Şok İndeksi
Klinik hesaplayıcılar
Bu araçlar klinik kararın yerine geçmez. Sonuçlar hekim değerlendirmesi, güncel kılavuzlar ve hastanın klinik bağlamı ile birlikte yorumlanmalıdır.
Şok İndeksi
Şok indeksi, kalp hızının sistolik kan basıncına bölünmesiyle hesaplanır ve gizli dolaşım bozukluğunu tek tek vital bulgulardan daha erken yakalayan bir orandır. Erken kompanse şokta kalp hızı yükselir ve sistolik basınç henüz düşmeden bu oran artar; bu nedenle indeks, tansiyon normal görünen hastada bile hemodinamik stresi ortaya çıkarabilir.
Ne zaman kullanılır
Şok indeksi, travma triyajında, gastrointestinal veya obstetrik kanama değerlendirmesinde, sepsis şüphesinde ve akut dolaşım yetmezliğinin izleminde kullanılır. En değerli bilgi, tek bir ölçümden çok seri ölçümlerin eğiliminden gelir; başlangıçta normal görünen ama şok indeksi giderek yükselen hasta, yaklaşan dekompansasyon açısından uyarıcıdır. Sistolik basıncı hâlâ normal olduğu hâlde şok indeksi 0,9 üzerine çıkan hasta, gizli kanama veya perfüzyon bozukluğu açısından yakından değerlendirilmelidir.
Formül
Şok indeksi, kalp hızının (atım/dakika) sistolik kan basıncına (mmHg) bölünmesiyle bulunur ve sonuç 2 ondalığa yuvarlanır. Sağlıklı erişkinde beklenen aralık 0,5 ile 0,7 arasındadır. Formül birimsiz bir orandır; hem kalp hızının artması hem de sistolik basıncın düşmesi indeksi yükseltir, bu yüzden erken şokta değer tek bir vital bulgudan daha erken değişir. Kalp hızı yerine ortalama arter basıncının kullanıldığı modifiye şok indeksi ve yaş ile çarpılan yaş-şok indeksi gibi türevleri de literatürde tanımlanmıştır.
Yorumlama
Şok indeksinin 0,7 altında olması sağlıklı erişkinin beklenen aralığına uyar ve belirgin hemodinamik stres göstermez. Değerin 0,7 ile 0,9 arasında olması sınırda kabul edilir ve klinik tabloyla birlikte yakın izlem gerektirir. Değerin 0,9 üzerine çıkması, travma ve dolaşım yetmezliği çalışmalarında artmış transfüzyon ihtiyacı ve mortalite ile ilişkili bulunmuştur; bu sinyal, vital bulgular tek tek normal görünse bile ciddi hastayı işaret edebilir. TraumaRegister DGU verilerine dayanan analizde şok indeksi 0,6 altı belirgin şok yok, 0,6 ile 1,0 arası hafif, 1,0 ile 1,4 arası orta, 1,4 ve üzeri ağır şok olarak derecelenmiş ve her basamak artan kan ürünü ihtiyacı ile örtüşmüştür. Sonuç; perfüzyon bulguları, mental durum, idrar çıkışı, laktat düzeyi ve seri vital bulgularla birlikte yorumlanmalı, tek başına karar aracı olarak kullanılmamalıdır.
Kaynaklar
- Allgöwer M, Burri C. Schockindex. Dtsch Med Wochenschr. 1967;92(43):1947-1950.
- Mutschler M, Nienaber U, Münzberg M, et al. The Shock Index revisited - a fast guide to transfusion requirement? A retrospective analysis on 21,853 patients derived from the TraumaRegister DGU. Crit Care. 2013;17(4):R172. PMID: 23938104.
- Cannon CM, Braxton CC, Kling-Smith M, et al. Utility of the shock index in predicting mortality in traumatically injured patients. J Trauma. 2009;67(6):1426-1430. PMID: 20009697.
