Epworth Uykululuk Skalası (ESS)

Epworth Uykululuk Skalası (ESS)

Sekiz günlük durumda uyuklama eğilimine dayanan, gündüz aşırı uykululuğunu ölçen öz bildirim ölçeği (0-24). Hasta her durumda uyuklama olasılığını kendisi puanlar ve klinisyen bu bilgiyi hastanın kendi ifadesinden toplar.

Ne zaman kullanılır

Olası obstrüktif uyku apnesi, narkolepsi veya diğer uyku bozukluklarında gündüz uykululuğunun ilk değerlendirilmesinde ve tedavi (örneğin sürekli pozitif hava yolu basıncı, CPAP) sonrası yanıtın izlenmesinde kullanılır. Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi (AASM) kılavuzu, ESS gibi uykululuk anketlerinin kapsamlı uyku değerlendirmesinin bir parçası olarak semptom şiddetini belgelemekte yararlı olduğunu belirtir.

Formül

Sekiz günlük durumun her biri hastanın kendi ifadesiyle 0 ile 3 arasında puanlanır; 0 asla uyuklamadığını, 1 düşük olasılıkla uyukladığını, 2 orta olasılıkla uyukladığını ve 3 yüksek olasılıkla uyukladığını belirtir. Sekiz maddenin puanları toplanır ve toplam skor 0 ile 24 arasında değişir. Skor arttıkça hastanın öznel gündüz uykululuk düzeyi artar; ancak hesaplama tamamen hastanın kendi değerlendirmesine dayanır ve nesnel bir ölçüm içermez.

Yorumlama

Skor arttıkça hastanın gündüz aşırı uykululuk eğilimi de artar. Toplam skor 0 ile 10 arasında olduğunda genellikle normal aralık kabul edilir. Toplam skor 11 ile 12 arasında olduğunda hafif düzeyde aşırı gündüz uykululuğu düşünülür. Toplam skor 13 ile 15 arasında olduğunda orta düzeyde aşırı gündüz uykululuğu vardır ve uyku bozukluğu açısından ileri değerlendirme önerilir. Toplam skor 16 ile 24 arasında olduğunda ağır düzeyde aşırı gündüz uykululuk söz konusudur ve uyku tıbbı değerlendirmesi ivedilikle düşünülmelidir. Tedavi (örneğin CPAP tedavisi) sonrası izlemde skorun 2 ila 3 puan düşmesi genellikle klinik olarak anlamlı bir iyileşme olarak kabul edilir; Patel ve arkadaşlarının 2018 tarihli çalışmasında -2 puanlık bir değişimin eğri altında kalan alanı (AUC) 0,93, duyarlılığı %81 ve özgüllüğü %88 olarak bulunmuştur. Ancak ölçeğin kısa aralıklarla tekrarlanan uygulamalarında tutarlılığının (test-tekrar test güvenilirliğinin) sınırlı olduğunu gösteren çalışmalar da vardır; Grewe ve arkadaşlarının 2020 tarihli çalışmasında bir uyku kliniği popülasyonunda aynı gün içinde tekrarlanan ölçümler arasında hastaların %45'inde 3 puan veya daha fazla fark bulunmuştur ve bu durum asgari anlamlı fark eşiğinin ölçekteki gün içi değişkenlik nedeniyle dikkatle yorumlanması gerektiğini ortaya koymuştur. Tek bir yüksek skor hiçbir zaman tek başına tanı koydurmaz; sonuç mutlaka klinik öykü ve gerekirse polisomnografi veya çoklu uyku latansı testi gibi nesnel testlerle birlikte değerlendirilmelidir.

Kaynaklar

• Johns MW. A new method for measuring daytime sleepiness: the Epworth sleepiness scale. Sleep. 1991;14(6):540-545. PMID: 1798888.
• Johns MW. Reliability and factor analysis of the Epworth Sleepiness Scale. Sleep. 1992;15(4):376-381.
• Kapur VK, Auckley DH, Chowdhuri S, et al. Clinical Practice Guideline for Diagnostic Testing for Adult Obstructive Sleep Apnea: An American Academy of Sleep Medicine Clinical Practice Guideline. J Clin Sleep Med. 2017;13(3):479-504.
• Patel SR, Kon SSC, Nolan CM, et al. The Epworth Sleepiness Scale: Minimum Clinically Important Difference in Obstructive Sleep Apnea. Am J Respir Crit Care Med. 2018;197(7):961-963. PMID: 28961021.
• Rozgonyi R, ve arkadaşları. Low test-retest reliability of the Epworth Sleepiness Scale within a substantial short time frame. J Sleep Res. 2021;30(4):e13277.
• Grewe FA, Gaisl T, Kohler M. Low repeatability of Epworth Sleepiness Scale after short intervals in a sleep clinic population. J Clin Sleep Med. 2020;16(5):757-764.

ESS öznel bir öz bildirim aracıdır ve tanı koydurmaz; objektif testlerin (polisomnografi, çoklu uyku latansı testi) yerine geçmez. Çok sayıda çalışma, ESS skoru ile apne-hipopne indeksi arasındaki ilişkinin zayıf olduğunu göstermiştir; bu nedenle düşük bir ESS skoru ağır OSA olasılığını dışlamaz ve yüksek bir ESS skoru da OSA tanısı koydurmaz. Eşik değerler (≥11 aşırı uykululuk) yaygın olarak kullanılsa da klinik bağlama göre değişebilir ve ölçeğin tekrarlanan ölçümlerdeki tutarlılığı sınırlıdır. Bu araç klinik kararın yerine geçmez; sürücü belgesi veya iş güvenliği kararları gibi yüksek riskli kararlar tek başına ESS skoruna dayandırılmamalıdır.