülasyona göre önemli ölçüde değişir; bu nedenle tek bir ölçüm yerine aynı laboratuvarda takip edilen seri ölçümlerin trendi daha güvenilir bilgi verir. Sonuç, klinik karar verirken mutlaka HOMA-IR (insülin direnci indeksi) ve hastanın klinik bağlamıyla birlikte yorumlanmalıdır ve tek başına tanı koydurucu değildir. Ayrıca yetmiş iki saatlik açlık testi sonunda ölçülen belirgin yüksek HOMA-%B değerleri insülinoma tanısında yardımcı bir bulgu olarak da tarif edilmiştir; ancak bu kullanım aracın rutin epidemiyolojik kullanımından farklı özel bir klinik senaryodur ve yalnızca uygun klinik şüphe ile birlikte değerlendirilmelidir.

Kaynaklar

• Matthews DR, Hosker JP, Rudenski AS, Naylor BA, Treacher DF, Turner RC. Homeostasis model assessment: insulin resistance and beta-cell function from fasting plasma glucose and insulin concentrations in man. Diabetologia. 1985;28(7):412-419. doi:10.1007/BF00280883. PMID:3899825.
• Wallace TM, Levy JC, Matthews DR. Use and abuse of HOMA modeling. Diabetes Care. 2004;27(6):1487-1495. doi:10.2337/diacare.27.6.1487. PMID:15161807.
• Pfutzner A, Derwahl M, Jacob S, Hohberg C, Blumner E, Lehmann U, Fuchs W, Forst T. Limitations of the HOMA-B score for assessment of beta-cell functionality in interventional trials, results from the PIOglim study. Diabetes Technol Ther. 2010;12(8):599-604. PMID:20615100.
• Bodis K, Schon M, Dauben L, Wilker M, Strassburger K, Burkart V, Roden M, Mussig K. Homeostasis Model Assessment of Beta-Cell Function for Diagnosis of Insulinoma. J Clin Endocrinol Metab. 2024;109(3):e1125-e1132. PMID:37888878.

Bu araç, orijinal doğrusal yaklaşım olan HOMA1 formülünü kullanır ve daha sonra geliştirilen doğrusal olmayan HOMA2 bilgisayar modelinden farklıdır; bu iki modelin sonuçları birbirinin yerine kullanılamaz. Açlık glukozu 3,5 mmol/L (yaklaşık 63 mg/dL) değerine eşit veya bu değerin altında olduğunda formül matematiksel olarak tanımsız hale gelir ve hesaplama yapılamaz. İnsülin ölçümünde laboratuvarlar arası standardizasyon eksikliği bulunduğundan mutlak HOMA-%B değerleri farklı laboratuvarlar arasında doğrudan karşılaştırılamaz. İnsülin tedavisi almakta olan hastalarda ve açlık glukozu belirgin yüksek seyreden ileri beta hücre yetmezliğinde aracın geçerliliği ciddi biçimde sınırlıdır. Girişimsel ilaç çalışmalarında HOMA-%B skorundaki değişim tek başına gerçek beta hücre koruyucu etkinin kanıtı olarak kabul edilmemelidir. Bu araç klinik kararın yerine geçmez ve sonuç mutlaka hastanın tüm klinik tablosuyla birlikte değerlendirilmelidir.