- Nathan HL, El Ayadi A, Hezelgrave NL, et al. Shock index: an effective predictor of outcome in postpartum haemorrhage? BJOG. 2015;122(2):268-275. PMID: 25546050.
- Berger T, Green J, Horeczko T, et al. Shock index and early recognition of sepsis in the emergency department. West J Emerg Med. 2013;14(2):168-174. PMID: 23599863.
Beta bloker ve kalp hızını sınırlayan ilaçlar, kalıcı kalp pili, gebelik, kronik hipertansiyon, ağrı, ateş ve fiziksel efor kalp hızı ile kan basıncı ilişkisini değiştirdiği için indeksi yanıltabilir; şok indeksi tek başına triyaj veya tedavi kararı değildir, seri ölçüm ve tam klinik değerlendirme ile birlikte kullanılmalıdır.
Sık sorulan sorular
Şok İndeksi nedir?
Şok indeksi, kalp hızının sistolik kan basıncına bölünmesiyle hesaplanır ve gizli dolaşım bozukluğunu tek tek vital bulgulardan daha erken yakalayan bir orandır. Erken kompanse şokta kalp hızı yükselir ve sistolik basınç henüz düşmeden bu oran artar; bu nedenle indeks, tansiyon normal görünen hastada bile hemodinamik stresi ortaya çıkarabilir.
Şok İndeksi ne zaman kullanılır?
Şok indeksi, travma triyajında, gastrointestinal veya obstetrik kanama değerlendirmesinde, sepsis şüphesinde ve akut dolaşım yetmezliğinin izleminde kullanılır. En değerli bilgi, tek bir ölçümden çok seri ölçümlerin eğiliminden gelir; başlangıçta normal görünen ama şok indeksi giderek yükselen hasta, yaklaşan dekompansasyon açısından uyarıcıdır. Sistolik basıncı hâlâ normal olduğu hâlde şok indeksi 0,9 üzerine çıkan hasta, gizli kanama veya perfüzyon bozukluğu açısından yakından değerlendirilmelidir.
Şok İndeksi nasıl hesaplanır?
Şok indeksi, kalp hızının (atım/dakika) sistolik kan basıncına (mmHg) bölünmesiyle bulunur ve sonuç 2 ondalığa yuvarlanır. Sağlıklı erişkinde beklenen aralık 0,5 ile 0,7 arasındadır. Formül birimsiz bir orandır; hem kalp hızının artması hem de sistolik basıncın düşmesi indeksi yükseltir, bu yüzden erken şokta değer tek bir vital bulgudan daha erken değişir. Kalp hızı yerine ortalama arter basıncının kullanıldığı modifiye şok indeksi ve yaş ile çarpılan yaş-şok indeksi gibi türevleri de literatürde tanımlanmıştır.
Şok İndeksi sonucu nasıl yorumlanır?
Şok indeksinin 0,7 altında olması sağlıklı erişkinin beklenen aralığına uyar ve belirgin hemodinamik stres göstermez. Değerin 0,7 ile 0,9 arasında olması sınırda kabul edilir ve klinik tabloyla birlikte yakın izlem gerektirir. Değerin 0,9 üzerine çıkması, travma ve dolaşım yetmezliği çalışmalarında artmış transfüzyon ihtiyacı ve mortalite ile ilişkili bulunmuştur; bu sinyal, vital bulgular tek tek normal görünse bile ciddi hastayı işaret edebilir. TraumaRegister DGU verilerine dayanan analizde şok indeksi 0,6 altı belirgin şok yok, 0,6 ile 1,0 arası hafif, 1,0 ile 1,4 arası orta, 1,4 ve üzeri ağır şok olarak derecelenmiş ve her basamak artan kan ürünü ihtiyacı ile örtüşmüştür. Sonuç; perfüzyon bulguları, mental durum, idrar çıkışı, laktat düzeyi ve seri vital bulgularla birlikte yorumlanmalı, tek başına karar aracı olarak kullanılmamalıdır.